မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ အမျိုးအစား ခြောက်မျိုး

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီများသည် နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော် သမိုင်းကြောင်းကို ဆောင်ကြဉ်းလာသည်။ ပုဂံမြို့တော်ရှိ ဘုရားပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော်၏ နံရံများပေါ်တွင် ဆေးရောင်ချယ်ထားသော ဗျာဒိတ်ပုံများမှ အစပြု၍ မင်းကျောင်းခန်းများ၊ နတ်ကွင်း ပန်းချီများ၊ ဇာတ်ကြောင်းပုံများအထိ မြန်မာ့ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ထုံးနည်းများသည် ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာ့ အနုပညာ သုတေသနပညာရှင်များ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ UNESCO သည် ပုဂံကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ကာ ထိုဒေသ၏ ပန်းချီ အနုပညာ ထိန်းသိမ်းရေးကို နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ သမိုင်းနောက်ခံ

မြန်မာ ပန်းချီ သမိုင်းသည် ပုဂံမြို့တော် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် တိုက်ဆိုင်လျက် ရှိသည်။ သကျ ၁၀ ရာစု ဝန်းကျင်တွင် ပုဂံ မင်းဆက်တက်ခဲ့ပြီး ၁၁ – ၁၃ ရာစုကြားတွင် ဘုရား၊ ဝိဟာရ၊ ကျောင်းတိုက်ပေါင်း တစ်သောင်းကျော် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဘုရားကျောင်းများ၏ နံရံများပေါ်တွင် ဘုရားရှင်၏ ဇာတ်တော် (ဇာတ်ကြောင်း) များ၊ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဗျာဒိတ်ပုံများကို ဆေးရောင်ဖြင့် ကောင်းမွန်ချောမောစွာ ချယ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။

ကုသိုလ်ဒါန ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဘုရားနံရံပန်းချီ ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် ဘုရားတော် ဆောက်ခြင်းနှင့် ညီမျှသော ကုသိုလ်ကို ရရှိမည်ဟု ယုံကြည်ကြသောကြောင့် ပန်းချီ ပညာသည် ဘာသာရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြန့်ပွားလာခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ရှိ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ သမိုင်းကြောင်း နှင့် ပုဂံ ပန်းချီ ထုံးနည်းများ ပတ်သက်ပြီး နက်နဲသော ဆက်နွှယ်မှု ရှိကြောင်း မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ပညာရှင်များ ဆိုကြသည်။

ပထမ အမျိုးအစား – ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ (Jataka Mural Paintings)

ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီများသည် မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ အမျိုးအစားများတွင် အရေးအကြီးဆုံးနှင့် အများဆုံး တွေ့ရသော ပန်းချီ ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ကျမ်းဂန်ကြီး ဇာတ်ကြောင်း ၅၄၇ ခုကို ပုံဖော်ထားသော ဤ ပန်းချီများကို ပုဂံ ဘုရားများ၏ အတွင်းနံရံနှင့် ကျောင်းများ၏ ထောင့်ချိုးကြားတွင် ချယ်ဆင်ထားလေ့ ရှိသည်။

ပုဂံ ခေတ် ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီများ၌ ဘုရားရှင် ကျင်လည်ခဲ့သော ဘဝ ပုံရိပ်များ၊ ဝတ်စုံ အသွင်ပြောင်းချက်များ၊ မှန်ကန်သော ကုသိုလ် ကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။ ဤ ပန်းချီများ၏ ထူးခြားချက်မှာ အတိုင်းအတာ ပိုင်းဖြတ်ချက် ရှင်းလင်းစွာ ဖြင့် ဇာတ်ကြောင်းများကို နောက်နောင် ဖတ်ရှုသော သူများ သဘောပေါက်စေရန် ရုပ်ပုံ ဆက်တိုက် ဖော်ပြထားသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။

အကျော်ကြားဆုံး ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ ဒေသများမှာ ပုဂံမြို့ရှိ Ananda Temple (အာနန္ဒာ ဘုရား)၊ Sulamani Temple (သုလမဏိ ဘုရား)နှင့် Dhammayangyi Temple (ဓမ္မရာဇိကာ ဘုရား) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၁ – ၁၂ ရာစုတွင် ဆင်ခဲ့သော ဤ ပန်းချီများတွင် ဆေးဝါး ပါဝင်မှုမှာ မိုးကောင်းကင် အပြာ (lapis lazuli ရောင်)၊ သစ်ဖု ဆေးရောင်၊ မြေ သဲ ဖြင့် ပြုလုပ်သော မှောင်ရောင် တောက်ပနေသော ပုံများ ဖြစ်သည်။

ဒုတိယ အမျိုးအစား – နတ်ကွင်း ပန်းချီ (Nat Spirit Paintings)

မြန်မာ ရိုးရာ ယုံကြည်မှု ပြည်တော်ဝင်နတ် ၃၇ ဆူ၏ ပုံတော်များကို ဆင်ထားသော နတ်ကွင်း ပန်းချီများသည် ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဝင်ရောက်မတိုင်မီ ရှိပြီးသား မြန်မာ ရှေးဟောင်း ကျောက်ဆစ် ကိုးကွယ်မှု ထုံးနည်းမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ပညာရှင်များ ဆိုကြသည်။ ၁၁ – ၁၂ ရာစုတွင် ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ချဲ့ကားလာမှုနှင့်အတူ နတ်ကိုးကွယ်မှု ထုံးနည်းများကို ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ နတ်ကွင်း ပန်းချီ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ပြည်တော်ဝင်နတ် ၃၇ ဆူ ပါဝင်သော နတ်ကွင်း ပန်းချီများ၌ နတ်တို့၏ မူရင်း ဘဝ ဇာတ်ကြောင်း၊ ကိုင်ဆောင်ရိုးသော လက်နှင်ပစ္စည်းများ (ဆောင်းမြှေး၊ ဆောင်ပန်း)နှင့် ဝတ်ဆင်မှု ပုံစံများကို ထည့်သွင်း ဆင်ကြသည်။ နတ်ကွင်း ပန်းချီ၏ ရောင်စဉ်တွင် အနီ ရောင်ကို နတ်ဘုရား၏ ဘုန်းတန်ခိုးကို ကိုယ်စားပြုရာ၌ အများဆုံး သုံးကြပြီး ကောင်းကင်ဝါ ရောင်ဖြင့် ပြောင်မြောက် ပြည်တော် ဘုံ ရုပ်ပုံများကို ဆင်ကြသည်။

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူနေမှုဘဝ နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော နတ်ကွင်း ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှု ထုံးနည်းများသည် ယနေ့တိုင် မြန်မာ့ ဘာသာရေး ဘဝ ၌ ကျင်လည်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ သိင်္ဂါ ဘုရား၊ မဟာ ဓါတ်ကျောင်း၊ ဆင်ဖြူတော် ဘုရား တို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ယနေ့တိုင် ရှေးဟောင်း နတ်ကွင်း ပန်းချီ ပုံစံများ ကို ဆက်ခံ ဆင်ဆင်ခဲ့သည်ကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။

တတိယ အမျိုးအစား – မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီ (Royal Court Paintings)

မင်းမြတ်နှင့် မင်းသမီးတို့၏ နေ့စဉ် ဘဝ ကျင်လည်ချက်၊ စစ်ပွဲ စစ်ချီမှုများနှင့် တရားနားထောင်ခြင်း ပြကွက်များကို ဆင်ချယ်ထားသော မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီများသည် မြန်မာ မင်းဆက်၏ တန်ခိုး ဂုဏ်အင်ကို ထုတ်ဖော် ပြောဆိုနေသည်။ မင်းကျောင်းခန်း၊ ဥိဒ္ဓ ဘုံမဏ္ဍိုင်နှင့် နှင်ပြေ ဆောင် နံရံများပေါ်တွင် ဤ ပန်းချီ အမျိုးအစားများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။

ကုန်းဘောင် ခေတ် (၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) တွင် မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီ ထွားကြွသည့် ခေတ်ကို ရောက်ခဲ့သည်။ မကျေ နဲ မြို့ ဟောင်းရှိ သချိုင်း ဘုရားများ၊ မန္တလေး နန်းတော်ဟောင်း ဧရိယာ ဘုရားများနှင့် အမရပူရ ကျောင်းများ၏ နံရံများပေါ်တွင် ဤ ခေတ် ပန်းချီများ ကောင်းမွန်စွာ ကျန်ရှိနေသည်။ ဤ ပန်းချီများတွင် ရွှေရောင်၊ ခြမ်းရောင်နှင့် တောက်ပသော မြပေါ် ကြည်ဝါ ကောင်းကင်ရောင်များကို အများဆုံး သုံးလေ့ ရှိသည်။

မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီတစ်ချပ်သည် မင်းဆက်တစ်ဆက်၏ ဘုန်းတန်ခိုး၊ ဒေသ ဘူမိ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ပြည်သူ့ ဘဝ ကျင်လည်ချက်ကို နှစ်ပေါင်း ရာချီ ကြာသည်အထိ သိမ်းဆည်းနိုင်သော မတိမ်းမနစ်သော သမိုင်း မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကုန်းဘောင် မင်းဆက် ပန်းချီ ဆရာများသည် ယိုးဒယား ပန်းချီ ဟန်ကျကို ထပ်ပေါင်းရင်း မြန်မာ့ မူရင်း ဟန်ကျ နှင့် ပေါင်းစပ် ပြောင်းလဲ ချယ်ဆင်ကြသောကြောင့် ဤ ခေတ်ကာလ ပန်းချီများသည် ဒေသ ဆက်ဆံရေး ပုံဆောင်မှုကိုပါ ဖော်ညွှန်းနေသည်ဟု Shan State Cultural Institute (ရှမ်းပြည်နယ် ယဉ်ကျေးမှု သင်တန်းကျောင်း) မှ ပညာရှင်များ ဆိုကြသည်။

စတုတ္ထ အမျိုးအစား – ဂူမြောင်း နံရံ ပန်းချီ (Cave Temple Murals)

ဂူမြောင်း ဘုရားများ၏ နံရံပေါ်တွင် ချယ်ဆင်ထားသော ပန်းချီများသည် မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ မှ အထူးသဖြင့် ထပ်ထပ်ခါ တွေ့ရသော ပုံစံ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂူ ဘုရားများ ကိုယ်ထည် ဖြစ်သော ကျောက်ဂူများ (rock-cut sanctuaries) ၏ မှောင်မည်းသော ရုပ်ပုံ ဆင်ဆင်ရသည့် နေရာ ဆိုသောကြောင့် ဂူမြောင်း ပန်းချီများတွင် ဆေးဝါး မှောင်မည်းစွာ ဒဲ့ဝင် နေသည့် ပုံစံများ ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ထူးဆန်းသော ထောင်းနစ် ဝတ်ပြု ပေါ်ထွန်း ထပ် ဆင်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။

ပြောင်မြောက်သော ဥပမာ အနေနှင့် မန္တလေး တိုင်းဒေသကြီး ပခုက္ကူ ဒေသနှင့် စစ်ကိုင်း တိုင်း ဒေသကြီးရှိ ဂူ ဘုရားများ ထင်ရှားသည်။ စစ်ကိုင်း ကျောက်ဂူ မြောင်းဘုရားများ (Hpo Win Daung Caves) ၌ ၁၄ – ၁၈ ရာစုကြားဆင် ထားသော ဂူ ပန်းချီ ၄၀၀ ကျော် ကျန်ရှိနေသည်။ ဤ ပန်းချီများကို မြန်မာ ဒေသ ဘုရားနယ် ပွဲတော် မြင်ကွင်းများနှင့် ကောင်းကင် မြင်ကွင်းများ ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်ဟု အာရှ ရှေးဟောင်း ပညာ ဆိုင်ရာ ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြ ခဲ့သည်။

ဂူမြောင်း ပန်းချီများ ထိန်းသိမ်းမှု အနေနှင့် ထိန်းသိမ်းရေး စိန်ခေါ်မှုများသည် ယနေ့လည်း ဆက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂူ ဘုရားများ နံရံ အစိုဓာတ်ကြောင့် ဆေးရောင် ပျော့ပြောင်မှုကို ကာကွယ်ရန် UNESCO Myanmar Office မှ ဒေါင်လိုက် ဆေးသုတ်ခြင်း နည်းစနစ်ကို ကောင်းမွန်သော ရလာဒ်ဖြင့် အသုံးပြုလာနိုင်ကြောင်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် မြန်မာ့ ရှေးဟောင်း ထိန်းသိမ်းရေး အစီရင်ခံစာ၌ ဖော်ပြသည်။

ပဉ္စမ အမျိုးအစား – ကျောင်းကျောက်ဆစ် ပန်းချီ (Monastery Fresco & Stucco Paintings)

ကျောင်းကျောက်ဆစ် ပန်းချီများသည် ကောင်မွန် (lime plaster) ထူပတ်ထားသော ဘုရား ကျောင်းနံရံများပေါ်တွင် ချယ်ဆင်ထားသောကြောင့် ရောင်ပြင် သားညဉ်ချောမောမှု မြင့်ပြီး အောင်ဆီ ရောင်ဖြင့် ဖော်ပြသော ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းကျောက်ဆစ် ပန်းချီ နည်းစနစ်မှာ နံရံ မျက်နှာပြင်ကို ကောင်မွန် ဖြင့် ဆေးသုတ်ကာ ဆေးရောင် ဦးစွာ ကျင်းပ ချယ်ဆင်ရသောကြောင့် အချိန် ရောင်ပြောင်းမှု နည်းပါးကာ ပြီးပြည့်စုံသော ပုံများ ဖြစ်သည်ဟု Archaeology Department, Myanmar ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်ဆေး မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြသည်။

ထင်ရှားသော နမူနာမှာ မန္တလေး နယ် အမရပူရ ဒေသရှိ ဘော်ဂျား ကျောင်းတိုက် (Bagaya Monastery)နှင့် ပဲခူး တိုင်းဒေသကြီးရှိ ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉ ရာစု ကျောင်း ပန်းချီများ၌ ရဟန်း ဘဝကျင်လည်ချက်၊ ပြည်သူ့ ဈေး ပြကွက်နှင့် မဟာ ဇာတ်ကြောင်း (Mahabharata) မှ ဇာတ်ဝင်ပုံများ ဖော်ညွှန်းထားကြောင်း ဤ ဒေသ ပညာရှင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဦးကိုကို (မြန်မာ ပညာ ဆိုင်ရာ ခေတ်ပြောင်း ပုဂ္ဂိုလ်တော်) ၏ ကျောင်းပုံ ဆိုင်ရာ အဆောင်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဆောင်းပါး ဖော်ပြ ချက်ကို ကိုးကားနိုင်သည်။

ဆဋ္ဌမ အမျိုးအစား – ပုံလှည်းနှင့် ပိဿောင်ပန်းချီ (Manuscript & Parabaik Paintings)

ပိဿောင် (parabaik) ဆိုသည်မှာ ဆပ်ပုတ် ကောင်မွန် ကြောင်ကြမ်း ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော နှင်းဆီ ပုံတော် ချပ်ပြားနှင့် ၎င်းထုတ်ပုတ်ပေါ်တွင် ဆင်ချယ်ထားသော ပန်းချီ မှတ်တမ်းများ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပိဿောင် ပန်းချီများသည် မင်းဆက် ကာလ ပြည်ထောင်စု ကောင်စီ တင်ပြချက်များ၊ စစ်ပွဲ မြင်ကွင်းများ၊ ဘာသာရေး ပြောင်းနှောင်ကျမ်း ပုံများကို ဆင်ထားလေ့ ရှိသည်။

British Library ၌ ကပ်ဖိုင်တင် ထားသော မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပိဿောင် ၄,၀၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် ၁၈ – ၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင် မင်းဆက် ကာလ ပတ်မျဉ်းပုံများ ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု British Library ၏ မြန်မာ ကဒ်ပြား (Myanmar digital archive) တွင် ဖော်ပြ ထားသည်။ ထိုပိဿောင် မှတ်တမ်းများသည် ၁၉ – ၂၀ ရာစုတွင် ကိုလိုနီ ပညာရှင်များနှင့် မြန်မာ ဒေသ ပညာရှင်များ ပူးပေါင်းကာ မြန်မာ့ ရှေးဟောင်း ပြ ကွက်များ မှတ်တမ်း တင်ရာ၌ အဓိက မူရင်း ကိုးကား ရင်းမြစ် ဖြစ်ကြသည်။

ပိဿောင် ပန်းချီ ကဲ့သို့ ပုံ ချ ချယ်ဆင်မှုပုံ အသေးစိတ်သည် ကုလားကာ ထိုးပန်းချီ ဒီဇိုင်းများနှင့် ဆက်နွှယ်ပြီး တူညီသော ဇာတ်ကြောင်း ပြကွက်များကို ထည်သွင်း ထိုးနှပ်ကြောင်း ပညာရှင်များ ဆိုကြသည်။ ဒေသ ရိုးရာ သစ်သားထွင်းပညာ တွင်လည်း ဇာတ်ကြောင်း ပြကွက်များ ထွင်းဆင်ရာ၌ ပိဿောင် ပန်းချီ နမူနာကို မူရင်း ပုံစံ ကြမ်းအဖြစ် သုံးကြောင်း ဒေသ သုတေသန ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ အမျိုးအစားများ နှိုင်းယှဉ် ဇယား

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ခြောက်မျိုး၏ ထူးချက်နှင့် ကာလကို အောက်ပါ ဇယားဖြင့် နှိုင်းယှဉ် ကြည့်နိုင်သည်။

ပန်းချီ ဆင်ဆင် ဆေးဝါး နှင့် ထုံးနည်း နှိုင်းယှဉ်ချက်

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ဆင်ရာ ဆေးဝါးများသည် ဒေသ ရှာဖွေ ရနိုင်သော သဘာဝ ပစ္စည်းများမှ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤ ဆေးဝါးများ ၏ ဓာတုကိုယ်ထည် စစ်ဆေးမှုကို Smithsonian Institution မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အောက်ပါ ဓာတ်ဆေး ပါဝင်မှုများ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။

ဒေသ ဆေးဝါးများ ဖြင့် ဆင်ချယ်ထားသော ပုဂံ ပန်းချီများသည် ၈၀၀ – ၉၀၀ နှစ် ကြာပြီး ငြိမ်ဝပ်နေဆဲ ဖြစ်သောကြောင့် ချောက်ဆေး ထုတ်ကုန် ပညာ သုတေသန သမားများ ၏ ရောင်ပြောင်းမနိုင်သော ရောင် ဓာတ်ဆေး ဖော်ထုတ်ရေး ဆပ်ကြမ်းလုပ်ငန်းတွင် နမူနာ ကောင်းတစ်ခု အဖြစ် ကိုးကားနိုင်ပေသည်။

ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ကြည့်ရှုနိုင်သော နေရာများ

ရန်ကုန်မြို့ကိုယ်တိုင် တွင် ပုဂံ ကဲ့သို့ ပမာဏ ကြီးမားသော ပုဂံ ပန်းချီ ချပ်ကြီးများ မတွေ့ရသော်လည်း မြို့ပတ်ဝန်းကျင် ဘုရား ကျောင်းများ၌ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ရိုးရာ ဆင်ဆင် ထုံးနည်းများ မြင်တွေ့ နိုင်သည်။ ရန်ကုန် မြို့နယ်များ သမိုင်းကြောင်းကို နားလည်ခြင်းဖြင့် မည်သည့် ရပ်ကွက်တွင် ရှေးဟောင်း ဘာသာရေး ပန်းချီ ကြွင်းကျန်မှုများ ရှာဖွေနိုင်မည်ကို သိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

ရန်ကုန် National Museum (အမျိုးသား ပြတိုက်) ၌ ပိဿောင် ပန်းချီ မူရင်းများ၊ ပုဂံ ခေတ် ဆေးဝါး နမူနာများ ကောင်းမွန်စွာ သိမ်းဆည်းထားသည်။ Yangon City Hall ဧရိယာ ကပ်လျက် ရှိသော Sule Pagoda (ဆူးလေ ဘုရား) ၏ နံရံ ပန်းချီများ မှတ်တမ်း ဆောင်ချယ်မှုသည် ၁၉ – ၂၀ ရာစု ကျောင်းကျောက်ဆစ် ထုံးနည်း နမူနာ ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ကိုလိုနီ ခေတ် ဗိသုကာပညာ ကိုး ကား ဆောင်းပါးများ တွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

မကြာမီ ကာလ ထိန်းသိမ်းမှု နှင့် အနာဂတ်

UNESCO Myanmar Office နှင့် Myanmar Archaeology Department တို့ ပူးပေါင်းကာ ၂၀၁၉ – ၂၀၂၄ ကာလတွင် ပုဂံ ပန်းချီ ၄၃ ဘုရား ၌ digital documentation ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု UNESCO ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် World Heritage Progress Report တွင် ဖော်ပြ ထားသည်။ ၃D Photogrammetry နည်းစနစ် ကို အသုံးပြု၍ ပန်းချီ အသေးစိတ် ဆေးရောင် ဖတ်ချက်များ digital archive ၌ သိမ်းဆည်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ထိန်းသိမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုများ ၌ ပင်မ မည်ကြသည့် ပြဿနာများ ကြုံတွေ့ နေ ရသနည်းဆိုလျှင် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် ဆေးရောင် ပျော့ပြောင်မှု၊ လေ ထိုးဝင်မှုနှင့် ဘိုင်ဩ ထိုးထိုး ကောင် (biodeterioration) ဖြင့် ဆေးဝါး ပျောက်ကွယ်မှု တို့ ဖြစ်ကြသည်ဟု ၂၀၂၂ ခုနှစ် အာရှ ရှေးဟောင်း သိပ္ပံ ဂျာနယ် (Journal of Asian Archaeology) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ထိုကြောင့် ထိန်းသိမ်းမှု လုပ်ငန်းများ ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်ရန် ပညာ တတ်မြောက်သော ဒေသ ပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရေး အတွက် University of Yangon ၏ Fine Arts Department မှ ပန်းချီ ထိန်းသိမ်းရေး ဘာသာရပ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၃ ခုနှစ် UY ပညာ ရေး မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

Related Reading

• ရန်ကုန် ရှေးဟောင်း ပန်းချီ သမိုင်းကြောင်း – ကိုလိုနီမတိုင်မီ ခေတ်မှ ယနေ့အထိ
• ရန်ကုန်ရှိ ရှေးဟောင်း ရုပ်ထု နှင့် ပုဆိုးရောင်ထိုး – ဘာသာရေး သင်္ကေတနှင့် ပြုလုပ်နည်း

မကြာခဏ မေးသော မေးခွန်းများ (FAQ)

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ အမျိုးအစား ဘယ်နှစ်မျိုး ရှိသလဲ။

ပညာရှင်များ ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီကို အဓိက ခြောက်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်: (၁) ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ – ဘုရား နံရံ တွင် ဇာတ်ကြောင်း ဆင်ချယ်ခြင်း၊ (၂) နတ်ကွင်း ပန်းချီ – ပြည်တော်ဝင် နတ် ဆင်ဆင်ခြင်း၊ (၃) မင်းလမ်းမြင်ကွင်း – မင်းဆက် ဘဝ ဖော်ပြခြင်း၊ (၄) ဂူမြောင်း ပန်းချီ – ဂူ ဘုရား ကျောင်း ဆင်ဆင်ခြင်း၊ (၅) ကျောင်းကျောက်ဆစ် – ကောင်မွန် နံရံ ပန်းချီ၊ (၆) ပိဿောင် ပန်းချီ – မင်းဆက် မှတ်တမ်း ပုံ ဆင်ဆင်ခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤ ခွဲခြားချက်သည် ပညာ ထုံးနည်း၊ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် နေရာ ကိုယ်ထည်ကို မူတည်ပြီး ပိုင်းပြ ထားခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ထပ်ကာ ထပ်ကာ မြင်တွေ့ ရတတ်သည်မှာ ဒေသ ပညာ ဝတ်ပြု ယဉ်ကျေးမှု ထုံးနည်းများ ဖြစ်သည်ဟု SOAS University of London မှ ပညာရှင်များ ဆိုကြသည်။ ဤ ပန်းချီ ကာလ ပိုင်း ခွဲချက်သည် ၁၁ – ၁၉ ရာစု ကြားဖြစ်သည်။

ပုဂံ ဘုရားများ ပန်းချီ ဘာကြောင့် ယနေ့တိုင် ကောင်းမွန်စွာ ကျန်ရှိ နေသနည်း။

ပုဂံ ဘုရားများ ပန်းချီ ကြာနိုင်ခြင်းသည် အကြောင်းရင်း များစွာ ပေါင်းစပ် ရှိနေ၍ ဖြစ်သည်: ပထမ – ဒေသ ဆေးဝါးများ (ochre၊ manganese) ၏ ဓာတုကိုယ်ထည် မြင့်မားသောကြောင့် ရောင် ကြာနိုင်မှု မြင့်မားသည်။ ဒုတိယ – ဘုရားနံရံ ကျောက်ဂြိုဟ် (brick masonry) ၏ သဲ ဆားဓာတ် ပါဝင်မှုသည် ဆေးရောင် ဆည်ဆောင်ထောက်ကူ ပေးနေသည်ဟု Smithsonian Conservation Institute မှ ၂၀၁၆ စစ်ဆေးချက်တွင် ဖော်ပြ သည်။ တတိယ – ဘုရားများ ၏ အတွင်းနံရံ တောင်ဝင်မှ ဉာဏ်ဦးသို့ မြင်ကွင်း ပြောင်းသွားသော အားနည်းသည့် နေရောင် ဝင်ခြင်းကြောင့် UV အနာတရ ဓာတ်မှ ကာကွယ်ခံ ရသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဒို့ ဒေသ ဘောင်ဖြည့် ၂,၂၀၀ ကျော် ဘုရားများတွင် ဤ သဘာဝ ကာကွယ်မှု ရှိနေသောကြောင့် ပန်းချီ ကြာ ကျန် နိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ ကို UNESCO ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ အမွေအနှစ် အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

နတ်ကွင်း ပန်းချီ သည် ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဇာတ်ကြောင်း ပန်းချီ နှင့် မည်သို့ ကွဲပြားသနည်း။

နတ်ကွင်း ပန်းချီ နှင့် ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ ၏ ကွဲပြားချက်မှာ ကိုးကွယ်မှု ရင်မြစ် ၌ ဆောင်ရွက်နေသည်။ ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီတွင် ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ပါဠိ ကျမ်းဂန် ဇာတ်ကြောင်း ၅၄၇ ခုအပေါ် မူတည်ကာ ဘုရားရှင် ကဲ့ပြုသော ဘဝ ပုံများကို ဆင်ချယ်သည်။ ကိုးကွယ်မှု ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဘုရားရှင် ဘောင် ဝင်ကြည်ညိုမှု ဖြစ်သည်။ နတ်ကွင်း ပန်းချီ မှာမူ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဝင်ရောက်ခြင်းမတိုင်မီ ကာလ မြန်မာ ရိုးရာ ကျောက်ဆစ် ကိုးကွယ်မှု (animist spirit veneration) မှ ဆင်းသက်ပြီး ၃၇ နတ်တော် ၏ ဇာတ်ကြောင်းနှင့် ကိုင်ဆောင်မှုကို ဆင်ချယ်သည်။ ဤ အမျိုးအစားနှစ်ခုသည် တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ဘုရားတည်းတွင် ပေါင်းစပ် ဆင်ချယ်ကြောင်း ပညာရှင်များ ဖော်ပြ ထားသည်ဟု SOAS Myanmar Studies ၂၀၂၀ ဆောင်းပါး ၌ ဆိုသည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ထိန်းသိမ်းရေး အတွက် ဘာ ကြိုးစားမှုများ ဆောင်ရွက်နေ သနည်း။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ထိန်းသိမ်းရေး အတွက် နိုင်ငံ တကာ အဖွဲ့ အစည်းများ ၏ ကြိုးပမ်းမှုများ မြင်တွေ့ ရသည်: UNESCO Myanmar Program ၂၀၁၉ – ၂၀၂၄ ကာလ ပုဂံ ပန်းချီ ဘုရား ၄၃ ဆူ ডিজিटাল မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး 3D Photogrammetry ဖြင့် ဓာတ်ကြောင်း ဖတ်ချက်ကို virtual archive ၌ သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ The Getty Conservation Institute (GCI) သည် ၂၀၀၀ – ၂၀၁၆ ကာလ ပုဂံ ပန်းချီ ဓာတ်ကြောင်း စစ်ဆေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဓာတ်ဆေး ဖော်ထုတ်ရေးတွင် ပြောင်မြောက် ရလာဒ်များ ရရှိ ခဲ့သည်ဟု Getty.edu မှ ၂၀၁၆ ပုဂံ ထိန်းသိမ်းမှု မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။ ၂၀၂၄ ကာလ Myanmar Archaeology Department သည် ဒေသ ပါဝင် ပညာ ရှင်များ နှင့်ပူးပေါင်းကာ ပုဂံ ပတ်ဝန်းကျင် ဘုရား ၁,၃၅၀ ကျော် ၌ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ကျန်ရှိမှု စစ်ဆေးခဲ့ သည်ဟု ဖော်ပြ ထားသည်။

ပိဿောင် ပန်းချီများ ကို ဘယ် နေရာ တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သနည်း။

ပိဿောင် ပန်းချီ မူရင်းများ ကို ကြည့်ရှုလိုသူများ အတွက် အဓိက နေရာ သုံး ခု ရှိသည်: (၁) ရန်ကုန် National Museum – ဤ ပြတိုက်တွင် ပိဿောင် ရင်မြစ် ဆင်ခြင် မှတ်တမ်းများ ကောင်းမွန်စွာ သိမ်းဆည်းထားပြီး ကြည့်ရှုနိုင်ကြသည်။ (၂) British Library Digital Archive – ၄,၀၀၀ ကျော်သော ပိဿောင် ၏ digital scan ကို www.bl.uk မှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ (၃) မန္တလေး မြို့ Royal Palace Museum – ကုန်းဘောင် ခေတ် ပိဿောင် မူရင်း ၃၀ ကျော် ကြည့်ရှုနိုင်ကြသည်ဟု ၂၀၂၃ ခုနှစ် မြန်မာ ပြတိုက် ကတ်ပြားတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။ ရန်ကုန်မြို့ Pansodan Gallery မှ ညပွဲ Pansodan Night Market တွင်လည်း ပိဿောင် ပုံစံ ပြပွဲများ ကြိုက်ကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ဒေသ ထုတ်ကုန် ဒီဇိုင်းများ နှင့် မည်သို့ ဆက်နွှယ်နေသနည်း။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ထုံးနည်းများ ၌ ဖော်ထားသော ဇာတ်ကြောင်း ပြကွက်များ၊ ဒီဇိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်များ ယနေ့ မြန်မာ ဒေသ ထုတ်ကုန်တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆက်သုံးနေကြောင်း ထင်ရှားနေသည်။ ယွန်းထည် (lacquerware) ထုတ်ကုန်တွင် ဗျာဒိတ်ပုံ ဇာတ်ကြောင်း ပုံများ ချယ်ဆင်ထားသည်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မြင်ရသည်။ ထိုနည်းတူ ငွေထည် လက်မှု ပစ္စည်းများ ၌ ပိဿောင် ပန်းချီ မှ ပြောင်ပြောင် ဆင်ဆင် သော ကြာပွင့်ပုံ၊ ဧရာဝတီ မြစ် ပုံနှင့် ဘုရင် ပြကွက်များကို တစ်ဆင့် ပြောင်းကာ ကူးထည့်ကြောင်း မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု ဌာန (Ministry of Religious Affairs and Culture) ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒေသ ထုတ်ကုန် ဆောင်ပါးတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ပညာ သင်ယူရန် ဘယ်မှာ ဆက်သွယ်နိုင်သနည်း။

မြန်မာ ရှေးဟောင်း ပန်းချီ ပညာ ကို တရားဝင် သင်ကြားနိုင်သော အဖွဲ့ အစည်းများ ရှိသည်: University of Yangon Fine Arts Department (ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် အနုပညာ ဌာန) ၌ ပုဂံ ပန်းချီ ထုံးနည်းနှင့် ရှေးဟောင်း ပုံ ဆင်ဆင် နည်းစနစ် ဘာသာရပ် ပါဝင်သည်ဟု UY ၂၀၂၃ ပညာ မှတ်တမ်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ပုဂံ ဒေသ ၌ သင်ကြားပေးသော ဒေသ ပန်းချီ ဆရာများ ကလည်း ဆောင်ကြောင်းပုံ နှင့် ဗျာဒိတ် ပုံ ဆင်ဆင် ထုံးနည်းကို နှစ်ပတ် – လ ဖြင့် တိုတောင်း သင်ကြားပေးသော သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ကြသည်ဟု ဖော်ပြ ထားသည်။ UNESCO Digital Archive ကိုလည်း ကိုးကား ကျောင်း သင်ကြားနိုင်ပြီး ၎င်းသည် ကုန်မကုန်ဘဲ ဒေသ ထိန်းသိမ်း ရေး ပညာ ခြောက်မျိုးကို ပေါင်းစပ်ပြသထားသည်ဟု UNESCO whc.unesco.org Myanmar section ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။

မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီ နှင့် ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ တို့ ဘာကြောင့် တူနေကြသနည်း။

မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီ နှင့် ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ ပုံစံ တူသည်ဟု ထင်ရသည်မှာ မြန်မာ ပန်းချီ ဆရာ မိတ်ဆွေ (ပညာ ဆောင်ရွက်ပေးသူ) သည် တူညီ ပြပြ ဘာသာ ဆောင်ပညာ ရှင်ဆရာ မတည်ရင်မှ ဆင်ကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ဒါ့အပြင် ကုန်းဘောင် မင်းဆက် ကာလ မင်းလမ်းမြင်ကွင်း ပန်းချီ ဆင်ကြသည့် ပညာရှင်များ ၁၁ – ၁၂ ရာစု ပုဂံ ဗျာဒိတ်ပုံ ပန်းချီ ကို မူရင်း ပုံစံ ကောင်းအဖြစ် ကြည့်ရှုပြီး မြင်ကွင်း ဖော်ညွှန်းချက် (visual vocabulary) ကို ဆက်သုံးကြောင်း Oxford University Burmese Art Studies ၂၀၁၉ ဆောင်းပါး ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ဤ ဆက်သားမှု ကြောင့် တူ ယောင် ထင်ရသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဆင်ဆင် နေရာ ကွဲပြားနေသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

ရင်းမြစ်များ

• UNESCO World Heritage Centre – Pagan / Bagan World Heritage Inscription 2019: https://whc.unesco.org/en/list/1444/
• Smithsonian Institution, Freer Gallery of Art – Burmese Painting Research Database: https://www.si.edu/
• The Getty Conservation Institute – Bagan Conservation Project 2000–2016: https://www.getty.edu/conservation/
• British Library Digital Archive – Myanmar Parabaik Manuscripts: https://www.bl.uk/
• Wikipedia – Burmese Art: https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese_art
• Wikipedia – Bagan: https://en.wikipedia.org/wiki/Bagan

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း