အနှစ်ချုပ်
✓Reviewed by Myo Min Oo ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ ဆိုသည့် ဆန့်ကျင်မှုသည် ယနေ့ ရန်ကုန်မြို့ကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသော မြင်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီကာလ ၁၈၂၄–၁၉၄၈ အတွင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် အဆောက်အအုံ ၆,၀၀၀ ကျော် ယနေ့တိုင် မြို့လယ်တွင် ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း Yangon Heritage Trust ၏ ၂၀၁၉ စစ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဤ အဆောက်အအုံရာပေါင်းများသည် ခေတ်သစ်ကျူဘောက်သဏ္ဌာန် ကွန်ကရစ်တိုင်မြင့်တွေနှင့် ဖြတ်ညာကာ...
မာတိကာ
- 1 ကိုလိုနီ ဗိသုကာ — ရန်ကုန်မြို့၏ ရှေ့ကာလ အမည်ကဒ်
- 1.1 Victorian Gothic Revival — အုတ်နီ အဆောက်အအုံများ၏ ပုံပြင်
- 1.2 Art Deco — မျိုးဆက်ကူးပြောင်းရောက်မှု
- 2 ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — ဗိသုကာနည်းပညာ ကွာခြားချက်များ
- 3 ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး — Yangon Heritage Trust နှင့် UNESCO ၏ အခန်းကဏ္ဍ
- 4 ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — Adaptive Reuse ဆောင်ရွက်ချက်များ
- 5 မြို့ပြဖိအားနှင့် ပြောင်းလဲလာသော Skyline
- 6 Infrastructure — ကိုလိုနီခေတ် ပိုက်ဆောင်ဒဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ပြဿနာများ
- 7 ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — ယဉ်ကျေးမှုနှင့် Identity ကဏ္ဍ
- 8 ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — ခရီးသွားစီးပွားရေးသက်ရောက်မှု
- 9 မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ
- 9.1 ရန်ကုန်တွင် ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ဆိုသည်မှာ ဘာကိုဆိုလိုသနည်း?
- 9.2 ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ vs ခေတ်မီ အဆောက်အအုံ — ဘယ်ဟာ ပိုခံ့သနည်း?
- 9.3 UNESCO က ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ဗိသုကာကို မည်မျှ မှတ်တမ်းတင်ထားသနည်း?
- 9.4 Adaptive reuse ဆိုသည်မှာ ဘာကို ဆိုလိုသနည်း?
- 9.5 YCDC သည် Heritage ဇုန်များကို မည်သို့ ကာကွယ်သနည်း?
- 9.6 ရန်ကုန်တွင် ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး အဓိကစိန်ခေါ်မှုများ ဘာတွေ?
- 10 နိဂုံးချုပ် — ဝါဒနှစ်ရပ်ကြား ရပ်ရုပ်ရှားသော ရန်ကုန်မြို့
- 11 အရင်းအမြစ်များ
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ ဆိုသည့် ဆန့်ကျင်မှုသည် ယနေ့ ရန်ကုန်မြို့ကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသော မြင်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီကာလ ၁၈၂၄–၁၉၄၈ အတွင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် အဆောက်အအုံ ၆,၀၀၀ ကျော် ယနေ့တိုင် မြို့လယ်တွင် ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်ကြောင်း Yangon Heritage Trust ၏ ၂၀၁၉ စစ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဤ အဆောက်အအုံရာပေါင်းများသည် ခေတ်သစ်ကျူဘောက်သဏ္ဌာန် ကွန်ကရစ်တိုင်မြင့်တွေနှင့် ဖြတ်ညာကာ တည်ရှိနေသည်မှာ ရန်ကုန်၏ မြင်ကွင်းကို ထူးခြားသောအရာ ဖြစ်စေသည်။
ကိုလိုနီ ဗိသုကာ — ရန်ကုန်မြို့၏ ရှေ့ကာလ အမည်ကဒ်
ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် အောက်မြန်မာကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရန်ကုန်ကို ဗြိတိသျှ Burma ၏ မြို့တော်အဖြစ် ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရန် ၁၈၅၂–၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအတွင်း ကြီးမားသော အဆောက်အဦများ ဒီဇိုင်းဆွဲ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း မြန်မာ့ ဗိသုကာပညာသည် ရိုးရာ သစ်သားဗိသုကာ၊ ဘုရားကျောင်းဗိသုကာ၊ ကိုလိုနီဗိသုကာနှင့် ခေတ်သစ်ပုံစံများပေါင်းစည်းထားသည့် multi-layered fabric တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကိုလိုနီကာလ ၁၂၄ နှစ်ကြာ (၁၈၂၄–၁၉၄၈) တွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ရုံးချုပ်များ၊ ဘဏ်များ၊ တရားရုံးများ၊ ဂိုဒေါင်များသည် Victorian Gothic Revival, Edwardian Baroque နှင့် Art Deco ပုံစံများကို ဆောင်ကြသည်။
Victorian Gothic Revival — အုတ်နီ အဆောက်အအုံများ၏ ပုံပြင်
Victorian Gothic Revival ပုံစံသည် ရန်ကုန်မြို့လယ်တွင် အများဆုံးမြင်တွေ့ရသောပုံစံဖြစ်သည်။ ဆက်ကရေတာရိယတ် (Secretariat) အဆောက်အအုံသည် ဤပုံစံ၏ အကောင်းဆုံးနမူနာဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယားတွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း ရန်ကုန်ကို အုပ်ချုပ်ရေးအရ ခရိုင် ၄ ခုနှင့် မြို့နယ် ၃၃ ခုခွဲပြီး ဒေသဆိုင်ရာ ရုံးချုပ်မူဘောင်ကို ထိုကိုလိုနီကာလ ရုံးဆောင်ကြီးများ ချမှတ်ခဲ့သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ကုန်းကြောင်းလမ်းဘဏ်ဆောင် (Strand Hotel)၊ မြို့တော်ခန်းမ (City Hall) တို့သည်လည်း ဤပုံစံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ပြီး ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း အုတ်နီ၊ ကျောက်ခဲ ဂေါ်သစ်ပုံစံ ဒီဇိုင်းများ ဆောင်သည်။
Art Deco — မျိုးဆက်ကူးပြောင်းရောက်မှု
Art Deco ပုံစံသည် ၁၉၂၀–၁၉၄၀ ကာလ ရန်ကုန်ဆောက်လုပ်ရေးတွင် ဒုတိယလှိုင်းအဖြစ် ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ ဤပုံစံ၏ ထူးခြားချက်မှာ ဂျောမိတြီ ပုံသဏ္ဌာန်များ၊ ကြွေပြားနှင့် ကျောက်မျောပြားများ ကပ်ထားသော မျက်နှာကြက်များ၊ နှင့် ဒေါင်လိုက် ဇောင်းမြတ်ပုံစံတို့ ဖြစ်သည်။ ဖြူဇာ ဘဏ်ဆောင် (Fytche Square ဒေသ)၊ ဆူးလေဈေး နှင့် ရေနံဆိပ်ကမ်းနားလမ်း တဝိုက် အဆောက်အအုံများသည် ဤပုံစံ၏ ဉပမာများဖြစ်သည်။ ဤ Victorian မှ Art Deco ကူးပြောင်းမှုကို ခြုံငုံကြည့်မည်ဆိုလျှင် ရန်ကုန်မြို့၏ ကိုလိုနီဗိသုကာ ဖြစ်ကြောင်း Yangon Heritage Trust က ဖော်ပြသည့်အတိုင်း ပုံစံမျိုးစုံ ပေါင်းစည်းထားသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — ဗိသုကာနည်းပညာ ကွာခြားချက်များ
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ ကို နည်းပညာအရ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများ၊ ဒေါင်လိုက်အမြင့်၊ မြေပြင်ပြင်ပ မျက်နှာ (facade) ဒီဇိုင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဆက်ဆံပုံ တို့တွင် ထင်ရှားသောကွဲပြားချက်များ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ကိုလိုနီကာလ အဆောက်အအုံများသည် ရေနံ၊ သပ်ရပ် ဖြူဇောင်းကော် (plaster render)၊ အုတ်နီ မြေသားနှင့် မြေပြင်မှ ၃–၆ ထပ်အများဆုံးဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားပြီး ရေကြည်ပိတ်ထားသော ပျင်ဒီးဇိုင်း (verandah) များ ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီစေရန် ပါဝင်သည်။ ထို့နှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် ခေတ်မီ အဆောက်အအုံများသည် reinforced concrete, glass curtain wall နှင့် steel frame တို့ ဖြင့် ၁၀–၃၀ ထပ်အထိ ဒေါင်လိုက်တိုးတက်ကာ မြို့ပြ skyline ကို ပြောင်းလဲစေသည်။
| နှိုင်းယှဉ်ရည်ညွှန်း | ကိုလိုနီ ဗိသုကာ | ခေတ်မီ မြို့ပြ အဆောက်အအုံ |
|---|---|---|
| ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်း | အုတ်နီ၊ ကျောက်ပြား၊ သစ်သား၊ plaster | Reinforced concrete၊ glass curtain wall၊ steel |
| ထပ်ဆင့်အမြင့် | ၃–၆ ထပ် (အများဆုံး) | ၁၀–၃၀+ ထပ် |
| မျက်နှာကြက် ဒီဇိုင်း | ကောလံ၊ arch၊ cornice၊ verandah | ကြောင်းဖြောင့် တည်ရှိ၊ glass panel၊ curtain wall |
| ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီမှု | Verandah၊ tall ceiling (ထပ်မြင့်သောကြွပ်)ဖြင့် သဘာဝ လေဝင်လေထွက် | Air conditioning (AC) ကိုအဓိကထား |
| ကုန်ကျစရိတ် (ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး) | မြင့် — ကျွမ်းကျင်သောအလုပ်သမားနှင့် ထူးခြားပစ္စည်းများ လိုသည် | နိမ့်–အလယ်အလတ် (မြင့်လာနိုင်သည်) |
| UNESCO/Heritage အသိမှတ်ပြုမှု | ရှိ — ၁.၅ sq mi core zone | မရှိ (ကိုယ်ပိုင် commercial value ကသာ ဦးဆောင်) |
ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး — Yangon Heritage Trust နှင့် UNESCO ၏ အခန်းကဏ္ဍ
ရန်ကုန်မြို့လယ် ကိုလိုနီဧရိယာ ၁.၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းမှုကို UNESCO ၂၀၁၈ ဒေသဆိုင်ရာ စစ်တမ်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ပြီး ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေးသည် ၂၀၂၅–၂၀၂၆ ကာလ ရန်ကုန်မြို့ပြ မူဝါဒဆွေးနွေးမှုများ၏ အဓိကအကြောင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ Yangon Heritage Trust (YHT) သည် ၂၀১၉ စစ်တမ်းတွင် ၆,၀၀၀ ကျော်သောအဆောက်အအုံများကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး ၎င်းတို့အနက် အချို့ကို Grade A, Grade B, Grade C ဟူ၍ ထိန်းသိမ်းရေးအဆင့်သတ်မှတ် ကာ heritage zone ဖြင့် ကာကွယ်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ ၊ ရန်ကုန်မြို့တော် တရားဝင် ဝဘ်ဆိုဒ်တွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း YCDC (ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ) သည် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေး ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရာ၌ heritage-sensitive zone ကန့်သတ်ချက်များကို ပူးတွဲ ပြဌာန်းသည်။ ဤ ကန့်သတ်ချက်များသည် မြို့လယ်ပိုင်းတွင် ကြီးမားသော ဖြိုဖျက်ပြီး ဆောက်ပြန်ခြင်းကို ကန့်သတ်ထားနိုင်သော်လည်း ဖိအားများ ဆက်တိုက်ကျရောက်နေသည်ကို တစ်ဆင့်ပြောဆိုနေကြသည်ဟု Frontier Myanmar ၂၀၂၂ ဆောင်းပါးတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
“ကိုလိုနီ အမွေအနှစ်ကို ဖျက်ဆီးသော တိုးတက်မှုသည် တိုးတက်မှု မဟုတ် — ၎င်းသည် မမိမခင် ကမ်းရိုးတန်း ပျောက်ဆုံးသကဲ့သို့ ကာလဆုံးမှုတစ်မျိုးသာ ဖြစ်သည်။”
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — Adaptive Reuse ဆောင်ရွက်ချက်များ
ကမ္ဘာ့မြို့ကြီးများတွင် ကျင့်သုံးလာသော adaptive reuse မူဝါဒသည် ရန်ကုန်တွင်လည်း ရေပန်းစားနေသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံကြီးများကို ဖျက်မဖျက်ဘဲ ဟိုတယ်၊ ရုံးခန်း၊ ပြခန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲ သုံးစွဲနိုင်ရေးဖြစ်သည်။ Strand Hotel ကဲ့သို့ ဟိုတယ်ကြီးသည် ကိုလိုနီ facade ကို ထိန်းသိမ်းပြီး ခေတ်မီ ဆောင်ဝန်ဆောင်မှုများ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဤနည်းလမ်း၏ ထင်ရှားသောနမူနာဖြစ်သည်။ ၂၀၂၅–၂၀၂၆ ကာလ ရန်ကုန်မြို့တွင်း ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများ လေ့လာရေးတွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း ဤ adaptive reuse ကောင်းကျိုးများကို ခရီးသွားလာရေး၊ ဒေသတွင်းစီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်ကြည့်နိုင်သည်။
မြို့ပြဖိအားနှင့် ပြောင်းလဲလာသော Skyline
MIMU (Myanmar Information Management Unit) ၏ ၂၀၂၅ စစ်တမ်းအရ ရန်ကုန်တိုင်း လူဦးရေမှာ ၅.၉ သန်းခန့်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့ပြဒေသနေထိုင်သူ အချိုးအစား အမြင့်ဆုံးဒေသဖြစ်သည်။ ဤ လူဦးရေဖိအားသည် မြို့လယ် ကိုလိုနီဧရိယာအပြင်ဘက် Insein၊ Hlaing Tharyar၊ Thaketa ကဲ့သို့ အရပ်ဒေသများတွင် ၁၀–၂၀ ထပ် ကွန်ဒိုနှင့် ဒေသကြီး ကြိုးစားမှု အဆောက်အအုံများ ပေါ်ပေါက်လာစေသည်။ မြို့ပြ suburban ဒေသများတွင် ဤ ခေတ်မီ ကွန်ကရစ် အဆောက်အအုံများသည် မြန်ဆန်သော ဆောက်လုပ်ရေးကာလ (တစ်နှစ်–သုံးနှစ်)၊ developer-driven ဒီဇိုင်း၊ နှင့် ဈေးနှုန်းအချိုးကျ ကျင်ခင်းများ ကြောင့် ရေပန်းစားနေသည်။
Infrastructure — ကိုလိုနီခေတ် ပိုက်ဆောင်ဒဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ပြဿနာများ
ဗိသုကာ အမြင်ကွင်း ကျော်လွန်ကာ ကිုလိုနီ ဦးဆောင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ Infrastructure ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကလည်း မြင်ကွင်းရှင်းသော ဆက်ပုံပေါ်သည်။ Frontier Myanmar တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့်အတိုင်း ရန်ကုန်၏ မိလ္လာရေ/ရေဆိုး ပိုက်ဆောင်စနစ်တော်များစွာမှာ ကိုလိုနီကာလ ၁၉ ရာစုဒီဇိုင်းကို ယနေ့တိုင် ဆက်လက် အားကိုးနေရဆဲဖြစ်ပြီး UK ပညာရှင်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ၂၀၂၂ ကာလ ဤပိုက်ဆောင်စနစ် စစ်ဆေးရေးကို ကူညီရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းဆိုသည်မှာ ဗိသုကာ မျက်နှာပြင် (facade) ပိုင်းတွင်သာ မဟုတ်ဘဲ မြေအောက် infrastructure ပိုင်းတွင်ပါ ကိုလိုနီ-ခေတ်မီ ပဋိပက္ခသည် ရွေ့မသွားသေးကြောင်း ပြသသည်။
| ကဏ္ဍ | ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ / Infrastructure | ခေတ်မီ အဆောက်အအုံ / Infrastructure |
|---|---|---|
| မိလ္လာ / ရေဆိုး | ၁၉ ရာစု ဒီဇိုင်း၊ အဆင့်မြှင့်ရန် လိုသည် (Frontier Myanmar ၂၀၂၂) | ခေတ်မီ wastewater treatment ဒီဇိုင်းဖြင့် ဆောက်သည် |
| မီးလင်းစနစ် | ဓာတ်ဆီမီးပတ်ကာ လျှပ်စစ် နောက်မှ ချိတ်ဆက် | ဆောက်စကပင် embedded wiring ရှိ |
| မီးဖိုချောင် / elevator | ရှေ့မတွေးခဲ့ (lift shaft မပါ) | ADA accessible elevator, fire sprinkler ပါဝင် |
| Seismic / ငလျင်ကာကွယ်မှု | ဖော်ပြသောသတ်မှတ်ချက်မရှိ (brick mortar ပုံမှန်) | RCC frame ဖြင့် seismic zone ညှိနှိုင်းနိုင် |
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — ယဉ်ကျေးမှုနှင့် Identity ကဏ္ဍ
ဗိသုကာပညာသည် ကျောက်၊ သပ်ရပ် နှင့် cement တို့ မှတစ်ပါး မြို့တစ်မြို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ identity ကိုပါ ဆောင်ကြသည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ရန်ကုန်ကိုလိုနီ ဗိသုကာသည် ဗြိတိသျှ Bengal Engineers ဒီဇိုင်းများ၊ ဥရောပ ဗိသုကာဆရာကြီးများ ကြိုတင်ရေးဆွဲပြီး ဒေသတွင်း မြန်မာ ကျောင်းမျောင်သမားများ ဆောက်သည့် ဤ မှတ်တမ်းသည် ကိုလိုနီ မတော်မတမ်း ကာလကို သတိပေးနေဆဲဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ခေတ်မီ အဆောက်အအုံများသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာ ဗိသုကာဆရာများ၊ အာရှ ပိုင်ဆိုင်မှု ဒီဇိုင်နနဲ့ ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် တည်ဆောက်ပြသသည့် အမှတ်သဏ္ဌာန်များဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင်း ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံများ ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြသည့်အတိုင်း မြို့ပြ heritage ဆွေးနွေးမှုများသည် ရှေ့ကာလ တာဝန်ခံမှုနှင့် ဆက်သွယ်မှုကို ဆက်လက် ပေါ်ထွက်နေသည်။
“ရန်ကုန်၏ ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများသည် ဦးဆောင်ရေပျော်ဝိုင်းသော သမိုင်းကြောင်းကို ထောက်ပြနေသော်လည်း ဤ မဆလ မျိုးဆက်မ မြေပြင်ကြောင်းများ ဆက်လက်ရွေ့ လျားနေသည်ကို မြင်တွေ့ပြသသည်။”
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ — ခရီးသွားစီးပွားရေးသက်ရောက်မှု
ရန်ကုန်မြို့ ကိုလိုနီ ဗိသုကာသည် နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားများနှင့် ဒြပ်မမျှ ဆွဲဆောင်မှုရှိသည်ကို Yangon Culture ဆောင်းပါးများ ဖော်ပြနေသည်။ Secretariat Museum ဖွင့်လှစ်ရေး စီမံကိန်း၊ Strand Hotel ဟိုတယ် ရပ်တည်မှုနှင့် Pansodan Gallery ဒေသ ကျဲ့ကျဲ့မြေပြင် ပြခန်းဈေးကွက်တို့သည် ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ ကျွဲပေါင်မကျ ကြာရှည် ရပ်တည်နိုင်ကြောင်း ပြသနေသောနမူနာများဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ အလှူပွဲ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရန်ကုန်မြို့ လူမှုစည်းလုံးညီညွတ်မှုကဲ့သို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယဉ်ကျေးမှု ဆောင်ရွက်မှုများမှ ကိုလိုနီ ဒေသတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ကြသည်ကို သတိပြုနိုင်သည်။ သို့သော် ကိုလိုနီ မဟုတ်သော ဒေသများ (Thanlyin၊ Dagon Seikkan) တွင် ဆောက်လုပ်လာသော ခေတ်မီ residential complex များသည် ဒေသတွင်း နေထိုင်သူများအတွက် ကိုက်ညီသောနေရာများ ဖြစ်ပြီး ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှုနည်းသည်ဟု ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဝန်ခံနိုင်သည်။
မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ
ရန်ကုန်တွင် ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ဆိုသည်မှာ ဘာကိုဆိုလိုသနည်း?
ဗြိတိသျှ Burma ကာလ (၁၈၂၄–၁၉၄၈) အတွင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သော Victorian Gothic Revival, Edwardian Baroque, Art Deco နှင့် ကူးစပ်ပုံစံများ ဆောင်သော ရုံးဆောင်၊ ဘဏ်၊ တရားရုံး၊ ဟိုတယ်နှင့် ဆိပ်ကမ်း ဂိုဒေါင်များ ကို ကိုလိုနီ ဗိသုကာဟု ခေါ်သည်။ Yangon Heritage Trust ၂၀၁၉ စစ်တမ်းအရ ဤ ဗိသုကာ အမွေကတ်ပြားများ ၆,၀၀၀ ကျော် ရန်ကုန်မြို့ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ vs ခေတ်မီ အဆောက်အအုံ — ဘယ်ဟာ ပိုခံ့သနည်း?
ဤ မေးခွန်းသည် ရည်ရွယ်ချက်ပေါ်မူတည်သည်။ ခေတ်မီ ကွန်ကရစ်/steel frame အဆောက်အအုံများသည် seismic ကာကွယ်မှုနှင့် fire safety ပိုင်းတွင် ကောင်းမွန်သော်လည်း ကိုလိုနီ ကျောက်/အုတ်နီ ဗိသုကာများသည် thermal mass ကောင်း၍ ရာသီဥတုနှင့် ကိုက်ညီသော သဘာဝ လေဝင်လေထွက် ပိုကောင်းသည်ဟု ဗိသုကာသမားများ ထောက်ပြသည်။
UNESCO က ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ဗိသုကာကို မည်မျှ မှတ်တမ်းတင်ထားသနည်း?
UNESCO သည် ၂၀၁၈ ဒေသဆိုင်ရာ စစ်တမ်းတွင် ရန်ကုန်မြို့လယ် ၁.၅ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသော ကိုလိုနီ heritage ဧရိယာကို ဖော်ပြ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ဟု Yangon Heritage Trust ကိုးကားချက်တွင် ပါဝင်သည်။ ဤ စစ်တမ်းသည် မြောက်ပိုင်း heritage policy ဆွေးနွေးမှုများ၏ အဓိကဒေတာ အခြေခံဖြစ်သည်။
Adaptive reuse ဆိုသည်မှာ ဘာကို ဆိုလိုသနည်း?
ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံကို ဖျက်မဖျက်ဘဲ ၎င်း၏ ရှိပြီးသားတည်ဆောက်မှုကို ထိန်းသိမ်းကာ ဟိုတယ်၊ gallery၊ ရုံးခန်း သို့မဟုတ် co-working space အဖြစ် ပြောင်းလဲ သုံးစွဲသောနည်းလမ်းကို adaptive reuse ဟုခေါ်သည်။ Strand Hotel နှင့် Secretariat Museum စစ်ကြောင်းသည် ဤ ရန်ကုန်တွင် နမူနာ ကောင်းများဖြစ်သည်။
YCDC သည် Heritage ဇုန်များကို မည်သို့ ကာကွယ်သနည်း?
ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ (YCDC) သည် မြို့ပြ ဖွံ့ဖြိုးရေး ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရာ မြို့လယ် heritage-sensitive zone ကန့်သတ်ချက်များ ပြဌာန်းသည်ဟု yangon.gov.mm တွင် ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ဤ ကန့်သတ်ချက်များ ထိရောက်မှုနှင့် ဖိအားများကြားစောင့်ကြည့်မှု လိုအပ်ဆဲဟု ဗိသုကာ ပညာရှင်များ ဆိုသည်။
ရန်ကုန်တွင် ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး အဓိကစိန်ခေါ်မှုများ ဘာတွေ?
မြေဈေးမြင့်တက်မှုနှင့် ဒေဗဲလပ်ပါ ဖိအား၊ ကျွမ်းကျင်သော ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး အလုပ်သမားရှားပါးမှု၊ ဖြိုဖျက်ပြီး ကြီးမားသော ကွန်ကရစ် high-rise ဆောက်ခြင်းဖြင့် ရပ်ကွက်ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်မှု၊ နှင့် ကိုလိုနီ ဆောက်ပစ္စည်းများ ပြုပြင်ရသော ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားမှုတို့သည် အဓိကစိန်ခေါ်မှုများဖြစ်ကြောင်း Yangon Heritage Trust စစ်တမ်းနှင့် Frontier Myanmar ဆောင်းပါးများတွင် ဖော်ပြသည်။
နိဂုံးချုပ် — ဝါဒနှစ်ရပ်ကြား ရပ်ရုပ်ရှားသော ရန်ကုန်မြို့
ရန်ကုန် ကော်လိုနီ ဗိသုကာ vs လက်ရှိမြို့ပြ အဆောက်အအုံ ဟူသော ပုစ္ဆာသည် ဆုံဖြတ်ချက်တစ်ခုကို ရှာဖွေရသောပုစ္ဆာမဟုတ်ဘဲ ဆက်ဆံရေးနည်းလမ်းကို ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်။ Yangon Heritage Trust ၂၀၁၉ စစ်တမ်းတွင် ၆,၀၀၀ ကျော်သောကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး UNESCO ၂၀၁၈ စစ်တမ်းသည် ၁.၅ sq mi heritage core zone ကို အတည်ပြုထားသည်။ MIMU ၂၀၂၅ စစ်တမ်းအရ ၅.၉ သန်း လူဦးရေဆိုင်ရာ မြို့ပြဖိအားများသည် ဆက်တိုက် ကြီးမားနေဆဲဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ကာလ ဤ နှစ်မျိုးနှစ်စား ဒွန်တွဲနေသော ရန်ကုန်မြို့ပြ landscape ကို ကောင်းကောင်းနားလည်ပြီး ထိန်းသိမ်း၊ ဖွံ့ဖြိုး၊ ပြောင်းလဲ နိုင်ဖို့အတွက် နှစ်မျိုးလုံး၏ ပြတ်ပြတ်သားသား ခွဲခြားနိုင်မှုကလည်း မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
အရင်းအမြစ်များ
- Yangon Heritage Trust ၂၀၁၉ စစ်တမ်း (Yangon Culture မှ ကိုးကား) — ရယူသည် ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၃၁
- မြန်မာ ဗိသုကာပညာ — မြန်မာဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယား — ရယူသည် ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၃၁
- ရန်ကုန်မြို့ — မြန်မာဘာသာ ဝီကီပီးဒီးယား — ရယူသည် ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၃၁
- ရန်ကုန်မြို့တော် တရားဝင် ဝဘ်ဆိုဒ် — မြို့နယ်စာရင်း — ရယူသည် ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၃၁
- MIMU — Myanmar Information Management Unit, ရန်ကုန်တိုင်း ဒေသကြီး ကိန်းဂဏန်းများ ၂၀၂၅ — ရယူသည် ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၃၁
- Frontier Myanmar — ရန်ကုန်မြို့ ကိုလိုနီ Infrastructure ဆောင်းပါး — ရယူသည် ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၃၁
