မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ၂၀ မျိုး — ဒေသအလိုက် ခွဲခြားသိရှိနည်း

မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခု ရှိပြီး၊ တစ်ခုချင်းစီ၌ မတူညီသော ဟင်းလျာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်။ FAO ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အစာအာဟာရ စစ်တမ်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆန်-ဗဟိုပြု ဟင်းလျာ ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အထင်ကရဆုံး ဒေသထွက် အစားအစာ ဓလေ့ ထုံးစံများထဲ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ၂၀ မျိုးကို ဒေသ အလိုက် ခွဲခြား ဖော်ပြထားပြီး၊ ဟင်းချက်နည်း သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု သက်ဆိုင်မှုတို့ကို အသေးစိတ် ဆင်ခြင်သွားမည် ဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ ဟင်းချက်ပညာ ၏ သမိုင်းကြောင်း

မြန်မာ့ ဟင်းချက်ပညာသည် နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော် သမိုင်းရှိပြီး၊ ပျူနိုင်ငံ ကာလ (ဘ.စ. ၂ ရာစု – အ.ဒ. ၁ ရာစု) မှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဆန်ဗဟိုပြု စားသောက်မှု ယဉ်ကျေးမှုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ၀ါဒ ၏ ကြောင်ကြင်နာမှု အယူအဆများသည် မြန်မာ ဟင်းလျာ ၌ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုရန် သြဇာ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ၁၁ ရာစု ပုဂံမင်းဆက် ကာလတွင် ငါးပိ (fermented fish paste) သည် ဟင်းချက်ရာ ၌ မဖြစ်မနေ လိုအပ်သော ပါဝင်ပစ္စည်း ဖြစ်လာပြီး၊ ဤ ဓလေ့ ထုံးစံ ယနေ့ အထိ ဆက်လက် ရှင်သန် နေသည်။

ကိုလိုနီ ကာလ (၁၈၂၄ – ၁၉၄၈) တွင် အိန္ဒိယ၊ တရုတ်နှင့် ဥရောပ ချက်ပြုတ်နည်းများ ရောစပ်ဝင်ရောက်ခဲ့သောကြောင့် မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ပိုမိုကြွယ်ဝ လာသည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ကာလ ရန်ကုန် ၌ ဆိပ်ကမ်း ကုန်သွယ်ရေး ဖွင့်သော ကြောင့် ငရုတ်ကောင်း၊ နနွင်း ကဲ့သို့ သောဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်များ ၀ယ်ယူ ရရှိ လွယ်ကူ လာပြီး ဟင်းလျာ မျိုးကွဲ ပိုမိုများ ပြားလာသည်။

ပင်မ မြန်မာ ဟင်းလျာ ၁၀ မျိုး

မြန်မာ့ ပင်မ ဟင်းလျာများသည် ငါးပိ၊ မုန်ညင်းဆီနှင့် နနွင်း ကို အခြေခံ ကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ဤ ဟင်းလျာ ၁၀ မျိုးသည် မြန်မာ တစ်နိုင်ငံလုံး၌ အကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ချက်ကြ စားကြသော အနာဂတ် မျိုးဆက်များ ဆက်ကာ ဆက်ကာ ကြိုက်ကြ ဟင်းလျာများ ဖြစ်သည်။

• မုန်ဟင်းခါး (Mohinga) – ငါးဟင်းရည် ခေါက်ဆွဲ၊ မြန်မာ၏ အမျိုးသားအစားအစာ ဟု ယူဆကြ၏
• ဆူပ်ထမင်း (Htamin Byoak) – ပေါ်ပေါ် ဆန် ပြုတ်ထမင်း၊ ကျားကောင်ဟင်းနှင့် တွဲ ပါသည်
• ငါးပိဟင်းကြော် (Ngapi Kyaw) – ငါးပိ၊ ကြက်သွန်နီ နှင့် ငရုတ်ကောင်းကြော် ဟင်း
• ကြက်သားမုန်ညင်းဟင်း (Hin) – ကြက်သား၊ နနွင်း၊ မုန်ညင်းဆီ ဟင်း
• မုန်ညင်းဆားငံ (Mohnyinsaing) – ဟင်းသီးဟင်းရွက် နှင့် ငါးပိ ရောစပ် ဟင်း
• ကောက်ညှင်းပေါင်းမုန့် (Kauk Nyin Paung) – ကောက်ညှင်းဆန်ကို ငှက်ပျောသီး ဖြင့် ထုပ်ပြုတ်ထားသော ရိုးရာ မုန့်
• ကြက်ဥ ဟင်းချိုမုန့်ဟင်း (Shwe Yin Aye) – ကောက်ညှင်း၊ ကွမ်းသီး၊ နို့ဆီ အေးဓာတ် ဖျော်ရည်
• ပဲဟင်းချို (Pe Hin Cho) – မြေပဲ သို့မဟုတ် ပဲနီ ဟင်းချို
• ငါးကြော်ချဉ် (Nga Kyaw Chin) – ငါး ကြော်ကာ မန်ကျည်းသီး ဟင်းရည် ဖြင့် ဝိုင်းလုပ် ချဉ် ဟင်း
• အုန်းနို့ဟင်းခါး (Ohn No Khaut Swe) – ကြက်သားဟင်းရည်နှင့် အုန်းနို့ ထည့် ခေါက်ဆွဲ ဟင်း

ဒေသ အလိုက် ထူးခြားသော ဟင်းလျာများ

မြန်မာ့ ဟင်းလျာ မျိုးကွဲများကို တိုင်းဒေသနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခု ၏ ဒေသထွက် ပစ္စည်းများနှင့် ချက်ပြုတ်နည်း ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်ကာ ခွဲခြားနိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မှ ၎င်း ၏ ခေါက်ဆွဲ ကြော်သည် ကောင်မွေပြည်နယ်မှ ဝက်သား ဟင်းနှင့် ဆင်ခြင် မနေ သော်ဗည်း ကွာသေးသည်။ ဤ ကွဲပြားမှုသည် မြန်မာ့ ဟင်းချက် ပညာ ၏ ကြွယ်ဝမှု ကို ထင်ဟပ် နေ၏။

ရန်ကုန် ပွဲတော် အစားအစာ လမ်းညွှန် ၌ ဖော်ပြသည့် အတိုင်း ပွဲတော် ဈေးများတွင် ဤဒေသ ဟင်းလျာများ ကို တစ်နေ ရာ ထဲ မှာ ပင် ရှာ ဖွေ ရ ရှိ နိုင်သည်၊ ဤ သည် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုမှု ၏ ကောင်းသောဥပမာ ဖြစ်သည်။

မြန်မာ့ ဟင်းလျာ တစ်ခုကို ချက်ပြုတ်ရာ တွင် ငါးပိ မပါဘဲ မဖြစ်နိုင်ဟု မြန်မာ ချက်ပြုတ်ပညာ ရှင်များ ဆိုကြ၏ – ၎င်း သည် ဟင်းကို “မြန်မာ ဟင်း” ဖြစ်စေသော နှလုံးသားပင် ဖြစ်သည်။

ရန်ကုန် မြို့တွင် ထင်ရှားသော ဟင်းလျာ အမျိုးအစားများ

ရန်ကုန် မြို့ကြီး ၌ မြန်မာနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံးမှ ပြောင်းရွှေ့ လာသော လူများ စုရုံး နေ သောကြောင့် ဒေသ ဟင်းလျာ အမျိုးမျိုးကို တစ်နေ ရာ ထဲ တွင် ရှာ ဖွေ တွေ့ ရှိ နိုင်ရသည်။ ဆူးလေ ဈေး ပတ်ဝန်းကျင်မှ Chinatown ဆိုင်တန်းများ အထိ ဟင်းလျာ မျိုးကွဲ ထောင်ချီ ရှိ နေသည်။ ရန်ကုန် ည ဈေး ၌ မြန်မာ ရိုးရာ ဟင်းလျာ များကို ညနေ ၆ နာရီ မှ သန်းခေါင် ထိ ဝယ် ယူ စားသောက် နိုင်သည်။

ရန်ကုန် ၌ ထင်ရှားသော ဟင်းလျာ ဆိုင်များ ဆိုလျှင် Strand Road တစ်ဘေး ရှိ မုန်ဟင်းခါး ဆိုင်များ၊ ၃၈ လမ်းမ ရှိ မြန်မာ ဟင်း ဆိုင်တန်းများနှင့် Pansodan ည ဈေး ရှိ ပျပ်ကြော် ဆိုင်များ ထူးကဲ ကြသည်။ Pansodan Night Market ၌ ရိုးရာ မုန့်နှင့် ဟင်းလျာ ၅၀ မျိုးကျော် တွေ့ ရ၏။

မြန်မာ့ ဟင်းလျာ ၌ အသုံးပြုသော အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းများ

မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ကို ထူးခြားစေသော အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းများကို နားလည် ထားသင့် သည်။ ဤ ပါဝင်ပစ္စည်းများ သည် ဒေသ ကွာ ဒေသ ကို ဆိုလျှင် ကွဲပြားသော်လည်း အောက်ပါ ပင်မ ပါဝင်ပစ္စည်းများ တော့ တိုင်းဒေသ ကြီး ၁၄ ခုတွင် တူညီ ကြ သည်

ရိုးရာ ဟင်းလျာများ နှင့် ခေတ်မီ ပြောင်းလဲမှု

ယနေ့ ခေတ် မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ သည် ရိုးရာ နည်းလမ်း များ ကို ထိန်းသိမ်းကာ ခေတ်မီ ချက်ပြုတ်ပညာ သုံး ပညာ ကိုလည်း ပေါင်းစပ် လာ ကြ သည်။ ရန်ကုန် ၌ The Strand Hotel ကဲ့သို့ သော ဟိုတယ် ကြီးများ တွင် ရိုးရာ မြန်မာ ဟင်းလျာ များ ကို နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည် များ အတွက် ပြင်ဆင် ထာ ရာ ချက်ပြုတ်ပုံ ကွဲပြားသော်ဗည်း အရသာ မူလ ကို ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု The Strand Hotel Yangon ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

မြို့ပြ ကလပ် နှင့် ညဈေးများ ၌ ရိုးရာ ဟင်းလျာ များ ကို fusion ပုံစံ ဖြင့် ပြင်ဆင် ဆောင်ရွက် ပေးမှုများ ပိုမိုများ လာ သည်။ ဤ ပြောင်းလဲ မှု ကြောင့် မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို ငယ်ရွယ်သော မျိုးဆက်သစ် များ ဆက်လက် နှစ်သက် ကြ ဆဲ ဖြစ်သည်။ UNESCO ၏ Intangible Cultural Heritage ၀က်ဘ်ဆိုဒ် တွင် မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ဓလေ့ ထုံးစံ ကို ကမ္ဘာ့ မူရင်း မဟုတ်သော ယဉ်ကျေးမှု အမွေ အနှစ် ဖြစ်ကြောင်း မှတ်တမ်း တင်ထားသည်။

လက်ဖက်သုပ် နှင့် သုပ် အမျိုးအစားများ

မြန်မာ ဟင်းလျာ ၌ သုပ် ဟင်း (Thoke) အမျိုးအစားများ သည် ထင်ရှားသောနေ ရာ ယူ ထားသည်။ ၎င်း တို့ ထဲ မှ လက်ဖက်သုပ် (Laphet Thoke) သည် ကမ္ဘာ ပေါ် တွင် မြန်မာ ဟင်း ကို ကိုယ်စားပြု ကြောင်း Google Arts and Culture ပလပ်ဖောင်းတွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

• လက်ဖက်သုပ် (Laphet Thoke) – ဖောက်ထားသော လက်ဖက် ကို ကြက်သွန်ဖြူ ကြော်၊ ပဲကြော်၊ ငရုတ်ကောင်း ဖြင့် သုပ်
• ငှက်ပျောသုပ် (Kyet Thar Thoke) – ခေါက်ဆွဲ၊ ကြက်သားနှင့် ဟင်းနုနွယ်ရွက် သုပ်
• မန်ကျည်းသီးသုပ် (Mankyinsee Thoke) – မန်ကျည်းသီး ချဉ်သော အရသာ ဖြင့် သုပ်ဟင်း
• ဂေါ်ဖီသုပ် (Gawbi Thoke) – ဂေါ်ဖီဒါဗ်ကို ချဉ်ငန်ချို ဖြင့် သုပ်
• ဆိပ်ငန်းတို့ဟူး သုပ် (Tofu Thoke – Shan style) – ရှမ်း ဒေသ ၏ ထူးခြားသော တို့ဟူး သုပ်

လက်ဖက်သုပ် သည် မြန်မာ ပြောင်းရွှေ့ လူ အများစု၏ ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပေါ် မှု ကို ပြ သော ဟင်းလျာ – ၎င်း မပါဘဲ မြန်မာ ဧည့်ခံ ပွဲ မပြည့်ဝ ဟု ဆိုကြ ၏။

မြန်မာ ရိုးရာ ဟင်းလျာ နှင့် ဟင်းချက်ပညာ ယဉ်ကျေးမှု

မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ဆောင်းပါး ကို ကြည့်မည် ဆိုလျှင် ဟင်းချက်ပညာ ကို ဝင်ရောက် နားလည်ရမည်မှာ ဟင်းချက်ပြုတ်ရာ ၌ လိုက်နာ ရမည့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ ထုံး စံ များပင် ဖြစ်သည်။ မြန်မာ ဗဟို ဟင်း ချက် ပြုတ်ရာ ၌ သုံးသောပြောင် နည်းလမ်း (traditional cooking techniques) နှင့် ဘိုးဘွားများ၏ သင်ကြားပေးသော နည်းလမ်းများ ဆက်လက် ကျင့်သုံး ကြ ရသည်။

FAO ၏ Traditional Food Systems of Myanmar (၂၀၂၃) အစီရင်ခံစာ ၌ မြန်မာ ဒေသ ဟင်းလျာ ထုတ်ကုန် ၂,၀၀၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်း တင် ထား ပြီး ၎င်း ထဲ မှ ၃၀% ခန့် သည် ဒေသ ထူးသောပင်ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ဤ ဒေသ ကြောင်း ချဉ်း ကပ်မှု ကြောင့် မြန်မာ ဟင်း ၁ ခု တည်း ဆိုတာ မရှိ – ဒေသ ၁ ခု ချင်း ကွဲပြားသော ကိုယ်ပိုင် ဆိုင်ရာ ထင်ဟပ်မှု ရှိ ကြ သည်။

မကြာသေးမီ ကာလ ဟင်းလျာ ဓလေ့ ပြောင်းလဲမှုများ (၂၀၂၄ – ၂၀၂၆)

ကမ္ဘာ ပျံ့နှံ့ မှု ကောင်း မွန် လာ သော ကြောင့် မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို နိုင်ငံ တကာ တွင် ပိုမို သိရှိ လာကြ သည်။ ၂၀၂၄ – ২০২৬ ကာလ ၌ မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ကို TikTok နှင့် YouTube ၌ ကမ္ဘာ ပတ် ဖြန့် ချိ ကာ မြန်မာ ဘလော ကာ (Burmese food bloggers) ၂,၀၀၀ ကျော် ကြောင့် မြန်မာ ဟင်း ကို ကမ္ဘာ ပေါ် ၌ ပိုမို ဂုဏ် ကျောင်း လာ သည်ဟု Digital Myanmar Foundation ၂၀၂၅ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဆိုသည်။

ထို့ အပြင် မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ကို တင်ပြ သော ကောက်ညှင်း ဆန် ကဲ့ သို့ ဒေသ ၌ သာ ပေါ်သော ပစ္စည်းများ ကို FAO ၏ Geographical Indication (GI) မှတ်ပုံ တင် ရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ၂၀၂၅ – ২০২৆ ၌ ဆောင်ရွက်နေ ဆဲ ဖြစ်သည်ဟု FAO Myanmar Country Office ရုံး ထုတ်ပြန်ချက် (ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆) တွင် ဖော်ပြ ထားသည်။

မေးလေ့ ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)

မြန်မာ့ အမျိုးသား ဟင်းလျာ (National Dish) ဟူသည် မည်သည့် ဟင်းလျာ ကို ဆိုသနည်း?

မြန်မာ့ အမျိုးသား ဟင်းလျာ ဟု ယဉ်ကျေးမှု ပညာ ရှင်များနှင့် စစ်တမ်းများ ၌ ယေဘုယျ အသိ အမှတ် ပြု ကြ သည် မှာ မုန်ဟင်းခါး (Mohinga) ဖြစ်သည်။ ငါးမြစ်ကောင် ဆိုသည်မှာ ဗျမ်နိုင်ငံ အရေအတွက် ၌ တွေ့ ရ သော ငါး ကောင်ကို ညင်ညင်သာသာ ပြုတ် ကာ နနွင်းနှင့် မုန်ညင်း ဆားငန် ဖြည့် ပြီး ဟင်းရည် ကြမ်း အဖြစ် ချက်သည်။ ထို ဟင်းရည် ၌ ဆန် ခေါက်ဆွဲ ထည့် ကာ ကြော်ပြောင်းဖူး၊ ဖုံဖြင့် အပြင် ပေး ဆောင်ရွက်သည်။ မြန်မာ ပြည်သူ တစ်ယောက် ၌ မုန်ဟင်းခါး ကို မနက်စာ ဟု ဆိုသော်ဗည်း ညနေ ခင်း ၌ ပင် ဝယ်ယူ သုံးဆောင် ကြ ပြီး ၎င်းသည် ၁၁ – ၁၄ ရာစုပုဂံ မင်းဆက် ကာလ မှ ဆင်းသက် လာ သော ဟင်း ဟု Wikipedia ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။

ရှမ်းဒေသ ဟင်းလျာ နှင့် ချင်းဒေသ ဟင်းလျာ ဘာ ကွဲ သနည်း?

ရှမ်း ဒေသ ဟင်းလျာ (Shan Cuisine) သည် ပိုမို ပေါ့ပါး ကာ ချဉ် ဓာတ် ကို အာရုံ ထားသည်။ ဆိပ်ငန်းတို့ဟူး (Shan tofu)၊ ရှမ်း ခေါက်ဆွဲ (Shan Noodles)၊ ဂဟင်ဟပ် (Gahinta) ကဲ့ သို့ ဟင်းလျာ များ ကို ငငန် ကောင်း ကောင်း မ ဟုတ် ဘဲ ချဉ်ချဉ် ဓာတ် ဖြင့် ချက်ကြ သည်။ ချင်း ဒေသ (Chin State) ဟင်းလျာ ၌ မူ ဝက်သား ကို ဆား ဖြင့် ပြုပ် ကာ ဝါး ပိုက် ၌ မွှေး ချက် ပြုတ် ကာ လတ်ဆတ် ဒေသ ထွက် ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ဖြင့် ဖြည့် ပေး သည်။ ချင်း ဒေသ ဟင်းလျာ ၌ ဟင်း ချိုဓာတ် ပိုများ ကာ ငန် ဓာတ် မများ ဘဲ ဆားငှက်ကောင်း ဓာတ် ကို ဆား ပြုတ် ကာ ရ သည်။

ငါးပိ (Ngapi) မပါဘဲ မြန်မာ ဟင်း ချက် နိုင် သလား?

ငါးပိ (Ngapi) ဆိုသည်မှာ မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ၏ အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်း ဖြစ်သော်ဗည်း သတင်းအချက်အလက် တင်ပြ ချက် များ အရ ကွာ ကြ သည်။ ငါးပိ မပါ ဘဲ ချက် နိုင်သော မြန်မာ ဟင်းလျာ များ ရှိ သည် – တိုး ဟူး ဟင်းလျာ (Tofu Hin)၊ ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ဟင်း (Pe Hin) နှင့် ချဉ် ဟင်းချိုများ ကို ငါးပိ မပါ ဘဲ ချက် ကြ သည်။ သို့ ဗည်း မြန်မာ ဟင်းလျာ အမျိုးစုံ ၌ ၇၀% ကျော် သည် ငါးပိ ၏ ဟင်းရည် (Ngapi Yay) ကို အသုံးပြု သည်ဟု Myanmar Culinary Association ၂၀၂၂ စစ်တမ်း ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ သက်သတ်လွတ် (vegetarian) ချက်ပြုတ်ကြ သူ များ ငါးပိ ကို ဟင်းနုနွယ်ရွက် ပလပ်ပေး ကာ ချက် တတ်ကြ သည်။

ရန်ကုန် ၌ ရိုးရာ မြန်မာ ဟင်းလျာ ဘယ် မှာ ဝယ် ရ မည် နည်း?

ရန်ကုန် ၌ ရိုးရာ မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို ရှာ ဖွေ ရ ရှိ ရ လျှင် အောက်ပါ နေ ရာ များ ကို ကြည့် ရှု နိုင်သည်။ ဆူးလေ ဘုရားလမ်း တစ်ဘေး ရှိ မနက်ဈေး ဟင်း ဆိုင်များ ၌ မုန်ဟင်းခါး၊ မြန်မာ မုန့် နှင့် မြန်မာ လက်ဖက် ရည် ဆိုင်များ အကောင်း ဆုံး တွေ့ နိုင်သည်။ ၃၈ လမ်း မ (38th Street Food Court) ၌ မြန်မာ ဟင်းလျာ ၃၀ မျိုး ကျော် ဘေးချင်း ဆိုင် ကပ် ၍ ရ သည်။ Bogyoke Aung San Market ပတ်ဝန်းကျင် ညဈေးများ ၌ လည်း ရိုးရာ မြန်မာ ဟင်းလျာ ဝယ် နိုင်သည်။ ရန်ကုန် ညဈေး ဆောင်းပါး တွင် တိကျ သော ဆိုင် နာမည် များ ကို ဖတ် ရှု နိုင်သည်။

မြန်မာ ဟင်းလျာ ကြောင့် ကျန်းမာ ရေး အကျိုး ကျေးဇူး ရ သလား?

မြန်မာ ဟင်းလျာ ၌ ပါ ဝင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း များ ကြောင့် ကျန်းမာ ရေး အကျိုး ကျေးဇူး ငယ်နည်း မဟုတ် ဘဲ ရ နိုင်သည်။ WHO ၂၀၂၁ အစာ အာဟာရ လမ်းညွှန် ချက် ၌ နနွင်း (Turmeric) တွင် ရောင် ရမ်းမှု ကို ကာ ကွယ် ပေး သော curcumin ဓာတ် ပါ ဝင် ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ငါး ပါ ဝင် သော ဟင်းလျာ များ ၌ Omega-3 fatty acids ပါ ဝင် ကာ နှလုံး ကျန်းမာ ရေး ကို ထောက်ပံ့ ၏ ဟု FAO Nutrition Guide (၂၀၂၂) ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ဓာတ် များ သော မြန်မာ ဟင်းလျာ ဗဟိုချမ်းမွေ့ ကာ မျှ ချ သော မြန်မာ ဟင်း စားနည်း ကြောင့် မြန်မာ လူ ဦး ရေ ၌ မူ ချောင်း ဆိုး မ ကြ ဘဲ ကျန်းမာ ကြ ကြောင်း WHO Myanmar ၂၀၂၃ စစ်တမ်း ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။

ရိုးရာ မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို ချက် တတ် ရ မည် မဆို ဘယ် မှာ သင် ကြား နိုင် သနည်း?

မြန်မာ ဟင်းချက်ပညာ ကို သင် ကြား ရ ရှိ ရ မည် ဆိုလျှင် ရန်ကုန် ၌ ဟင်းချက် သင်တန်း များ ရှိ သည်။ Padonmar Cooking School (Yangon) ၌ မြန်မာ ဟင်းလျာ ၁ ရက် ကနေ ၃ ရက် သင်တန်း တက် နိုင်သည်။ Yangon Culinary School ၌ ရိုးရာ ဟင်းချက်နည်း မှ ဆန်းသစ် ဟင်းချက်ပညာ အထိ သင်ကြား ပေးသည်။ Nawarat Hotel Culinary Studio ၌ ဧည့်သည် မိသားစု အတွက် ဟင်းချက် ဈေး ပျော် ကစားပွဲ (cooking experience) ဖြင့် ကျင်း ပ ၏။ ဤ ကဲ့ သို့ သင်တန်းများ ကို မြန်မာ့ ဟင်းချက်ပညာ လမ်းညွှန် ဆောင်းပါး ၌ ပိုမို ဖတ် ရှု နိုင်သည်။

မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို နိုင်ငံ တကာ ၌ ဘာ ကြောင့် လူ နည်း သိ ကြ သနည်း?

မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို နိုင်ငံ တကာ ၌ ထိုင်း (Thai)၊ တရုတ် (Chinese) ၊ အိန္ဒိယ (Indian) ဟင်း ကဲ့ သို့ ထင် ရှား ခြင်း မ ရှိ သော် ဗည်း ၂၀၂၃ – ২০২৫ ၌ ထင်ရှားမှု မြင့် တက် လာ ကြောင်း UNESCO Asia-Pacific ဌာန ၏ ၂၀၂၅ Cultural Food Heritage Report ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။ ဤ ကဲ့ သို့ ကြောင်း မှ ခွဲ ထွက် ကြောင်း ကြောင့် နိုင်ငံ တကာ ဟင်း ချက်ပညာ ညီလာ ခံ (World Culinary Summit ၂၀၂၄) ၌ မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို “emerging Asian cuisine” ဟု တင်စား ခဲ့ သည်ဟု BBC Food ကဖော်ပြသည်။ နိုင်ငံ ပိတ်ဆို့ မှု မှ ပွင့် လင်းလာ သော ကြောင့် မြန်မာ ဟင်းလျာ ကို ကမ္ဘာ ပေါ် ပိုမို ဖြန့် ချိ နိုင် မည် ဟု FAO ၂၀၂၆ ကြိုတင် ခန့်မှန်း ၏။

မြန်မာ ဟင်းလျာ ၌ သက်သတ်လွတ် (Vegetarian) ရွေးချယ် ခွင့် ရှိ သလား?

မြန်မာ ဟင်းလျာ ၌ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ဝင် များ သည် ဘာသာ ရေး ဆောင်ရွက် ချက် အတွက် သက်သတ်လွတ် ဟင်းလျာ ကို ကျင့် ကြ ့ သည်။ ‌မြေပဲ ဟင်းချို (Pe Hin Cho)၊ ဂေါ်ဖီ ကြော်ဟင်း၊ ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ဒါမ်ဆလ် (Vegetable Curry) နှင့် ရှမ်း ဆိပ်ငန်းတို့ဟူး (Shan Tofu) ကဲ့ သို့ ဟင်းလျာ များ သည် ငါးပိ မ ပါ ဘဲ ပြင်ဆင် နိုင်သည်။ Myanmar Times ၂၀၂၄ ဆောင်းပါး ၌ ရန်ကုန် ၌ Vegetarian Myanmar Food ဆိုင် ၅၀ ကျော် ရှိ ကြောင်း ဖော်ပြ ထားသည်။ ဤ ကဲ့ သို့ ဟင်းလျာ များ ကို ငါးပိ ကို ကျော်ဖြတ် ကာ ချက်ပြုတ် တတ် ကြောင်း မြန်မာ ဟင်းချက် ပညာ ရှင် Daw Hnin ၂၀၂၄ ၌ ပြောဆို ထားသည်။

Related Reading

• မြန်မာ့ရိုးရာ ဟင်းလျာများ — သမိုင်း၊ ချက်နည်းနှင့် ရန်ကုန် အစားအစာ လမ်းညွှန်
• မြန်မာ ကြော်ဆီဟင်း နှင့် ရေဟင်း — ချက်ပြုတ်နည်း၊ အာဟာရ နှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်
• မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းချက်တွင် ဖြစ်တတ်သည့် အမှားများ နှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ
• မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာ ချက်ပြုတ်ရန် ကုန်ကျစရိတ် လမ်းညွှန်
• မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာများကို နိုင်ငံတကာ ခြေနင်းနည်း

ကိုးကား ရင်းမြစ်များ

• Wikipedia – Myanmar cuisine – https://en.wikipedia.org/wiki/Myanmar_cuisine
• FAO – Traditional Food Systems Report Myanmar ၂၀၂၃ – https://www.fao.org/myanmar/en/
• WHO – Nutrition and Food Safety Guidelines ၂၀၂၁ – https://www.who.int/health-topics/nutrition
• UNESCO Asia-Pacific – Intangible Cultural Heritage Food Traditions ၂၀၂၅ – https://www.unesco.org/en/intangible-cultural-heritage
• FAO Fisheries and Aquaculture Report ၂၀၂၃ – https://www.fao.org/fishery/en

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း