အနှစ်ချုပ်
မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းချက်နည်းတွင် ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ဟူ၍ မူလအင်္ဂါရပ်ချင်း ကွဲပြားသော နည်းလမ်းနှစ်ရပ် ကြာကြာ တည်ရှိနေသည်။ FAO ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် Southeast Asia Food Systems အစီရင်ခံစာ အရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဟင်းလျာ ယဉ်ကျေးမှုသည် ဆီသုံးဆင့်ချက်ပြုတ်မှု (layered oil-cooking) ကို ဗဟိုထားပြီး တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နယ်ချဲ့ ချောင်ဆုံသော ချက်ပြုတ်ယဉ်ကျေးမှု ဧရိယာ တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း...
မာတိကာ
- 1 ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း – သမိုင်းနောက်ခံ
- 2 ကြော်ဆီဟင်း ဆိုသည်မှာ
- 3 ရေဟင်း ဆိုသည်မှာ
- 4 ချက်ပြုတ်နည်း နှိုင်းယှဉ်ချက်
- 5 အာဟာရ နှင့် ကျန်းမာရေး နှိုင်းယှဉ်
- 6 အသုံးပြုမှု ပုံစံ – မည်သည့် ဟင်းကို မည်သောအခါ ချက်သနည်း
- 7 ဒေသ အလိုက် ကွဲပြားမှုများ
- 8 လက်ရှိ ကျန်းမာရေးဦးစားပေးမှု – ၂၀၂၄–၂၀၂၆ ခေတ်စီး ကြောင်း
- 9 မေးလေ့ ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)
- 9.1 ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ၌ မည်သည် ကျန်းမာရေး ပိုကောင်းသနည်း?
- 9.2 ကြော်ဆီဟင်း ချက်ရာ ၌ ဆီ မည်မျှ ထည့်ရသနည်း?
- 9.3 ရေဟင်းကို မည်မျှ ကြာ ချက်ရသနည်း?
- 9.4 ကြော်ဆီဟင်းကို ကာလကြာ သိမ်းဆည်းနိုင် ပါ သလား?
- 9.5 ကြော်ဆီဟင်း ချက်ပြုတ်ရာ ၌ မည်သည့် ဆီ ကောင်းသနည်း?
- 9.6 ရေဟင်း ၌ ဟင်းရည် ကြည်ကြည် ဖြစ်ရန် နည်းပညာ ရှိ ပါ သလား?
- 9.7 ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ကိုတွဲ ၍ ချက်နိုင် ပါ သလား?
- 10 Related Reading
- 11 ကိုးကားစာရင်း (Sources)
မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းချက်နည်းတွင် ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ဟူ၍ မူလအင်္ဂါရပ်ချင်း ကွဲပြားသော နည်းလမ်းနှစ်ရပ် ကြာကြာ တည်ရှိနေသည်။ FAO ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် Southeast Asia Food Systems အစီရင်ခံစာ အရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဟင်းလျာ ယဉ်ကျေးမှုသည် ဆီသုံးဆင့်ချက်ပြုတ်မှု (layered oil-cooking) ကို ဗဟိုထားပြီး တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နယ်ချဲ့ ချောင်ဆုံသော ချက်ပြုတ်ယဉ်ကျေးမှု ဧရိယာ တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ကြားမည်သည့် ကွာခြားချက် ရှိသနည်း၊ မည်သည့် နည်းလမ်းသည် ပိုမို ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သနည်း ဟူသော မေးခွန်းများသည် ထမင်းစားသည့် မိသားစုများ မှ ဟင်းချက်ဆရာများ အထိ နေ့ စဉ် ကြုံတွေ့ရသော လက်တွေ့ မေးခွန်းများ ဖြစ်သည်။
ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း – သမိုင်းနောက်ခံ
မြန်မာ ချက်ပြုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ သမိုင်း မှတ်တမ်းများ အရ ကြော်ဆီဟင်း ချက်ပြုတ်မှုကို ပုဂံ ခေတ် (၉ ရာစု – ၁၃ ရာစု) ကတည်းက ကျင်သုံးခဲ့ကြောင်း Myanmar Encyclopedia (၂၀၁၉) ၌ ဖော်ပြထားသည်။ ထိုခေတ်တွင် နှမ်းဆီနှင့် ပဲဆီကို ဓားပြား တောင်ပြိုင် ချက်ပြုတ်ရာ၌ အဓိက အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဟင်းအနံ့ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ကြော်ခြင်းသည် မြန်မာ့ ရိုးရာ ချက်ပြုတ်နည်း၏ ထူးခြားချက် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ရေဟင်းမူကား ပြည်တွင်း ရပ်ကွက် ဓလေ့ ပြောင်းလဲမှုနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ကာလ (၁၈၂၄–၁၉၄၈) ၌ ကျန်းမာရေး ၀ိညာဉ် ရေစီးကြောင်း ရောက်ရှိလာမှုနှင့်အတူ ပိုမို နှင်းဆီဖွင့် ပေါ်ပေါက်လာသည် ဟု ရန်ကုန် တကၠသိုလ် မှ မြန်မာ့ အာဟာရဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများ (၂၀၂၁) ၌ ဖော်ပြထားသည်။ ကိုလိုနီ ကာလ မြို့ပြ ဘဝ ဦးတည်မှုကြောင့် ပိုမိုပင်ပင်ပန်းပန်း ချက်ပြုတ်ရမည့် ကြော်ဆီဟင်း အစား သတ္တမ မြိုင် ရိုးရိုး ချက်ပြုတ်နိုင်သော ရေဟင်း ပိုများ ချက်လာကြသည်။
ကြော်ဆီဟင်း ဆိုသည်မှာ
ကြော်ဆီဟင်း (Si Hin) ကို မြန်မာဘာသာ ဖြင့် "ဆီဟင်း" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဤချက်ပြုတ်နည်း၌ ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ နနွင်း၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့်၊ ငါးငံပြာရည် စသောအရာများကို ဆီများများ ဖြင့် ကောင်းကောင်း ကြော်ပြီး မှည့်ပြင်လိုက်ရသည်။ ကြော်ဆီ ဟင်း၏ အဓိကလက္ခဏာမှာ ချက်ပြုတ်ပြီး သောအခါ ဟင်း၏ မျက်နှာ ပေါ်တွင် ဆီ လွှမ်းမိုးနေ ပြီး ဟင်းရည်ကြည်နှင့် ဆီ ခွဲထွက်ကာ မျက်နှာပေါ်ပိုင်းမှ ဆီ တက်နေ တတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဆီကြော် အဆင့် ကိုမြန်မာ ဟင်းချက်ဆရာများ "ဆီပြန်" ဟုခေါ်ပြီး ကောင်းကောင်း ချက်ပြီး ကြောင်း သတ်မှတ်ချက် ဖြစ်သည်။
ကြော်ဆီဟင်း ၌ ပုံမှန် အသုံးပြုသော ဆီများ မှာ နှမ်းဆီ၊ ပဲဆီ (groundnut oil) နှင့် အုန်းဆီ တို့ ဖြစ်သည်။ ချက်ပြုတ်ချိန်မှာ ပုဂ္ဂိုလ် ဆိုင်ရာ ပမာဏ နှင့် မီးဖိုအပူ ပေါ် မူတည်ကာ ၄၅ မိနစ် မှ တစ်နာရီ နှင့် ထက်သာ ကြာသောကြောင့် ချက်ကျွမ်း မှသာ ကောင်းသော ရလဒ် ရမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာများ – သမိုင်း၊ ချက်နည်းနှင့် ရန်ကုန် အစားအစာ လမ်းညွှန် ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြသည့် အတိုင်း ကြော်ဆီဟင်း၏ "ဆီပြန်" သတ်မှတ်ချက်သည် မြန်မာ ချက်ပြုတ်ဓလေ့ ၏ မရှိမဖြစ် နည်းပညာ တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
ဘာကြောင့် ဆီများများ ထည့် ချက်ရသနည်း ဆိုသော မေးခွန်းကိုကြည့်လျှင် သမိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ ရှိသည်။ ဟင်းကို ကာလကြာ သိမ်းဆည်း နိုင်ရန်နှင့် ရောဂါ ပိုးမွှားများ မပြောက်ပွားနိုင်အောင် ကာကွယ်ရန် ဆီ ၌ ဟင်းကို "ရှောင်" (seal) ပေးခြင်း မြန်မာ ဟင်းချက်ဓလေ့ ၌ အရေး ပါ သည်။ ဤ ဓလေ့သည် ရေဓာတ် ကောင်း ခဲ့ ချိန်ကာလ မတည်မြဲသော ကာလ တွင် ထောက်ပံ့ ရေးနည်းပညာ ဖြင့်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် ဟု Wikipedia Burmese cuisine (accessed 2024) ၌ ဖော်ပြသည်။
ရေဟင်း ဆိုသည်မှာ
ရေဟင်း (Re Hin) ကို မြန်မာ ဟင်းများ ၌ ဆီ နည်းနည်းသာ သုံး၍ ရေ ပိုများ ထည့်ကာ ချက်ပြုတ်သည့် ဟင်းအမျိုးအစား ဟု ရိုးရိုးဖော်ပြနိုင်သည်။ ဟင်းတိုင်းကို ရေဟင်း ဟု မသတ်မှတ်ဘဲ ဆီ ပြန်မနေ ၍ ဟင်းရည် ကြည်ကြည်၊ ကြွဲကြွဲ ပါဝင်သော ဟင်းများကိုသာ ရေဟင်း ဟုခေါ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မိုင်မိုင်ဟင်း (ချဉ်ချဉ် ဟင်း)၊ မြေပဲနှင့် ကြက်ပြုတ် ဟင်း၊ ပဲ ရည် ဟင်းများ သည် ရေဟင်းအမျိုးအစား ဝင်သည်။
ရေဟင်း ချက်ပြုတ်ရာ၌ ကြော်ဆီဟင်း နည်းနှင့် မတူသော ကွာခြားချက် တစ်ချက် ရှိသည်မှာ ဟင်းရည်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ကြည် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ဆီ ကိုပထမ ကြော်ပြီးမှ ရေ ထည့် ၍ ဆက်ချက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ချဉ်ဟင်းချို (tamarind-based sour soup) မှ ဆွဲဟင်းချို (clear broth) အထိ ရေဟင်း မျိုး ကွဲများ ရှိပြီး ဟင်းရည် မပူ မချင်း မသောက်ရ ဟု ဆိုကြသည်မှာ ရေဟင်း ၌ ပိုသက်ဆိုင်သည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ၂၀ မျိုး ဆောင်းပါး ၌ ဒေသ အလိုက် ရေဟင်း ကွဲပြားပုံ ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။
ဆီပြန်မှ ဟင်းရ – ဤမြန်မာ ဆိုရိုးသည် ကြော်ဆီဟင်းချက်ပြုတ်နည်း ၏ ထိပ်တန်း စစ်ဆေးသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ကာ မြန်မာ မိခင်များ မျိုးဆက် မျိုးဆက် ပေးအပ်ခဲ့သည့် ဟင်းချက်ပညာ ၏ နှလုံးသား ဖြစ်သည်။
ချက်ပြုတ်နည်း နှိုင်းယှဉ်ချက်
ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ၏ ချက်ပြုတ်နည်း ကွာခြားချက်ကို အောက်ပါ ဇယားဖြင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း နှိုင်းယှဉ် ကြည့်နိုင်သည်။
| ကွာခြားချက် | ကြော်ဆီဟင်း | ရေဟင်း |
|---|---|---|
| ဆီ ပမာဏ | များ (၃–၆ ဇွန်း) | နည်း (၁–၂ ဇွန်း) |
| ရေ ပမာဏ | နည်းနည်း မှ မပါ | များ (ဟင်းရည် ကြည်) |
| ချက်ချိန် | ၄၅–၉၀ မိနစ် | ၂၀–၄၅ မိနစ် |
| မီး အပူ | ကြီး မှ အလတ် | အလတ် မှ နည်း |
| သိမ်းဆည်းနိုင်ချိန် | ပူပူ ၂–၃ ရက် (ဆီကြောင့်) | ၁ ရက် အတွင်း |
| အသုံးပြုမှု | ထမင်းနှင့် တွဲ၊ ရုံးထမင်း | ဆွဲပြုတ်နှင့် တွဲ၊ သပ်ရပ်သောက် |
ကြော်ဆီဟင်း ချက်ရာ၌ ပထမဦးစွာ ဆီ ကို ကောင်းကောင်း ပူဆောင်းပြီးမှ ကြက်သွန်နီ ကိုထည့်ကာ ရွှေညိုရောင် ထိ ကြော်သည်။ ထို့နောက် ကြက်သွန်ဖြူ၊ နနွင်း၊ ငရုတ်ကောင်းနှင့် ဟင်းကောင်းမွန်ကို ဆက်ပြင်ပြီး ဓာတ်ဆားနှင့် ငါးငံပြာ ရည် ထည့်၍ ချော်ဆို ကြော်ကာ ဟင်းအမဲ သို့မဟုတ် ဟင်းငါးကို ထည့်ချသည်။ ဆီပြန်ချိန် ထိ ဆက်ကာ ချက်ပြုတ် ပြဲပြားခြင်း နည်းဖြင့် ကြော်ဆီဟင်း ကောင်း ရသည်။
ရေဟင်း ချက်ပြုတ်နည်းမှာ ဆီ ကို နည်းနည်း ပူ ပြီးမှ ကြော်ဆီဟင်း ကဲ့သို့ ကြော်ပြုတ်ကာ ရေ ကို ချ၍ ပြောင်ပြောင်ကြည် ဟင်းရည် ဖြစ်ရောက်သည် ထိ ဆက်ချက်သည်။ ရေဟင်း ၌ ငရုတ်ကောင်းဆား (whole spices) နှင့် ချဉ်ရည် (ဆိပ်ပိသုံး၍ ချဉ်ရည်ထုတ်ခြင်း) ကိုသုံးကာ ဟင်းရည် ကွဲ ဖြစ်နိုင်ရန် ပတ်ထောင်း နှင့် ဆီပေါင်းထည့်ကြသည်။
အာဟာရ နှင့် ကျန်းမာရေး နှိုင်းယှဉ်
WHO ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် Diet and Nutrition in Southeast Asia အစီရင်ခံစာ အရ ကြော်ဆီဟင်း နှင့် ရေဟင်း တို့ ၌ ပါဝင်သော ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ ပရိုတင်းနှင့် အဆီ ပမာဏ ကွဲပြားမှုသည် ကျန်းမာရေး ဆုံးဖြတ်ချက် ကိုနေ့ စဉ် ထိ သက်ရောက်မှု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြ သည်။ ကြော်ဆီဟင်း ၌ saturated fat များ ပြားကာ ရေဟင်း ၌ sodium နှင့် ကျန်းမာသော ဟင်းရည် ဓာတ် ကြွယ်ဝ သည်။
မြန်မာ ဆေးဆရာများ ၏ နိုင်ငံတကာ ဆေးဝါးဂျာနယ် ASEAN Journal of Public Health (၂၀၂၂) ၌ ဖော်ပြ ချက်တစ်ချက် အရ မြန်မာ ၌ နှလုံး ရောဂါ ကိစ္စရပ်များ ၌ ကြော်ဆီဟင်း ၌ ဆီ အလွန်အကျွံ သုံးစွဲမှု ဆက်နွယ်မှု ရှိကြောင်း ထောက်ပြ ထားသည်။ သို့သော် ဟင်းတွင် နနွင်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ ပါဝင်ခြင်းကြောင့် ကြော်ဆီဟင်း ၌ anti-inflammatory အာနိသင် ရှိ ကြောင်းကိုလည်း ဒေတာ ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။
| အာဟာရ ဓာတ် | ကြော်ဆီဟင်း (တစ်ပြစ်ဆေး ၂၀၀ ဂရမ်) | ရေဟင်း (တစ်ပြစ်ဆေး ၂၀၀ ဂရမ်) | ကျန်းမာရေး အကြံပြုချက် |
|---|---|---|---|
| ကယ်လိုရီ | ၃၅၀–၅၀၀ kcal | ၁၅၀–၂၅၀ kcal | ကိုယ်အလေးချိန် ထိန်းလိုသူ – ရေဟင်း သင့်တော် |
| ဆီ (Total Fat) | ၂၀–၃၅ g | ၅–၁၀ g | WHO နေ့ ဆီ ကန့်သတ် – 65g |
| ပရိုတင်း | ၂၀–၃၀ g | ၁၅–၂၅ g | ဆင်တူ (အသားပမာဏ ပေါ်မူတည်) |
| Sodium | ၅၀၀–၈၀၀ mg | ၄၀၀–၇၀၀ mg | WHO ကန့်သတ် – တစ်နေ့ ၂၀၀၀ mg |
| Antioxidants | နနွင်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ မှ မြင့်မား | နည်းနည်းသာ | ကြော်ဆီဟင်း ၌ နနွင်းဓာတ် ပိုများ |
FAO (Food and Agriculture Organization) ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် Myanmar Agrifood Systems Profile ၌ မြန်မာ ပြည်သူများ ၏ ပျမ်းမျှ ဆီ သုံးစွဲမှုသည် WHO ၏ ကန့်သတ် နှုန်း ထက် မြင့်ကြောင်း ဖော်ပြ ထားပြီး ကြော်ဆီဟင်း ၏ မြင့်မားသော ဆီ ပမာဏ ကို ပမာဏ ၊ကြိမ်နှုန်း ၌ ဂရုပြုရန် တိုက်တွန်း ထားသည်။ ရေဟင်း ကိုမူ ဒေသ ဟင်းသုပ် (lahpet thoke) နှင့် တွဲ၍ ပိုမို အာဟာရ ဟန်ချက်ညီ ဘဝ ထိုင်ရာ ပုံစံ ဖြစ်ကြောင်း ဆောင်ကျဉ်းသည်။
အသုံးပြုမှု ပုံစံ – မည်သည့် ဟင်းကို မည်သောအခါ ချက်သနည်း
မြန်မာ အိမ်ထောင်များ ၌ ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ကို ချက်သောအချိန်နှင့် ထမင်းစားပွဲ ပုံစံ ပေါ် မူတည်ကာ ရွေးချယ် တတ်ကြသည်။ ကြော်ဆီဟင်းသည် ထမင်းစားပွဲ ၌ "ဓာတ် ဟင်း" ဖြစ်ပြီး ကောင်းကောင်းကြော် ၍ ပျားနှင့်ညိုနု ဟင်း ၏ ကြွယ်ဝ ချောမွတ် သောရသာ ကြောင့် ထမင်းနှင့် တွဲ ၍ ကောင်းသည်။
ရုံးသွားရမည့် နေ့ မနက်ဘက် မြန်မြန် ချက်ရမည် ဆိုလျှင် ရေဟင်းကို ပိုရွေးကြသည်။ ကိုလိုနီ ကာလ ရန်ကုန် ၌ ကာလ ဘာသာ ဟင်းချက်ဆရာများ ၏ ကြော်ဆီဟင်းကို ညစာ မှ ပိုချက်ကြပြီး မနက်စာ နှင့် နေ့လည်စာ မှ ရေဟင်း ပိုများ ချက်ခဲ့သည် ဟု ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ကာလ ရန်ကုန် ဆောင်းပါး ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။
ပွဲတော် ရက်များ နှင့် ဧည့်ခံ ပွဲများ ၌ ကြော်ဆီဟင်း ကို ပိုဦးစားပေး ချက်တတ်ကြသည်။ ထိုနည်းနှင့် ဧည့်သည် ကုိ ကြိုဆိုသောပုံ ပေါ်ကာ ရိုးရာ ဆီဟင်းများ ဖြင့် ဧည့်ဝတ်ပြု ခြင်းသည် မြန်မာ ဓလေ့ ၏ ကြိုဆိုသော ရုပ်ပုံ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန် ပွဲတော် အစားအစာများ ဆောင်းပါးတွင် ပွဲတော်ကာလ ဟင်းချက်ပုံ ကိုပိုမို ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
ဒေသ အလိုက် ကွဲပြားမှုများ
မြန်မာ နိုင်ငံ ၏ မတူညီ သော ဒေသများ ၌ ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ၏ နှိုင်းယှဉ်မှုပုံသဏ္ဌာန် ကွဲပြားသည်။ စစ်ကိုင်း တိုင်းနှင့် မန္တလေး တိုင်း ၌ ကြော်ဆီဟင်းကို ပိုများ တွေ့ ရပြီး ရောနှောမှုပမာဏ ပိုမြင့်မားသော ကြောင့် ဆောင်ကျဉ်းသည် ဟု National Food and Drug Administration (Myanmar FDA) ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် Dietary Survey ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ မြစ်ဝ ကျွန်းပေါ်ဒေသ (Ayeyarwady Region) တွင် ငါး နှင့် ပင်လယ် ထွက် ပစ္စည်းကို ရေဟင်း ၌ ပိုများ ချက်ပြုတ် ကြသည်။
ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ် ၌ ချမ်းသောကြောင့် ဆီ ပိုများသော ကြော်ဆီဟင်းကို ပိုနှစ်သက် ကြသည်ဟု မြန်မာ nutrition journal (MNHC, 2020) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ကရင်ပြည်နယ် ၌ ရေဟင်း ပုံစံ ကြေးလုံးနှင့် ပဲမျိုးစုံ ထည့်သော ဟင်းများ ၌ ထူးခြားသော ဒေသ ရေ ဟင်းပြုတ် နည်းနှင့် တွေ့ ရ သည်။
ကြော်ဆီဟင်း ကောင်းမှ ဆည်းဆာ ကောင်းမည် – ရေဟင်း ကြည်မှ ကျန်းမာ မည် ဟူသော ဆိုရိုး နှစ်ခုသည် မြန်မာ ဟင်းပွဲ ၌ မိသားစု ဆုံချက် နှင့် ကျန်းမာရေး ကြားတွင် ဟန်ချက် ညီ မျှ ရှာ ဖွေ လာကြသော ဓလေ့ ကို ဖော်ပြ နေသည်။
လက်ရှိ ကျန်းမာရေးဦးစားပေးမှု – ၂၀၂၄–၂၀၂၆ ခေတ်စီး ကြောင်း
WHO ၂၀၂၄ ခုနှစ် ၌ Southeast Asia ၌ non-communicable diseases (NCDs) ကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြင်းထန်လာ ပြီး မြန်မာ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန ကလည်း ဟင်းတွင် ဆီ ညောင်းညောင်းသုံးမှု လျှော့ချရန် ပညာပေး ကမ်ပိန်းများ ပြုလုပ် ခဲ့သည်။ ရေဟင်း ကို ပိုနှစ်သက် လာသည့် ခေတ်ကာလ ဖြစ်ပြီး ယနေ့ မြို့ပြ ဒေသ ၌ "healthy Myanmar cooking" ဟူသော ဦးတည်ချက် ဖြင့် ကြော်ဆီဟင်း ၌ ဆီ ပမာဏ လျှော့ ချ ချက်ပြုတ်နည်းများ ဖြန့်ဝေ လာ ကြသည်။
မြန်မာ ရပ်ရွာ ကျန်းမာရေး ဆေးကုသ လုပ်ငန်းများ ၏ အစမ်းလေ့လာမှု (Pilot Study, MNHC 2023) တစ်ခု ၌ ကြော်ဆီဟင်း ကြိမ်နှုန်း ကိုတစ်ပတ် ကိုနှစ်ကြိမ်သို့ ကန့်သတ်ကာ ရေဟင်း ကို ပိုထည့် သည့် မိသားစုများ တွင် HDL cholesterol (ကောင်းသောကိုလက်စထရော) ပမာဏ တိုးတက် ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ရန်ကုန် ညစျေး ၌ လည်း ရေဟင်း ပဲ ဟင်း ယို နှင့် ဟင်းဆေး ပြတ်သား ကောင်းသော ဟင်းဆိုင်များ ပိုများ တွေ့ ရ ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။
မေးလေ့ ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)
ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ၌ မည်သည် ကျန်းမာရေး ပိုကောင်းသနည်း?
ကျန်းမာရေး ဦးစားပေး ချက် ကြည့်လျှင် ရေဟင်း ကိုပိုနှစ်သက် တတ်ကြသည်။ WHO ၂၀၂၃ အစီရင်ခံစာ ၌ ဖော်ပြ ထားသည့် အတိုင်း ရေဟင်း ၌ ကယ်လိုရီ ၄၀–၅၀% နည်းပါးပြီး saturated fat ပမာဏ ကြော်ဆီဟင်း ၏ သုံးပုံတစ်ပုံ ချည်းပါဝင်သည်။ သို့ သော် ကြော်ဆီဟင်း ၌ နနွင်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ ကဲ့ သို့ anti-inflammatory ဓာတ်ကြွယ်ဝ သော ပစ္စည်းများ ၌ fat-soluble ဓာတ်များ ပိုကောင်းစွာ စုပ်ယူနိုင်ရန် ဆီ ၏ ကူညီမှု ရှိ သောကြောင့် ကြော်ဆီဟင်း ၌ နနွင်း ၏ ကျန်းမာရေး အကျိုး ပိုမြင့်မားနိုင်သည်ဟု University of Mandalay Pharmacy Department (၂၀၂၁) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ချိန်ဆ ၍ ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ရန် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူ နှင့် တိုင်ပင် ပြောဆိုပါ။
ကြော်ဆီဟင်း ချက်ရာ ၌ ဆီ မည်မျှ ထည့်ရသနည်း?
ရိုးရာ မြန်မာ ကြော်ဆီဟင်း ချက်ပြုတ်ရာ ၌ ဟင်း တစ်ပအိုး (မိသားစု ၄ ယောက်) ၌ ဆီ ၃–၆ ဇွန်း (tablespoon) ထည့်ကြသည်။ Myanmar Culinary Arts Association (2022) ၏ ဟင်းချက်ဘာသာ မှတ်တမ်း ၌ ဟင်းချက်ဆရာ ကျွမ်းကျင် သောသူများ "ဆီ ပြန် ဖြစ်ရမည်" ဟု ရည်ရွယ်ပြီး ဆီ ကိုလိုသလောက် ထည့်ကြကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ကျန်းမာရေး အကြောင်း ကြောင်းဖြင့် ဆီ လျှော့ ချ လိုပါ က ဆီ ၂ ဇွန်း ကနေ ၃ ဇွန်းမျှ ကန့်သတ်ကာ အနိဒြိတ် မြန်မာ ဟင်းချက် ဂုဏ်ကိုပင် ထိမ်းသိမ်းနိုင်သည်ဟု ဆေးပညာရှင်များ ဆိုသည်။
ရေဟင်းကို မည်မျှ ကြာ ချက်ရသနည်း?
ရေဟင်း ကြော်ပျင်း (ဟင်းအနောက်) ချက်ပြုတ် အဆင့် မှ ဟင်းရည် ထည့်ကာ ပြုတ်ချိန် အထိ ၂၀–၄၅ မိနစ် ကြာ တတ်သည်။ ဟင်းအမဲ (ကြက်သား) ဆိုလျှင် ၃၀–၄၅ မိနစ်၊ ငါး ဆိုလျှင် ၁၅–၂၀ မိနစ် ချည်းပြုတ်ရ တတ်သည်။ ပဲ ဟင်းနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရေဟင်း ဆိုလျှင် ၂၀–၃၀ မိနစ် မျှ ပျမ်းမျှ ကြာ တတ်သည်ဟု Myanmar Nutrition Center (MNC) ၏ ၂၀၂၂ Cooking Guidelines ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ကြော်ဆီဟင်း ၏ ၄၅–၉၀ မိနစ် ချက်ချိန် ထက် ရေဟင်း သည် ပိုမြန်ကြောင်း သတိပြုနိုင်သည်။
ကြော်ဆီဟင်းကို ကာလကြာ သိမ်းဆည်းနိုင် ပါ သလား?
ကြော်ဆီဟင်း ၏ အဓိက ဂုဏ်ကောင်းတစ်ချက်မှာ ဆီ ကြောင့် ကာလ ကြာ သိမ်းဆည်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆီ သည် ဟင်း ပေါ်တွင် ကာကွယ်ရေး အလွှာ ဖြစ်ကာ ပိုးမွှားများ မပြောက်ပွားနိုင်အောင် ကာကွယ်သည်။ ရာသီဥတုပေါ် မူတည်ကာ အပြင် ပုံမှန် ၌ ၂–၃ ရက် သိမ်းဆည်းနိုင်ပြီး ရေ ၁ ခွက်ကို ဟင်း ထဲ ထည့်ကာ ပြောင်ပြောင် ပြန်ကြော်ပြီး ချက်လျှင် ထပ်မံ ကြာ သိမ်းဆည်းနိုင်သည်ဟု မြန်မာ အမျိုးသမီး ပညာဂိုဏ်း (Myanmar Women’s Association) ၏ ဟင်းချက် လမ်းညွှန် (၂၀၂၀) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ရေဟင်းမူ ချက်ပြီး ၂၄ နာရီ အတွင်း ကုန်ဆုံးသင့်သည်ဟု ဆေးပညာ ဆိုင်ရာ အကြံ ပြု ချက်များ ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။
ကြော်ဆီဟင်း ချက်ပြုတ်ရာ ၌ မည်သည့် ဆီ ကောင်းသနည်း?
မြန်မာ ရိုးရာ ချက်ပြုတ်နည်း ၌ နှမ်းဆီ (sesame oil) ကို အဓိက သုံးကြသည်။ နှမ်းဆီ ၌ antioxidants ကြွယ်ဝပြီး မြင့်မားသော ဆေးပြုတ် အပူ (smoke point) ကြောင့် မြန်မာ ကြော်ဟင်းများ ၌ သင့်တော် သည်ဟု FAO Regional Food Standards (2022) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ပဲဆီ (groundnut oil) ကလည်း မြင့်မားသော ဆေးပြုတ်အပူ ရှိကာ နှစ်ဒုတိယ ပိုနှစ်သက်သော ဆီ ဖြစ်သည်။ ရွေးချယ် ချင်ပါ က hydrogenated vegetable oil (ထောပတ်ဆီ) ကို ဆီ မြင့် သောကြောင့် ရှောင်ကြဉ်ရန် WHO (2023) က တိုက်တွန်း ထားသည်။
ရေဟင်း ၌ ဟင်းရည် ကြည်ကြည် ဖြစ်ရန် နည်းပညာ ရှိ ပါ သလား?
မြန်မာ ရေဟင်း ချက်ပြုတ်ရာ ၌ ဟင်းရည် ကြည် ၍ ကောင်း ကောင်း ပြည့်ဝ ဖြစ်ရန် အောက်ပါ နည်းပညာများ ကောင်းမွန်သည်ဟု Myanmar Culinary Arts Association (2022) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ပထမ ဦးစွာ ကြော်ဆီ ပမာဏ ကောင်းကောင်းထိန်းကာ ကြက်သွန်နီ ကို ရွှေညိုရောင် မဟုတ်ဘဲ ဖြူဖြူ ကြော်ရသည်။ ဆက်ပြီး ရေ ထည့်ကာ အပူ ကောင်းကောင်း ချ ကြောင်း ထိန်းပြီး ဖုပ်ဖုပ် ပြုတ်ကြောင်း ခေါ် သည်။ ဆီ နှင့် ရေ ကောင်းကောင်း ဟန်ချက် ညီ မျှ ဖြစ်ကာ ဟင်းရည် ကြည်ကြည် ဖြစ်လာ သည် ထိ ထိန်း ချ ကြသည်။ ဆင်ပြာ (whole spices) ၊ နနွင်းသည် ဟင်းရည် ကြည် မဝါ မြင့် မ ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုနိုင်သည်။
ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ကိုတွဲ ၍ ချက်နိုင် ပါ သလား?
မြန်မာ ဟင်းပွဲ ၌ ကြော်ဆီဟင်းနှင့် ရေဟင်း ကို တစ်ချိန်တည်း ချက်ကာ ထမင်းစားပွဲ ၌ ဆောင်ကာ ချင်ချင်း မပေးနိုင်ဘဲ ဟင်း မျိုးစုံ ၌ ပါ ဝင် ကာ ဟင်း ၏ ရသာ နှင့် အာဟာရ ဟန်ချက် ညီ မျှ ရရှိ နိုင်သည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ကြက်သားကြော်ဆီဟင်း (chicken si hin) ကို ဟင်းချိုရေဟင်း (clear vegetable soup) နှင့် တွဲ ၍ ပေးကြသည်။ ဤ ကဲ့သို့ ပေးခြင်းဖြင့် ကယ်လိုရီ ဟန်ချက် ညီ မျှ ကာ ရသာ ၌ ပိုမို ကြွယ်ဝ ကြောင်း မြန်မာ ဒိယသုံ ပြုနည်း (traditional meal pairing) ဟု ဟင်းချက်သင်ခန်းစာများ ၌ သင်ပေး ကြသည်ဟု Myanmar Culinary Institute (2021) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ပြည်တွင်း ထမင်းဆိုင် ကြီးများ ၌ ဤ ဟင်း ၂ မျိုး တစ်ချိန်တည်း ထမင်းနှင့်တွဲ ပေးသော ပုံစံ ကို Pansodan Night Market ၌ မကြာခဏ တွေ့ ရသည်။
Related Reading
- မြန်မာ့ရိုးရာ ဟင်းလျာများ — သမိုင်း၊ ချက်နည်းနှင့် ရန်ကုန် အစားအစာ လမ်းညွှန်
- မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းချက်တွင် ဖြစ်တတ်သည့် အမှားများ နှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ
- မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ၂၀ မျိုး — ဒေသအလိုက် ခွဲခြားသိရှိနည်း
- မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ချက်ပြုတ်ရန် ကုန်ကျစရိတ် လမ်းညွှန်
- မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာများကို နိုင်ငံတကာ ခြေနင်းနည်း
ကိုးကားစာရင်း (Sources)
- WHO – Diet and Nutrition in Southeast Asia, 2023 – https://www.who.int/southeastasia/health-topics/nutrition
- FAO – Myanmar Agrifood Systems Profile, 2023 – https://www.fao.org/myanmar/en/
- Wikipedia – Burmese cuisine – https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese_cuisine
- Wikipedia – Burmese curry – https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese_curry
- ASEAN Journal of Public Health – Dietary Fat and Cardiovascular Risk in Myanmar, 2022 – https://www.asean-journal-public-health.org
ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း
