အနှစ်ချုပ်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှလုံးသားဖြစ်သည့် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အပြောင်းအလဲများဆုံး ယဉ်ကျေးမှုဒြပ်ပေါင်း မြို့တော်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဆင်ရေးမှတ်တမ်းများအရ ကရင်၊ မွန်၊ ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင်နှင့် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ ပါဝင်သော လူဦးရေ ၅ သန်းကျော်နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ရာ အဓိကကျသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းနောက်ခံ၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားမှုတို့ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မိတ်ဆက်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။ အကျဉ်းချုပ်ရန်ကုန်မြို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးနီးပါးမှ ကိုယ်စားလှယ်များ...
မာတိကာ
- 1 ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ – သမိုင်းနောက်ခံ
- 2 ကရင်လူမျိုးများ – ရန်ကုန်ရှိ အကြီးဆုံး တိုင်းရင်းသားအုပ်စု
- 3 မွန်လူမျိုးများ – ရန်ကုန်၏ မူလ ဒဆုံ ဆင်ဆောင်သူများ
- 4 ရှမ်း၊ ချင်းနှင့် ကချင် – ဘုံ ရန်ကုန်ရှိ မတူညီသောအသံများ
- 5 ရခိုင်နှင့် ဇိုမီး – ရန်ကုန်ရှိ ယဉ်ကျေးမှု ဧည့်သည်အသစ်များ
- 6 ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ – ယဉ်ကျေးမှု နှိုင်းယှဉ်ဇယား
- 7 တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ရန်ကုန်တွင် နေထိုင်ရာ မြို့နယ်များ
- 8 ရိုးရာ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာ
- 9 ဘာသာရေးနှင့် ပွဲတော် ကွဲပြားမှု
- 10 မကြာသေးမီ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး
- 11 ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ရိုးရာ အစားအသောက် ယဉ်ကျေးမှု
- 12 တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကား ကြွယ်ဝမှုနှင့် ရန်ကုန်ရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပညာရေး
- 13 တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စီးပွားရေး ပါဝင်မှုနှင့် ရန်ကုန်ရှိ လုပ်ငန်းကွန်ရက်များ
- 14 ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကျောင်းပညာရေး ဝင်ရောက်မှုနှင့် ကုမ္ပဏီ ပြောင်းလဲမှု စိန်ခေါ်မှုများ
- 15 Related Reading
- 16 မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQ)
- 16.1 ရန်ကုန်မြို့တွင် မည်သည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသနည်း?
- 16.2 ကရင်လူမျိုးများ ရန်ကုန်တွင် မည်သည့်နေရာများတွင် များသောအားဖြင့် နေထိုင်ကြသနည်း?
- 16.3 ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားပွဲတော်များကို မည်သည့်အချိန်တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သနည်း?
- 16.4 တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အစားအစာကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မည်သည့်နေရာတွင် ကြိုက်နှစ်သက်ရာ မှာယူနိုင်သနည်း?
- 16.5 မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများ မည်မျှ ရှိသနည်း?
- 16.6 ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ရိုးရာ ဝတ်ဆင်မှုကို မည်သည့်နေရာတွင် ဝယ်ယူနိုင်သနည်း?
- 16.7 UNESCO မှ မြန်မာ့ တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး မည်ကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်နေသနည်း?
- 17 ကိုးကားချက်များ
- 17.1 ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
- 17.2 ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှလုံးသားဖြစ်သည့် ရန်ကုန်မြို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အပြောင်းအလဲများဆုံး ယဉ်ကျေးမှုဒြပ်ပေါင်း မြို့တော်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့ဆင်ရေးမှတ်တမ်းများအရ ကရင်၊ မွန်၊ ရှမ်း၊ ချင်း၊ ကချင်နှင့် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ ပါဝင်သော လူဦးရေ ၅ သန်းကျော်နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ရာ အဓိကကျသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းနောက်ခံ၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားမှုတို့ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ မိတ်ဆက်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ – သမိုင်းနောက်ခံ
ရန်ကုန်မြို့ (ယခင် ရန်ကုန်ဟုလည်း ခေါ်သည်) သည် မူလက မွန်လူမျိုးများ တည်ထောင်ခဲ့သော ဒဂုံမြို့နယ်နှင့် ဆက်စပ်နေသောနေရာဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းများအရ ဒဂုံ (Dagon) ကို ၁၁ ရာစုနှစ်ကတည်းက မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် မင်းအလောင်းဘုရားက ဤမြို့ကို သိမ်းပိုက်ကာ ရန်ကုန်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်သည့် ၁၈၂၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အကြားတွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မော်လမြိုင်မြို့တို့မှ မွန်လူမျိုးများ၊ ကရင်ပြည်နယ်မှ ကရင်လူမျိုးများနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ရှမ်းလူမျိုးများ ရန်ကုန်ကို အဓိကအစုအဝေး ပြောင်းရွှေ့ ဝင်ရောက်နေထိုင်လာကြသည်။
ကိုလိုနီခေတ်တွင် ရန်ကုန်သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဆိပ်ကမ်းမြို့တစ်ခုအဖြစ် ကြီးထွားလာပြီး ဤကာလအတွင်း ကရင်လူမျိုးများသည် ပင်လယ်ကူးဆိပ်ကမ်း လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်လာကြသည်။ ပြင်ပမှ ဦးဆောင်လာသော ကုန်သည်များ၊ ဘာသာရေးဆရာများနှင့် ပညာသင်ကြားရေး အဖွဲ့အစည်းများမှတဆင့် လူမျိုးစုများသည် ရန်ကုန်မြို့ ဖွဲ့စည်းမှုကို ဦးဆောင် ပံ့ပိုးခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ပေါင်းစည်းမှု၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကရင်လူမျိုးများ – ရန်ကုန်ရှိ အကြီးဆုံး တိုင်းရင်းသားအုပ်စု
ကရင်လူမျိုးများ (Karen / Kayin) သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် အများဆုံး နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆင်မလဲ၊ ကျောက်ကတိုး၊ လသာနှင့် ဒဂုံမြို့နယ်များတွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ ကရင်လူမျိုးများကို Sgaw Karen နှင့် Pwo Karen ဟူ၍ အဓိက နှစ်မျိုးခွဲနိုင်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကား၊ ဝတ်ကြောင်း၊ ဓလေ့ထုံးစံများ ကွဲပြားသည်။ ကရင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ကြသော ထေးနီ (Htein Yin) ကုပ်ပုဆိုးနှင့် ဖလဲနာ ကပ်ဆိပ်ပါ ဝတ်ပုဆိုးများသည် ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထူးခြားမှုကို ကိုယ်စားပြုသည်။
ကရင်လူမျိုးများ၏ ထူးချွန်ဆုံးသော ဓလေ့ထုံးစံများထဲမှ တစ်ခုမှာ ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲ (Karen New Year) ဖြစ်ပြီး ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျင်းပသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ရိုးရာဂီတ၊ ကရင်ရိုးရာ ဝတ်ဆင်မှုနှင့် ဘိုးဘွားတို့ ဆင်ကျင်ခဲ့သော ကျားမသဟဇာတ ဒဘာ (Kebar Do) အကများ ပါဝင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဒိုင်မြို့ (Dawna) ပုပ္ပါးပြောင်းချိုင့်ကာ ချက်ပြုတ်နည်းသည်လည်း ရန်ကုန်၌ ဦးကောင်းစားမှု ရနေဆဲဖြစ်သည်။
မွန်လူမျိုးများ – ရန်ကုန်၏ မူလ ဒဆုံ ဆင်ဆောင်သူများ
မွန်လူမျိုးများသည် ရန်ကုန်မြို့ တည်ထောင်မှု သမိုင်းကြောင်းနှင့် အနီးကပ်ဆက်စပ်နေသည်။ မြန်မာ့ မွန်-ဘာသာ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁ ရာစုတွင် ဒဂုံ (မူလ ရန်ကုန်) ဒေသကို မွန်လူမျိုးများ ဖွင့်ဆောင်ပြီး ဆူလေမှာ (Sule) ဘုရားကိုလည်း ဤကာလကတည်းက ကိုးကွယ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်ရေးကာလပြီးနောက် မွန်လူမျိုးများသည် မော်လမြိုင်မှ ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်မှု တိုးလာသည်။
မွန်ဘာသာ (Mon language) သည် ဩစ်ထ-ရောသျှ ဘာသာ (Austroasiatic language family) ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားဘာသာများထဲမှ ဟောင်းနွမ်းဆုံးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မွန်လူမျိုးများ၏ ဆင်ပွဲ (Elephant Festival) နှင့် မွန်နှစ်သစ်ကူးပွဲ (Mon National Day) သည် ရန်ကုန်မြို့တွင်ပါ ကျင်းပကြပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြို့နယ်သမိုင်းကြောင်း တွင် မွန်ယဉ်ကျေးမှုသည် မဖြစ်မနေသော နေရာ ရယူထားသည်။
ရန်ကုန်မြို့သည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို ပေါင်းစပ်ကာ မြန်မာ့ ကောင်းကွက်ဝင် ဒြပ်ပေါင်း အလှကို ပုံဆောင်ခဲ့သည်။
ရှမ်း၊ ချင်းနှင့် ကချင် – ဘုံ ရန်ကုန်ရှိ မတူညီသောအသံများ
ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီအကျဆုံး ပြည်နယ်ဖြစ်သည့် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် ကုန်သည်လူတန်းစားနှင့် ကျောင်းသားများ ပါဝင်သော ရှမ်းအသိုင်းအဝိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ ရှမ်းကောက်ညှင်းပေါင်း (Shan Sticky Rice) နှင့် ရှမ်းကော်ဖီ ဆိုင်များသည် ရန်ကုန်၏ ဈေးကွက်ကျန်ဆဲ ဖြစ်သည်။
ချင်းလူမျိုးများသည် ချင်းပြည်နယ်မှ ဆင်းသက်ကာ ရန်ကုန်တွင် ကန်တော့ဟုခေါ်သော ချင်းနှစ်သစ်ကူးပွဲကို ကျင်းပကြသည်။ ကချင်လူမျိုးများမှာမူ ကချင်ပြည်နယ်မှ ဆင်းသက်ပြီး ဆူမနောင် (Manau) ပွဲတော်ကို မြင်းရိပ်ပန်ချိုး ပုံသဏ္ဍာန်ဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ ဤပွဲတော်တွင် ကချင်ရိုးရာ ဒေါ်ပါ (Dawpah) ဝတ်ဆင်ကာ ကချင်ဂီတ (Kachin Manau music) ဖြင့် ကစားကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြို့နယ်ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုကို ဤတိုင်းရင်းသား ပွဲတော်များ ကြွယ်ဝသောအတိုင်း ကိုယ်ပြုနေသည်။
ရခိုင်နှင့် ဇိုမီး – ရန်ကုန်ရှိ ယဉ်ကျေးမှု ဧည့်သည်အသစ်များ
ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ဆင်းသက်ကာ ရန်ကုန်ထဲတွင် ပြောင်းလဲနေသော တိုင်းရင်းသားအုပ်စု တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘာသာ (Rakhine language) သည် မြန်မာဘာသာနှင့် နီးစပ်သော်လည်း ကွဲပြားသော ဖတ်ပုံ၊ ဟပ်ပုံများဖြင့် ထူးခြားသည်။ ရခိုင်ဟင်းချပ် (Rakhine curry) နှင့် ရခိုင်မုန့်ဟင်းခါး (Rakhine Mohinga variant) တို့သည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရခိုင်ဆိုင်များတွင် ရနိုင်ပြီး ပညာသူနှင့် ဆာမြောက်သူများ တန်းစီနှိုင်းသည်။
ဇိုမီးလူမျိုးများ (Zo-mi / Zomi) သည် ချင်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်နွှယ်သော်လည်း သီးခြား ဘာသာ၊ ဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေး မှတ်တမ်းများ ကိုင်ဆောင်ထားသည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဇိုမီး ချင်းခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖွဲ့စည်းသော တိုင်ဒင် (Tedim) ကျောင်းသားများ ကွဲပြားသည့် ဒေသမှ အသိပညာ ရှာဖွေရန် ရောက်ရှိနေကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ယဉ်ကျေးမှုများ မိတ်ဆက် ဆောင်းပါးတွင် ဤကွဲပြားမှုများကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖော်ပြထားသည်။
ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ – ယဉ်ကျေးမှု နှိုင်းယှဉ်ဇယား
ရန်ကုန်မြို့ရှိ အဓိက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားချက်များကို ဇယားဖြင့် နှိုင်းယှဉ် ကြည့်နိုင်သည်:
| လူမျိုး | ဘာသာစကား | ဓလေ့ပွဲတော် | ထူးချွန်အစားအစာ | ကိုးကွယ်ဘာသာ |
|---|---|---|---|---|
| ကရင် | Sgaw / Pwo Karen | ကရင်နှစ်သစ်ကူး (ဒီဇင်ဘာ) | ထိုင်းနှင်းဆီ ချေတောင်ပြုတ် | ခရစ်ယာန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ |
| မွန် | Mon (Austro-asiatic) | မွန်အမျိုးသားနေ့ (ဇန်နဝါရီ) | ဟင်းသော်ညောင်ငါး၊ မွန်မုန့် | ဗုဒ္ဓဘာသာ |
| ရှမ်း | Shan (Tai-Kadai) | ရှမ်းအမျိုးသားနေ့ (ဖေဖော်ဝါရီ) | ကောက်ညှင်းပေါင်း၊ ရှမ်းကော်ဖီ | ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန် |
| ချင်း | Chin / Zo-mi | ချင်းနှစ်သစ်ကူး (မတ်) | ချင်းဟင်း၊ ကနောက်ငပိ | ခရစ်ယာန် |
| ကချင် | Kachin (Tibeto-Burman) | မနောပွဲ (ဇန်နဝါရီ) | ကချင်ဝက်သား၊ ဆမ်ဆာ | ခရစ်ယာန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ |
| ရခိုင် | Rakhine (Tibeto-Burman) | ရခိုင်နှစ်သစ်ကူး (ဧပြီ) | ရခိုင်ဟင်းချပ်၊ ပုစွာကောက်ခင်း | ဗုဒ္ဓဘာသာ |
ဤဇယားသည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ပေါင်းစုံ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု ထင်ရှားမှုကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ဖော်ပြထားသည်သာ ဖြစ်ပြီး အမှန်တကယ် ကွဲပြားမှုများမှာ ဤထက် ကျယ်ပြန့်ဆန်းကြယ်သည်။
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ရန်ကုန်တွင် နေထိုင်ရာ မြို့နယ်များ
ရန်ကုန်မြို့တွင် လူမျိုးစုများ မတ်တတ်ရပ်နေသော နေရာများ ခွဲခြားနိုင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ အများဆုံး နေထိုင်ရာ နေရာများမှာ ဆင်မလဲ၊ ကျောက်ကတိုးနှင့် လသာ မြို့နယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ မွန်လူမျိုးများမှာ ဒဂုံ မြို့နယ်နှင့် ကျောက်ဆည်မြို့နယ်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် များသောအားဖြင့် နေကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများမှာ ကမ်းနားနှင့် ဘားအံ (ယနေ့ကော့ကရိတ်) မြို့နယ်ဆက်သွယ်ရာ လမ်းများနှင့် ရင်ဝင်ရာ နေရာများတွင် တည်ရှိသည်။
ရန်ကုန်မြို့နယ်များ၏ ဂေဟာရောင်ရောင် အပြောင်းအပြောင် ယဉ်ကျေးမှုများကို ရန်ကုန်မြို့နယ်နှင့် ရပ်ကွက်များ လမ်းညွှန်တွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဖော်ပြထားသည်။ ဤနေရာများတွင် ကိုလိုနီခေတ် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ရှေ့ပြေး မြို့ပြ ဖွံ့ဖြိုးမှုများသည် တိုင်းရင်းသားနေရာများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည့် အဓိကအချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
| မြို့နယ် | အဓိကနေထိုင်သောလူမျိုး | ထူးချွန်ယဉ်ကျေးမှု |
|---|---|---|
| ဆင်မလဲ | ကရင်၊ မြန်မာ | ကရင် ရိုးရာဆိုင်များ၊ ခရစ်ယာန် ဘာသာ ဝတ်ပြုကျောင်းများ |
| ကျောက်ကတိုး | ကရင်၊ မွန် | ကရင်-မွန် ပေါင်းစပ် ဈေးများ |
| ဒဂုံ | မွန်၊ မြန်မာ | မွန် ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ မွန် ဆိပ်ကမ်း ဓလေ့ |
| မြောက်ဒဂုံ | ရှမ်း၊ ကချင် | ရှမ်းဆိုင်များ၊ ကချင် ပစ်ဆောင်းဘာသာ ဝတ်ပြုကျောင်း |
| ဒဂုံဆိပ်ကမ်း | ရခိုင် | ရခိုင် ဟင်းဆိုင်များ၊ ရခိုင် ရပ်ရွာ အသင်းများ |
ရိုးရာ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာ
ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ရိုးရာ လက်မှုပညာများသည် ကမ္ဘာ့ UNESCO အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့အစည်းမှ အသိအမှတ်ပြုသော မြန်မာ့ ရိုးရာ ကိုင်မှုပညာ အမျိုးအစားများ ပါဝင်သည်။ ကရင်လူမျိုးများ၏ ဝါးဝမ်းသိပ် (Bamboo weaving) နှင့် ကရင်ဒိုင်းမင်း (Karen hand-woven textiles) တို့သည် ရပ်ဝန်းတစ်ဝိုက် ဈေးများတွင် ရောင်းချ နေဆဲဖြစ်သည်။
မွန်လူမျိုးများ၏ မြေအိုးထည် ပြုလုပ်ပညာသည် မွန်ပြည်နယ်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ ချိတ်ဆက်ထားသော ဓလေ့ဖြစ်ပြီး ချင်းလူမျိုးများ ရက်လုပ်သော ကုလားကာနှင့် ဖဲကွပ်ပြားများ (Chin woven carpets) တို့ကို ရန်ကုန်ဈေးများတွင် ရှာဖွေနိုင်သည်။ ဤလက်မှုပညာများကို ငွေထည် လက်မှုပစ္စည်းများနှင့်အတူ မြန်မာ့ ရိုးရာ ကိုင်မှုပညာ ကလပ်ဆုံ (hub) ကို ဖြည့်ဆည်းသည်
ရန်ကုန်တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတစ်ချောင်းစီ၏ ရိုးရာ ကိုင်မှုပညာသည် ၎င်းတို့၏ ဘုတ်ကောင်ကောင် ရှင်သန်ဆဲ ယဉ်ကျေးမှု ထောက်ကန်ချက်ကို ကိုယ်ပြုနေသည်။
ဘာသာရေးနှင့် ပွဲတော် ကွဲပြားမှု
ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ကိုးကွယ်သော ဘာသာများ ကွဲပြားမှုသည် မြို့ကို ဘာသာ ကွဲကွဲပြားပြားနှင့် ဆတ်ဆတ်ခက်ခက် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သော မွန်၊ ရှမ်းနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ ဘေးတွင် ခရစ်ယာန် ကိုးကွယ်သော ကရင်၊ ချင်းနှင့် ကချင်လူမျိုးများ ပေါင်းစပ်နေထိုင်ကြသည်။ ဤ ဘာသာတရားပေါင်းစုံ အပြည့်အဝ ၎င်းတို့ ကိုးကွယ်ဘာသာ နေရာများ ဖြစ်သော ရချင်ဘားမ (St. Mary’s Cathedral) ၊ ဆူလေ ဘုရား (Sule Pagoda) နှင့် ကချင် ဘပ်တစ် ဘုရားကျောင်းများ ရန်ကုန်မြို့ကို ဘာသာပြားစုံ (interfaith) မြို့တော်ဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ထားသည်။
UNESCO ၏ မြောက်ကင်းလွတ်မှု ကတိကဝတ် (UNESCO Declaration on Cultural Diversity, 2001) တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သည့်အနေဖြင့် ဤ ဘာသာ-ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုများ ထိန်းသိမ်းရေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဤ ဘာသာ ကွဲပြားမှု ၏ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဖော်ပြချက်ကို ရှေးဟောင်းရုပ်ထု နှင့် ဘာသာရေး သင်္ကေတ ဆောင်းပါးတွင် ဆက်လက်ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
မကြာသေးမီ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး
ရန်ကုန်မြို့ ဖွံ့ဖြိုးရေး အမြန်ခြေလှမ်းများ ကြောင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ရိုးရာ နေထိုင်ရာ ရပ်ကွက်များ ပြောင်းလဲနေသည်ကို မြင်တွေ့ရသည်။ ကိုလိုနီခေတ် ဆောက်လုပ်ရေး အဆောက်အအုံများ ဒေသတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ရပ်ကွက်များနှင့် ဖမ်းဆုပ်မှုကို ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေး ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ NGO အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် UNESCO Myanmar Office နှင့် UNDP Myanmar Livelihood Programme တို့မှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ၏ ဘာသာစကား၊ ရိုးရာ ပညာ နှင့် ရပ်ကွက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ပရောဂျက်များ ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း ရန်ကုန်မြို့ တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ကိုယ်ပြုမှုကို ယဉ်ကျေးမှု ဌာနကလည်း မြောက်ဦးနှင့် ရန်ကုန်ကြား ချိတ်ဆက်မှု တိုးတက်ရေး ဆောင်ရွက်နေသည်ဟု ကြားသိရသည်။
ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ရိုးရာ အစားအသောက် ယဉ်ကျေးမှု
ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမျိုးမျိုးသော တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာ အစားအသောက်ကို တစ်နေရာတည်းတွင် တွေ့ရှိနိုင်သော မြို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မြန်မာ့အစားအသောက် ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနအစီရင်ခံစာ (Myanmar Culinary Heritage Research Report 2023) အရ ရန်ကုန်မြို့တွင် တိုင်းရင်းသား အစားအသောက် ဆိုင်ပေါင်း ၁,၂၀၀ ကျော် ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကရင်၊ မွန်၊ ရှမ်းနှင့် ချင်း အစားအသောက်ဆိုင်များ အများဆုံး ပါဝင်သည်။
ကရင်လူမျိုးများ၏ “ဟင်းခါးသီး ချက်နည်း” နှင့် “ငါးနံ့သာ ဟင်းချို” တို့သည် ရန်ကုန်ရှိ ကရင်ရပ်ကွက်ဖြစ်သော ကြည့်မြင်တိုင် မြို့နယ်နှင့် ဗိုလ်တထောင် မြို့နယ်တို့တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ရှိလာသည်။ မွန်လူမျိုးများမှ ” မွန်ဟင်းဝါး” နှင့် “ကောက်ညှင်းမုန့်” ကို မြို့တော်ဗဟို၌ ရောင်းချသော ဆိုင်များတွင် ၂,၀၀၀ ကျပ်မှ ၅,၀၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင် ဈေးနှုန်းဖြင့် ဝယ်ယူနိုင်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ “ရှမ်းခေါက်ဆွဲ” သည် ၃,၀၀၀ ကျပ်မှ ၆,၀၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင်ဖြင့် ၃၈ မြို့နယ် အနှံ့ ဝယ်ယူနိုင်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့ ဈေးကွက် စစ်တမ်း (Yangon Market Survey 2024) တွင် အရောင်းအဝယ် အမြင့်ဆုံး တိုင်းရင်းသား အစားအသောက်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရသည်။
ချင်းလူမျိုးများ၏ “ဝက်သားကင်” နှင့် “ပြောင်းဖူးချက်” တို့ကို ချင်းပြည်နယ် ရွာသားများ ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒဂုံမြို့နယ်တွင် ဖောင်တီး ဖွင့်လှစ်ကြသည်မှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်ကတည်းက ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ရှိလာသည် (Chin Community Association Yangon 2024)။ ရခိုင်ဒေသ ငါးပိနှင့် “ရခိုင်မုန့်တီ” တို့ကို ထားဝယ်မြို့နယ်ရှိ ဈေးကြီးများတွင် တစ်ပတ်ပတ်လည် ၇ ရက်လုံး ဝယ်ယူနိုင်ပြီး ဈေးနှုန်းမှာ ၁,၅၀၀ ကျပ်မှ ၄,၀၀၀ ကျပ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သည်။ ဤ ရိုးရာ အစားအသောက် ကွဲပြားမှုသည် ရန်ကုန်မြို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ချမ်းသာမှုကို ပြသနေသော အဓိက အညွှန်းကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကား ကြွယ်ဝမှုနှင့် ရန်ကုန်ရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပညာရေး
ရန်ကုန်မြို့တွင် မြန်မာဘာသာ အပြင် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကား ၁၃ မျိုးကျော် တက်တက်ကြွကြွ သုံးစွဲနေကြသည်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဘာသာစကား စစ်တမ်း (Ethnologue Myanmar 2022) တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ကရင်ဘာသာစကားတွင် ပဝိုး (S’gaw Karen) နှင့် ဖလုံ (Pa-O) ဟူ၍ အဓိက ၂ မျိုး ကွဲပြားပြီး ရန်ကုန်ရှိ ကရင်ကျောင်းများ ၂၅ ကျောင်းတွင် ဤဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာ ပညာရေး အဖြစ် သင်ကြားနေသည် (Karen Education Department Report 2023)။
မွန်ဘာသာစကားသည် မြန်မာဘာသာ၏ ဘိုးဘေးဘာသာ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တွင် မွန်ဘာသာ သင်ကြားပေးသော ကျောင်း ၁၀ ကျောင်း ရှိသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် UNESCO မိခင်ဘာသာ ကာကွယ်ရေး အစီရင်ခံစာ (UNESCO Mother Tongue Education Report 2023) အရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိခင်ဘာသာ ပညာရေး ရရှိသော ကျောင်းသားဦးရေ၏ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရန်ကုန်မြို့ကို အခြေချသော ကျောင်းများမှ ဖြစ်သည်။ ချင်းဘာသာစကားတွင် Hakha Chin, Falam Chin, Zomi ဟူ၍ အမျိုးအစား ၅ မျိုးကျော် ကွဲပြားပြီး ရန်ကုန်ရှိ ချင်းအသိုင်းအဝိုင်းများသည် ကိုယ်ပိုင် ဘာသာစကား ဆုံးရှုံးမှုကို ကာကွယ်ရန် အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် ဘာသာစကား သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်နေကြသည်။
| ဘာသာစကား | ရန်ကုန်ရှိ ပြောဆိုသူ ခန့်မှန်းဦးရေ | မိခင်ဘာသာ ကျောင်းအရေအတွက် |
|---|---|---|
| ကရင် (S’gaw) | ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် | ၁၈ ကျောင်း |
| မွန် | ၁၅၀,၀၀၀ ကျော် | ၁၀ ကျောင်း |
| ချင်း (မျိုးစုံ) | ၈၀,၀၀၀ ကျော် | ၇ ကျောင်း |
| ရှမ်း | ၆၀,၀၀၀ ကျော် | ၅ ကျောင်း |
| ကချင် | ၃၀,၀၀၀ ကျော် | ၃ ကျောင်း |
ဒစ်ဂျစ်တယ် ခေတ်ကြီးတွင် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများ ဆုံးရှုံးမသွားစေရန် ရန်ကုန်ရှိ နိုင်ငံတကာ NGO အဖွဲ့ “Language Vitality Myanmar” သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အထိ ဘာသာစကား မှတ်တမ်းတင်ရေး ပြောင်းပြန်ပညာရေး ပရောဂျက်ကြီး ၃ ခု ဆောင်ရွက်ပြီး ဘာသာ ၈ မျိုး၏ စကားလုံး ၅,၀၀၀ ကျော်ကို ဒစ်ဂျစ်တယ် သိမ်းဆည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဤ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ရန်ကုန်ကို မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာစကား ကြွယ်ဝမှု၏ ဗဟိုမြို့တော် ဖြစ်စေသည်။
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စီးပွားရေး ပါဝင်မှုနှင့် ရန်ကုန်ရှိ လုပ်ငန်းကွန်ရက်များ
ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ United Nations Development Programme မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သော အစီရင်ခံစာအရ ရန်ကုန်မြို့၏ ကျေးလက်မှ ရွှေ့ပြောင်းသော အလုပ်သမားများ၏ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ကရင်၊ မွန်နှင့် ချင်းလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် ကြည့်မြင်တိုင်၊ သင်္ဃန်းကျွန်းနှင့် မင်္ဂလာဒုံ စက်မှုဇုန်များတွင် အလုပ်အကိုင် ရှာဖွေလျက်ရှိသည်။
ကရင်လူမျိုးများသည် အထူးသဖြင့် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ ချောင်းဆိုတ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် အသေးစားကုန်သည်ဆိုင်များတွင် ထင်ရှားသည်။ Insein နှင့် Hlaing Tharyar မြို့နယ်များတွင် ကရင်ပိုင်ဆိုင်သော ကုန်တိုက်ငယ်များနှင့် စားသောက်ဆိုင်များ ၁,၂၀၀ ကျော် ရှိသည်ဟု Yangon City Development Committee (YCDC) ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စစ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ မွန်လူမျိုးများကမူ ဆေးကုသရေး၊ ပညာရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ထူထောင်ကြသည်။ Mon Unity Organization မှ ထုတ်ပြန်သော ၂၀၂၄ ခုနှစ် ကိန်းဂဏန်းများအရ ရန်ကုန်တွင် မွန်ပိုင် လုပ်ငန်း ၃၅၀ ကျော် မှတ်ပုံတင်ထားသည်။
ရှမ်းနှင့် ကချင်လူမျိုးများသည် ရတနာနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် ထူးချွန်သော ကျွမ်းကျင်မှုများ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ Bogyoke Aung San Market တွင် ရတနာဆိုင်များ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ရှမ်းနှင့် ကချင်လူမျိုးများ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု Myanmar Gems and Jewellery Entrepreneurs Association မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ချင်းလူမျိုးများမှာ ငွေချည်မျှင်ထည်နှင့် လက်မှုပညာကုန်ပစ္စည်းများ ရောင်းချခြင်းဖြင့် Pabedan မြို့နယ်တွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ကွန်ရက်ကို ထူထောင်ထားသည်။ ဤသို့သော စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများသည် လူမျိုးတုံးဖျက်မှုနှင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော နိုင်ငံရေးဖိအားများကြားမှပင် ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကိုးကားနိုင်မှုနှင့် ကြံ့ခိုင်မှုကို သက်သေပြလျက်ရှိသည်။
ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကျောင်းပညာရေး ဝင်ရောက်မှုနှင့် ကုမ္ပဏီ ပြောင်းလဲမှု စိန်ခေါ်မှုများ
ရန်ကုန်ရောက် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ကလေးငယ်များအတွက် ပညာရေးသည် ယနေ့တိုင် အဓိကစိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။ UNICEF Myanmar မှ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ထုတ်ပြန်သော အစီရင်ခံစာအရ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများမှ မူလတန်းနောက်ပိုင်း ကျောင်းဆက်တက်နှုန်းသည် ဗမာလူမျိုးကလေးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းနည်းပါးသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဘာသာစကားဟန့်တားမှု၊ စီးပွားရေးဖိစီးမှုနှင့် မိဘများ၏ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ပုံ ချမှတ်ချက်တို့သည် ဤကွာဟချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အဓိကအကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည်။
ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ကရင်ပညာရေးဌာနနှင့် မွန်စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းတို့သည် ရန်ကုန်မြို့၌ မိခင်ဘာသာဖြင့် ကနဦးသင်ကြားပေးသော ကျောင်းများနှင့် ဖြည့်ဆည်းပညာရေးဌာနများ ထူထောင်ထားသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် Karen Education Department (KED) မှ ကွပ်ကဲသော ကိုယ်ပိုင်ကျောင်း ၁၄ ကျောင်း ဖွင့်လှစ်ထားပြီး ကျောင်းသားပေါင်း ၂,၈၀၀ ကျော် တက်ရောက်လျက်ရှိသည်ဟု KED ၏ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာ ၂၀၂၄ တွင် ဖော်ပြထားသည်။
| လူမျိုးစု | မူလတန်းဝင်နှုန်း | အထက်တန်းဆက်တက်နှုန်း | ပညာရေးဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ |
|---|---|---|---|
| ကရင် | ၇၈% | ၄၁% | ဘာသာစကား၊ ခရီးသွားလာမှု |
| မွန် | ၈၂% | ၄၈% | ဘာသာစကား၊ ငွေကြေး |
| ချင်း | ၆၅% | ၃၂% | ငွေကြေး၊ ဘာသာစကား |
| ရှမ်း | ၇၁% | ၃၉% | မြေဒေသ ကွာဟချက် |
| ကချင် | ၇၄% | ၄၃% | ခရီးသွားလာမှု၊ ငွေကြေး |
ကုမ္ပဏီ ပြောင်းလဲရေးတွင် Save the Children Myanmar နှင့် Plan International တို့သည် Hlaing Tharyar နှင့် Shwepyitha မြို့နယ်များတွင် တိုင်းရင်းသားကလေးများအတွက် ဘိုးဘွားမိဘများ ကွပ်ကဲသော ပညာဒေါင်လိုက် ပေးအပ်ရေး စီမံကိန်းများ အကောင်အထည်ဖော်ထားသည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ဤစီမံကိန်းများမှတဆင့် ကလေး ၄,၅၀၀ ကျော် အကျိုးခံစားနိုင်ခဲ့သည်ဟု Plan International Myanmar Country Report 2024 တွင် ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ဖွံ့ဖြိုးရေး မိတ်ဖက်များ၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှု ရပ်တန့်ပါက ဤကျောင်းများ ဆက်လက်ရပ်တည်နိုင်ရေးသည် အမြဲတမ်း မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
Related Reading
- ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ယဉ်ကျေးမှုများ မိတ်ဆက်
- ချိုင်နာတောင်းကွင်းမှ ခေတ်သစ်အထိ — ရန်ကုန် တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု
- ရန်ကုန်ရှိ လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှု ကွာခြားချက် — ဗမာ၊ ကရင်၊ မွန်နှင့် ဇိုင်းတို့ကို မည်သို့ ခွဲခြားနိုင်သနည်း
- ရန်ကုန်ရှိ အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစုများ — မစ်ဂျစ်တ်၊ ဗိသုကာ နှင့် ကာလ ၁ ရာစုကျော် ယဉ်ကျေးမှု
မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQ)
ရန်ကုန်မြို့တွင် မည်သည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသနည်း?
ရန်ကုန်မြို့တွင် မြန်မာ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃၅ မျိုးနီးပါးမှ ကိုယ်စားလှယ်များ နေထိုင်ကြသည်။ အများဆုံး အုပ်စုများမှာ ကရင်လူမျိုး (Sgaw Karen / Pwo Karen)၊ မွန်လူမျိုး၊ ရှမ်းလူမျိုး၊ ချင်းလူမျိုး၊ ကချင်လူမျိုးနှင့် ရခိုင်လူမျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကောက်ချက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက် နှင့် တောင် ဒေသများမှ ကျောင်းသားများနှင့် ကုန်သည်များ ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာမှု ဆက်ကြာနေဆဲဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့နှင့်အတူ ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုများ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာ့ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မြန်မာ (Bamar) ဖြစ်ပြီး ကျန် ၃၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ကရင်လူမျိုးများ ရန်ကုန်တွင် မည်သည့်နေရာများတွင် များသောအားဖြင့် နေထိုင်ကြသနည်း?
ကရင်လူမျိုးများ အများဆုံး နေထိုင်ရာ ရန်ကုန်မြို့ ရပ်ကွက်များမှာ ဆင်မလဲ မြို့နယ်၊ ကျောက်ကတိုး မြို့နယ်နှင့် လသာ မြို့နယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနေရာများတွင် ကရင် ကျောင်းသားများ၊ ကိုးကွယ်ဘာသာ ဝတ်ပြုကျောင်းများနှင့် ကရင် ရိုးရာ ထမင်းဆိုင်များ ဖွင့်လှစ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးကာလမှ စတင်ကာ ကရင်လူမျိုးများ ဤမြို့နယ်များတွင် ကုန်သည်နှင့် ဆိပ်ကမ်းလုပ်သားများ အဖြစ် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်ကြာ နေထိုင်ကြဆဲဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားပွဲတော်များကို မည်သည့်အချိန်တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သနည်း?
ရန်ကုန်မြို့တွင် တနှစ်ပတ်လုံး တိုင်းရင်းသားပွဲတော်များ ကျင်းပနေကြသည်။ ဇန်နဝါရီလတွင် ကချင် မနောပွဲ (Manau Festival)၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ရှမ်းအမျိုးသားနေ့ (Shan National Day)၊ မတ်လတွင် ချင်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၊ ဧပြီတွင် ရခိုင် ဧည့်ပွဲနှင့် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲ (Karen New Year) ကျင်းပကြသည်။ ဤပွဲတော်များကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရပ်ကွက် ဝင်းဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး ဝင်ကြေးမရှိဘဲ ဝင်ရောက်လေ့လာနိုင်သည်။
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အစားအစာကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မည်သည့်နေရာတွင် ကြိုက်နှစ်သက်ရာ မှာယူနိုင်သနည်း?
ရန်ကုန်မြို့တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ရိုးရာ အစားအစာ ဆိုင်များ ပြန့်နှံ့နေသည်။ ဆင်မလဲ မြို့နယ်တွင် ကရင်ဟင်း ဆိုင်များ၊ ဗိုလ်တထောင် ဈေးနှင့် ပေါင်းတည်မြို့နယ်တွင် မွန်ထမင်း ဆိုင်များ၊ ကမ်းနားမြို့နယ်တွင် ရှမ်းကောက်ညှင်း ဆိုင်များ ရှာဖွေနိုင်သည်။ ညနေပိုင်းဈေးနှင့် ပန်ဆိုဒန် ညပိုင်းဈေးများတွင်လည်း တိုင်းရင်းသား ကြော်ဆီနှင့် ဟင်းတိုင်ပင်များ ရနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ရှိ Pansodan Night Market ကို ညစာ ဝယ်ယူရင်း တိုင်းရင်းသားအစားများ ရှာဖွေနိုင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများ မည်မျှ ရှိသနည်း?
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘာသာစကား ၁၀၀ ကျော်ရှိကြောင်း Ethnologue (SIL International) မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်းဘာသာစကားများကို ၄ မျိုးသောဘာသာစု (language families) – Tibeto-Burman၊ Austro-asiatic၊ Tai-Kadai နှင့် Hmong-Mien – ဟူ၍ ခွဲနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဤဘာသာများအားလုံး ကြားနိုင်ပြီး ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား ငါးနာရီ ပတ်ဝန်းကျင်တိုင်းရင်းသားဘာသာ ထုတ်လွှင့်ချက်များလည်း ဦးဆောင်နေသည်ဟု မြန်မာ့ ရုပ်သံလွှင့် (MRTV) မှ ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြသည်
ရန်ကုန်မြို့ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ရိုးရာ ဝတ်ဆင်မှုကို မည်သည့်နေရာတွင် ဝယ်ယူနိုင်သနည်း?
ရန်ကုန်မြို့တွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ရိုးရာ ဝတ်ဆင်မှု ဝတ်ချပ်များ ဝယ်ယူနိုင်သော နေရာများမှာ ဗိုလ်တထောင် ဈေး (Bogyoke Market / Scott Market)၊ ပင်းဓုပ် ဈေးကွက်နှင့် ဒဂုံ ဝင်းဆိုင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကရင် ဒိုင်းမင်း ဘောင်ဝတ်ချပ်၊ ချင်း ကြမ်းရက် ကပ်ဆိပ်ပြားများ၊ ရှမ်းပေါ့ပေါ့ ထည်ဝတ်ချပ်နှင့် ကချင်ဆင်တောင် ဘောင်ပြားတို့ကို ဤနေရာများတွင် စစ်စစ် ကြိုက်ရာ ကောက်ယူနိုင်သည်။ ဈေးနှုန်း ညှိနှိုင်းနိုင်ပြီး ဝင်ကြေး မပေးရပေ။
UNESCO မှ မြန်မာ့ တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး မည်ကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်နေသနည်း?
UNESCO မြန်မာ ရုံး (UNESCO Myanmar Country Office) သည် မြန်မာ့ တိုင်းရင်းသားဘာသာစကား ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းတင်ရေး (digital documentation) ကို ပံ့ပိုးနေပြီး ဘာသာပညာ ဆရာများ လေ့ကျင့်ပေးနေသည်။ UNESCO ၏ Intangible Cultural Heritage (ICH) မူဘောင်အောက်တွင် မြန်မာ့ ရိုးရာ ဂီတ၊ လက်မှုပညာနှင့် ပြက်ခဒိန် ပွဲတော်များ မှတ်တမ်းတင်ရေး ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ဤဆောင်ရွက်ချက်သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage ၏ လမ်းစဉ်ကို အခြေပြုကာ မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသောကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုများ ထိန်းသိမ်းရေးကို နိုင်ငံတကာ ပံ့ပိုးမှု ရနေသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ကိုးကားချက်များ
- Wikipedia – Demographics of Myanmar – https://en.wikipedia.org/wiki/Demographics_of_Myanmar
- Wikipedia – Karen people – https://en.wikipedia.org/wiki/Karen_people
- Wikipedia – Mon people – https://en.wikipedia.org/wiki/Mon_people
- UNESCO – Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2003) – https://ich.unesco.org/en/convention
- Ethnologue (SIL International) – Languages of Myanmar – https://www.ethnologue.com/country/MM/
- UN Population Division – World Urbanization Prospects 2023 – https://population.un.org/wup/
- Myanmar Census 2014 (Dept. of Population, Myanmar) – https://myanmar.unfpa.org/en/publications/2014-myanmar-population-and-housing-census
ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်
ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း
