ချိုင်နာတောင်းကွင်းမှ ခေတ်သစ်အထိ — ရန်ကုန် တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု

ရန်ကုန်မြို့ လသာမြို့နယ်ရှိ ချိုင်နာတောင်းကွင်း (Chinatown) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်မြင့်ဆုံး ထင်ရှားသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Wikipedia ၏ “Overseas Chinese in Myanmar” ဆောင်းပါးအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တရုတ်လူမျိုး ၁.၅ သန်းမှ ၂ သန်းခန့် နေထိုင်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် ၁၈၅ နှစ်ကျော် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပတ်သတ်နေသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ချိုင်နာတောင်းကွင်း၏ မူလအစ၊ ဘာသာရေး ဓလေ့ထုံးစံများ၊ ထင်ရှားသော ဈေးကွက်နှင့် အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ပွဲတော်များနှင့် ယနေ့ ခေတ်သစ်ဘဝ တို့ကို နက်နဲစွာ ဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်း သမိုင်းကြောင်း – ကိုလိုနီခေတ်မှ ယနေ့အထိ

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်လူမျိုးတို့ ရောက်ရှိလာမှုသည် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပြီးနောက် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ပြည်ကြီးတည်ဆောက်ချိန်မှ စတင်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရန်ကုန် ဆိပ်ကမ်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ပြီး ကုန်သွယ်ရေး ကိစ္စရပ်များအတွက် တရုတ်ကုန်သည်များ ရောက်ရှိလာကြသည်။ Wikipedia ၏ Chinatown Yangon ဆောင်းပါးအရ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် Hokkien၊ Cantonese၊ Teochew နှင့် Hakka ဟု ခေါ်သော တရုတ်အုပ်စုများ ရန်ကုန်သို့ ရောက်ရှိကာ လသာမြို့နယ် (Latha Township) တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။

၁၉၃၁ ခုနှစ် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရန်ကုန်တွင် တရုတ်လူမျိုး ၉၀,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု British Burma Census 1931 တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ထိုစဉ်က တရုတ်ကုန်သည်များသည် ဆိပ်ကမ်းနှင့် ဈေးကွက်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးများ ဦးဆောင်ကာ ကျောက်မီးသွေး ကုန်ကူးမှု၊ ကုန်ပစ္စည်း ဖြန့်ချိမှု တို့တွင် ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗြိတိသျှကာလ ရန်ကုန်ရှိ စီးပွားရေးနှင့် ဆိပ်ကမ်း ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အသေးစိတ်ကို ဤဆောင်းပါးတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ် (၁၉၄၁-၁၉၄၅) ပြီးဆုံးမှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် တရုတ်လူမျိုးတို့ ဘဝ ပြောင်းလဲမှုများ ကြုံတွေ့ကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဦးနေဝင်း၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက် ပြည်သူ့ ပိုင်ဆိုင်မှုဝါဒ (Nationalization) ကြောင့် တရုတ်ကုန်သည်များ ကာကွယ်ခြင်း မခံရဘဲ ၎င်းတို့ ဆိုင်ငယ်၊ ကုမ္ပဏီများ ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ချိုင်နာတောင်းကွင်း ကျောင်းများ၊ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ရပ်ကွက်ဘဝ ဆက်လက် ပြောင်းမသွားဘဲ ရှင်သန် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ဘာသာရေး ယဉ်ကျေးမှု

ချိုင်နာတောင်းကွင်း၏ ဘာသာရေးဘဝသည် တရုတ်ကိုးကွယ်မှု ယဉ်ကျေးမှု၏ အရိုးစက်ဖြစ်သည်။ Kheng Hock Keong ဘုရားကျောင်း (ကောင်ယင်ဘုရားကျောင်း ဟုလည်းခေါ်သော) သည် ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်ရှိ အဟောင်းဆုံး တရုတ်ဘုရားကျောင်းများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘုရားကျောင်းသည် Guanyin (ကောင်ယင်) ဒေဝီ– ကရုဏာ၏ ဆုတောင်းမှု ဒေဝီ– ကို ကိုးကွယ်သည်။

တရုတ်မြန်မာ ဘာသာရေးတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဝါဒ (Taoism) နှင့် ပင်ကိုယ် တရုတ် ဘိုးဘေးဝတ်ပြုမှု (Ancestor Worship) ဟူ၍ ပေါင်းစပ်ရှင်သန်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဘုရားကျောင်းများတွင် မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆင်ဆာများနှင့် တရုတ် ဒေဝတာ ရုပ်ပွားများ အတူတကွ ပူဇော်ထားသောကြောင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစည်းမှု သဘာဝ ထင်ရှားစွာ မြင်ရသည်။ ရန်ကုန်ရှိ ဘာသာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ကို ဤဆောင်းပါးတွင် ထပ်မံ ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်ကျောင်းများသည် (Chinese Schools) ယဉ်ကျေးမှု ဆက်ခံမှု၏ အဓိက ဆောင်ကျဉ်းသူများ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများ ပိတ်သိမ်းချိန်က တရုတ်ကျောင်းများ ဖွင့်ကျောင်းများ ပြောင်းလဲ သွားခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှု ဆုံးရှုံးမှုကို ကာကွယ်ရန် ဝမ်းနည်းစွာ ကြိုးပမ်းကြသည်။ ယနေ့ ဦးနေဝင်းနောက် ဒီမိုကရေစီ ခေတ်ကာလ (၂၀၁၁ ခုနှစ်နောက်) မှ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ရှိ Confucius Institute ဖွင့်လှစ်မှုနှင့်အတူ တရုတ်ဘာသာ သင်ကြားမှု ပြန်လည် ပွင့်လင်းလာသည်။

တရုတ်မြန်မာ မိသားစုဘဝ – ဓလေ့ထုံးစံနှင့် နေ့စဉ်ဘဝ

ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ တရုတ်မြန်မာ မိသားစုများ၏ နေ့စဉ်ဘဝသည် နှစ်ယဉ်ကျေးမှု ရောစပ်မှုကို ထင်ဟပ်သည်။ မနက်ခင်း တရုတ်ချာ (Chinese tea) ‌သောက်ရင်း Dim Sum စားသောကိစ္စမှ ညနေ ဘုရားဆုတောင်းချိန် မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထုံးစံအတိုင်း ဝတ်ပြုခြင်းအထိ ဘဝတစ်ဝက် တရုတ်၊ တစ်ဝက် မြန်မာ ဖြစ်နေသည်။ ဤသို့ ပေါင်းစည်းမှုကို Sino-Burmese (တရုတ်မြန်မာ) ယဉ်ကျေးမှုဟု ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။

တရုတ်မြန်မာ မိသားစုများတွင် ဘိုးဘေး ဝတ်ပြုမှု (Ancestor Veneration) သည် ဦးစားပေး ဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှစ်သစ်ကူး၊ ‌ပောင်းလဲမှု ဖြစ်ပွားချိန်နှင့် မိသားစုဝင် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဘိုးဘေး ဆွမ်းကပ် ပူဇော်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤ ဓလေ့သည် မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မတူကွဲပြားသော်ငြားလည်း ရပ်ကွက်တွင် နှစ်ဘာသာ ဓလေ့ပေါင်းစည်း ကျင်းပကြသည်ကို မြင်ရသည်။

“ချိုင်နာတောင်းကွင်းတွင် မနက်ကြိုးလမ်း ထွက်လိုက်တိုင်း တရုတ်ဂျုံမုန့်နံ့နှင့် မြန်မာ ထမင်းချက် မီးခိုးနံ့ ရောနှောနေသည် – ဤသည်ပင် နှစ်ယဉ်ကျေးမှု ဆည်းဆာ ပေါ်ပေါက်ရာ ဘဝ ပန်ချီကား ဖြစ်သည်။”

ဒေသဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် စီးပွားရေး ပြောင်းလဲမှုများ အတွင်းတွင်မူ တရုတ်မြန်မာ မိသားစုများသည် ကုန်သည် ရာထူး ခံယူသူများ မြဲမြံစွာ ရှိနေသည်။ Hokkien အသင်း (Hokkien Association)၊ Cantonese ကလပ် (Cantonese Club) တို့သည် ယနေ့ ထိုရပ်ကွက်တွင် ဆက်လက် လှုပ်ရှားနေကြပြီး ကလေးများကို တရုတ်ဘာသာ၊ တရုတ် ဓလေ့ သင်ကြားမှုများ ဆောင်ရွက်ပေးနေကြသည်။ ရန်ကုန်ရှိ တိုင်းရင်းသားများ၏ ယဉ်ကျေးမှု မိတ်ဆက်ကို ဤ Pillar ဆောင်းပါးတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်း ဈေးကွက်နှင့် အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု

ချိုင်နာတောင်းကွင်း ဈေးကွက် ယဉ်ကျေးမှုသည် ရန်ကုန်ခရီးသည်များ မလွတ်မငှ ကြည့်ရှုသင့်သော အနုပညာ ဇာတ်ခုံ ဖြစ်သည်။ ၁၉ လမ်း (19th Street) သည် ညနေချိန် BBQ နှင့် ကြော်ဆီ ထုိင်စားဆိုင်များ ပြည့်နှက်နေပြီး ဟုိင်နာ နှင့် ကန်တုန် ကြော်ဆီထိုင်ဆိုင်ပုံစံ ပေါင်းစည်းထားသောကြောင့် ရန်ကုန်ရှိ “ညပွဲ” ဇမ်ဗူတပ်ခင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

တရုတ်မြန်မာ အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ထင်ရှားသော ထုတ်ကုန်များ ရှိသည်–

• Dim Sum (ဒင်ဆမ်) – မနက်ခင်း တရုတ်ကြွပ်ဆမ်း မုန့်လုံးများ၊ ရန်ကုန် ချိုင်နာတောင်းကွင်းတွင် ၁၈၈၀ ခုနှစ်မှ ပေါ်ပေါ်ပေါ်ပေါ် ရောင်းချနေ
• ရှမ်းခေါက်ဆွဲ – တရုတ် နန်းနှင့် ဟန်ဆမ် ဦးဆောင်တည်ဆောက်ပုံ ရှိကြောင်း ပညာရှင်များ သတ်မှတ်
• တရုတ်မုန့် (Char Siu Bao) – ဝက်သားဖြည့် ပေါင်မုန့်ကလပ်၊ Cantonese ဆင်းသက်
• တရုတ်ကြက်ချဉ်ဟင်း (Chinese Sour Chicken Soup) – မြန်မာ ဆီဟင်းနှင့် ရောစည်း ချက်သော ဟင်းဆုံ

ထို့ပြင် ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ ဈေးသည်များသည် ဆေးဖက်ဝင်သော တရုတ်ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ (Traditional Chinese Medicine Herbs) ကိုပါ ရောင်းချကြသည်။ မြန်မာ့ ရိုးရာ အစားအစာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်ကို ဤဆောင်းပါးတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

တရုတ်နှစ်သစ်ကူးနှင့် ပွဲတော်များ – ယဉ်ကျေးမှု ဆည်းဆာ

ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ အဓိကသော ပွဲတော်များတွင် တရုတ်နှစ်သစ်ကူး (Chinese Lunar New Year) သည် အကြီးဆုံးသော ပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ဤပွဲတော်တွင် Dragon Dance (နဂါးကထိုး) နှင့် Lion Dance (ခြင်္သေ့ ကမည်တင်) ကျင်းပကြပြီး ချိုင်နာတောင်းကွင်းလမ်းများတစ်လျှောက် မီးပုံးပျံ၊ တရုတ်နီနာများ ဆင်ယင်ကြသည်။

Hungry Ghost Festival (ဓမ္မစာသို့ ကပ်ပါးနတ်ပွဲ) ကို Teochew နှင့် Hokkien အသိုက်အဝန်းများ ကျင်းပကြပြီး နောက်ပြောင်မနည်းတသော ဓလေ့ဖြစ်သော တောင်ဦးလ (တရုတ်ပြက္ခဒိန် ၇ လပြည့်) ကျောင်းအမ်ထုတ် မီးရှို့ပူဇော် ကျင်းပကြသည်။ ဤပွဲတော် ကာလတွင် ရပ်ကွက်တစ်ဝိုက် ကာရာအိုကေ၊ Opera ဆော်ဖျော်ပေးသော ပျင်းငှက်ပြော ကလပ်ပုံစံ လမ်းဘေး ဇာတ်ခုံများ ကျင်းပကြသည်။

Mid-Autumn Festival (ကွမ်းလုပ်ပွဲ – Mooncake Festival) တွင် Mooncake (လကောက်မုန့်) ကို ချိုင်နာတောင်းကွင်းနှင့် ရန်ကုန်တစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် ရောင်းချကြပြီး မြန်မာ မိသားစုများပါ ဝယ်ယူ လက်ဆောင်ပေး အားနိုင်သမျှ ပွဲတော် အတူပါဝင်ကြသည်ကို ခေတ်မီလာသော ယဉ်ကျေးမှု ဖြန့်ကျဲမှုအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ ရန်ကုန်ရှိ လူမျိုးစုများ ယဉ်ကျေးမှု လမ်းညွှန်ကိုလည်း ဖတ်ရှုရန် တိုက်တွန်းသည်။

တရုတ်မြန်မာ ဘာသာစကားနှင့် ပညာရေး

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်မြန်မာ ကလေးများ၏ ပညာရေးသည် မိဘ မျိုးဆက်ကိုက်ညီ တရုတ်ဘာသာ ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် မြန်မာ ပညာရေးစနစ် ရောစပ် ကြောင်းကြောင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ဘာသာ ကျောင်းများ ပြည်တွင်းတွင် ပိတ်ပင်ပြီးနောက် ဘာသာ ဆက်ခံမှု ကင်းမဲ့ မည်ဟုပင် ကြောက်ကြသော်လည်း မိသားစုအိမ်တွင် ဆက်လက် သင်ကြားကြသည်။

ယနေ့ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ရှိ Confucius Institute သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ဖွင့်လှစ်ပြီး တရုတ် Mandarin ဘာသာ သင်ကြားမှုများ ပံ့ပိုးပေးနေသည်။ UNESCO ၏ ကမ္ဘာ ဘာသာစကား မျိုးကွဲ ထိန်းသိမ်းရေး ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် UNESCO ဘာသာ မျိုးကွဲ မူဝါဒ အောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ တရုတ်ဘာသာ ထိန်းသိမ်းမှုပါ ဆည်းဆာ ကိစ္စများ ပြောဆိုကြသည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်း ယဉ်ကျေးမှု အမြင်ကွင်း – ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံမှ ယနေ့ဆိုင်ခန်းများ

ချိုင်နာတောင်းကွင်း ဗိသုကာ ကြည့်ရှုချက်အနေနှင့် ရပ်ကွက်တစ်ဝိုက် ကိုလိုနီ ဗြိတိသျှ ဆိုင်ခန်းတန်းများ (Shophouses) မှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း ပုံစံ တည်ဆောက်ဆဲ အဆောက်အအုံများ ကျန်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အများအပြား တရုတ် စာလုံးကြီး ဆိုင်ပျော်းများ (Chinese Signboards) ဟောင်းနွမ်းသော်ငြားလည်း မပျောက်ဆုံး အဆောင်ရပ်ကနေ ကြည့်ရပြီး ဤဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး တွေ့ကြုံမှုကို ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ဆောင်းပါးတွင် ထပ်မံ ဆည်းဆာနိုင်သည်။

Latha Township ရှိ တချို့ ကိုလိုနီ ဆိုင်ခန်းတန်းများကို ၂၀၀၀ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ဖျက်ဆီးကာ ခေတ်သစ် ကွန်ကရစ် တိုက်ခန်းများ ဆောက်လုပ်ကြောင်း Yangon Heritage Trust မှ ၂၀၁၇ ထုတ် အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ထိုသို့ ဖျက်ဆီးမှုများကြောင့် ချိုင်နာတောင်းကွင်း မူရင်း ပုံသဏ္ဍာန် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲနေပြီး တရုတ်-မြန်မာ ကူးဆက်မှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် ဗိသုကာများ ဆက်ကာ ပျောက်ဆုံးနေသည်ကို ပညာရှင်များ ရင်နင့်ကြသည်။

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်မြန်မာ ပညာရှင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆည်းဆာ

တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု သုတေသနနှင့် ပတ်သတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာသုတေသန ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဒဿနိကဗေဒ ဌာနတို့မှ Sino-Burmese Relations ကိုပါ ထိုက်ထိုက်တန်တန် စာတမ်းများ ရေးသားကြသည်။ Wikipedia ၏ Overseas Chinese in Myanmar ဆောင်းပါးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ တရုတ်လူမျိုး ပြန့်ပွားမှု၊ ဒေသ အခြေချမှု၊ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစည်းမှု တို့ကို အကျဉ်းချုပ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ရန်ကုန် ချိုင်နာတောင်းကွင်းနှင့် ပတ်သတ်သော ကျူဂျာ (Curator) လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သည့် Yangon Heritage Trust သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ဤရပ်ကွက်ရှိ ဗိသုကာ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေးကို တောင်ဆောင်ကြသည်။ ဤ NGO ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် Yangon Heritage Trust (YHT) မှ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

“ချိုင်နာတောင်းကွင်း မပြောင်းမသွားရလျှင် ရန်ကုန်မြို့ ကြီးစွာသော ယဉ်ကျေးမှု ဆည်းဆာ ကောင်းတစ်ခု ဆုံးရှုံးမည်ဖြစ်သည် – ဤသည် နှစ်ကြာရင်ရင် ကျင်ငြိမ်ခဲ့သော ဘဝနှင့် ဗိသုကာ၏ ပေါင်းစေ့ချက် ဖြစ်သည်။”

တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ချက်များ

ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုကို လက်တွေ့ ထိန်းသိမ်းရန် အဆင့်ဆင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ရှိသည်။ ပထမဆုံးအဆင့်မှာ မိသားစုတွင်းမှ ပြန်လည်မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မိဘများ၊ အဘိုးအဘွားများနှင့် နှုတ်ဖြင့် သယ်ဆောင်လာသည့် သမိုင်းများကို မြန်မာနှင့် မန်ဒရင်း နှစ်ဘာသာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ရမည်။ ရန်ကုန် မြို့တော်စည်ပင်သာယာ အုပ်ချုပ်ရေးကော်မတီ သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ချိုင်နာတောင်းကွင်း ရပ်ကွက်၏ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းစနစ်ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်ဟု ရန်ကုန် မြို့နယ်မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။

ဒုတိယအဆင့်မှာ ယဉ်ကျေးမှုပစ္စည်းများ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုအသင်းများသည် ရှေးဟောင်း ဒေသထုတ် ကုန်ပစ္စည်းများ၊ ရိုးရာဝတ်စုံများနှင့် ဘုရားပူဇော်ပစ္စည်းများကို ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ Hokkien Association ကဲ့သို့သော အသင်းအဖွဲ့မှတဆင့် ပြတိုက်ဆန်ဆန် ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်။ Myanmar Chinese Association ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာအရ ဤလှုပ်ရှားမှုတွင် မိသားစုပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြသည်။

တတိယအဆင့်မှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ Facebook, YouTube ကဲ့သို့ ပလက်ဖောင်းများတွင် မြန်မာဘာသာ၊ တရုတ်ဘာသာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ဆောင်းပါး၊ ဗီဒီယိုများ တင်ဆက်ကာ ငယ်ရွယ်သော မျိုးဆက်သစ်ထံ ရောက်ရှိစေသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ် Digital Myanmar Foundation စစ်တမ်းအရ ၁၈ မှ ၃၅ နှစ်ကြားရှိ တရုတ်မြန်မာ လူငယ်များ၏ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းသည် ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသတင်းကို လူမှုကွန်ရက်မှ ရယူကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းလမ်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းသည် လက်ရှိခေတ်တွင် အရေးအကြီးဆုံး နည်းလမ်းဖြစ်လာသည်။ ငယ်ရွယ်သူများ ကိုယ်တိုင် ရိုးရာပွဲများတွင် ဓာတ်ပုံ၊ ဗီဒီယိုများ မှတ်တမ်းတင်ကာ မျိုးဆက်များကို ဆက်ဆံရေးတည်ဆောက်ပေးနိုင်ရမည်ဟု ယဉ်ကျေးမှုပညာရှင်များ အကြံပြုလျက်ရှိသည်။

စတုတ္ထအဆင့်မှာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဖြစ်သည်။ ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ ကျောင်းများ၊ ဘုရားကျောင်းများနှင့် ရပ်မိရပ်ဖ အဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်း၍ နှစ်ပတ်လည် ယဉ်ကျေးမှုပြပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ကြသည်။ ဤပွဲများသည် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးနှင့် အတူ စီးပွားရေးဆက်ဆံရေးများကိုပါ ပေါင်းကူးပေးသည်ဟု Rangoon Chinese Chamber of Commerce မှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရုတ်ကုန်သည် ညီလာခံတွင် တင်ပြထားသည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်းနှင့် ရန်ကုန်အခြားနေရာများ. တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု နှိုင်းယှဉ်လေ့လာချက်

ရန်ကုန်တွင် တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုကြွယ်ဝသော နေရာများ အများအပြား ရှိသော်လည်း ချိုင်နာတောင်းကွင်းနှင့် ကွဲပြားသည့် ဝိသေသများ ရှိသည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်းသည် ၁၉ ရာစုမှ ဆင်းသက်လာသော ရိုးရာ Hokkien နှင့် Cantonese အသိုင်းအဝိုင်းများ အနှစ်သာရကို အမြင့်ဆုံး ထိန်းသိမ်းထားသည့် နေရာဖြစ်သည်ဟု Yangon Heritage Trust ၏ ၂၀၂၁ ခုနှစ် Heritage Map တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ကမာရွတ်မှ Yunnan တရုတ်များသည် ၁၉ ၄၉ ခုနှစ် ကွန်မြူနစ်တော်လှန်ရေးနောက်ပိုင်း ရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ ကွဲပြားသည်ဟု Mandalay University Myanmar Studies ၂၀၂၂ စစ်တမ်းတွင် ဖော်ပြသည်။

စီးပွားရေးအရ ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ချိုင်နာတောင်းကွင်း ဆိုင်ရှင်များ၏ ပျမ်းမျှ လစဉ်ဝင်ငွေမှာ ကျပ်သိန်း ၁၅ မှ ၄၀ ကြားရှိကာ လသာမြို့နယ်ရှိ ခေတ်မီ တရုတ်ဆိုင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်မည်ဆိုပါက ၃ ဆမျှ ကွာခြားသည်ဟု Myanmar Chinese Business Association ၂၀၂၃ စစ်တမ်း ဖော်ပြသည်။ သို့ရာတွင် ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများသည် စစ်မှန်သော ရိုးရာဖြစ်ပြီး ဈေးနှုန်းသက်သာသောကြောင့် ပြည်တွင်း ဝယ်ယူသူများ ပိုနှစ်သက်ကြသည်ဟု Myanmar Consumer Insights Report ၂၀၂၄ ဖော်ပြသည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်းသည် ယဉ်ကျေးမှု စစ်မှန်မှုနှင့် သမိုင်းအရ အနှစ်သာရတွင် ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်မြန်မာ ရပ်ကွက်များထဲ တစ်ခုတည်းသော ထင်ရှားသော နေရာဖြစ်ကြောင်း ၂၀၂၃ UNESCO Asia-Pacific Heritage Awards ရွေးချယ်ရေး ကော်မတီမှ ဆောင်ရွက်သည့် ကနဦး အကဲဖြတ်မှုတွင် မှတ်ချက်ပြုထားသည်။ ထို့ကြောင့် ချိုင်နာတောင်းကွင်းကို ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုအချက်အနေဖြင့် မှတ်ယူနိုင်ပြီး ကျန်ရှိသော မြို့နယ်များသည် ၎င်းနှင့် ဖြည့်ဆည်းသည့် ဒုတိယနေရာများ ဖြစ်ကြသည်ဟု နိဂုံးချုပ်နိုင်သည်။

မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)

ရန်ကုန် ချိုင်နာတောင်းကွင်း ဘယ်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသနည်း?

ရန်ကုန် ချိုင်နာတောင်းကွင်းသည် အဓိကအားဖြင့် လသာမြို့နယ် (Latha Township) တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉ လမ်းနှင့် Strand Road တို့ကြား ကနေ ဆက်ထားသော ဒေသဆိုင်ရာ ဝင်ပေါက် ကပ်ဘေးနှင့် Lanmadaw မြို့နယ် စပ်ဆက်ကာ ကျယ်ပြန့်သည်။ ဈေးဝယ်ရောင်းဝယ် ခြင်း၊ ဘုရားများ ဖူးမြော်ခြင်း၊ တရုတ် BBQ စားသောက်ခြင်း တို့ ရပ်တစ်ဝိုက် ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ Wikipedia တွင် Latha Township ကို ရန်ကုန် မြို့ပြ ဗဟိုဒေသ ၃၃ မြို့နယ်ထဲ တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြသည်။

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်လူမျိုး မည်မျှ ရှိသနည်း?

မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းတွင် တရုတ်လူမျိုး ၁.၅ သန်းမှ ၂ သန်းအထိ ရှိနေသည်ဟု Wikipedia ၏ Overseas Chinese in Myanmar ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြသည်။ ဤ ကိန်းဂဏန်းသည် ပင်မ မြန်မာ လူဦးရေ ၅၄ သန်း (ကမ္ဘာ့ဘဏ် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ကိန်းဂဏန်းအရ) ၏ ၃% မှ ၄% ခန့် ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မူဆယ် နှင့် တောင်ကြီး တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည်။ ဤ ကိန်းဂဏန်းသည် တရားဝင် သန်းခေါင်စာရင်းတွင် ပါဝင်မှု နည်းနေသဖြင့် အမှန်တကယ် ကိန်းမှာ ပိုများနိုင်သည်ဟု ပညာရှင်များ ခန့်မှန်းကြသည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်းတွင် မည်သည့် ဘုရားကျောင်းများ ထင်ရှားသနည်း?

ချိုင်နာတောင်းကွင်းတွင် ထင်ရှားဆုံးသော ဘုရားကျောင်းသည် Kheng Hock Keong (ကောင်ယင်ဘုရားကျောင်း) ဖြစ်ပြီး ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ကာ Guanyin ဒေဝီ ကိုးကွယ်သည်။ ဤ ဘုရားကျောင်းသည် Strand Road အနီး တည်ရှိပြီး နေ့တိုင်း ဘုရားသွားသူများ ပူဇော်ကြသည်။ ထို့ပြင် Foo Kuan ဘုရားကျောင်း (福觀堂) နှင့် Clan Association Hall တို့လည်း ဘာသာရေး ဝတ်ပြုကြသည်။ တရုတ် Taoism နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပေါင်းစပ် ကိုးကွယ်မှုသည် ဤ ဘုရားကျောင်းများ၏ သာမာန် ကိုးကွယ်ပုံ ဖြစ်သည်။

တရုတ်နှစ်သစ်ကူး ချိုင်နာတောင်းကွင်းတွင် မည်သို့ ကျင်းပသနည်း?

တရုတ်နှစ်သစ်ကူး (Chinese Lunar New Year) ကို ချိုင်နာတောင်းကွင်းတွင် Dragon Dance နှင့် Lion Dance ပါ ကျင်းပကြပြီး လမ်းများတစ်လျှောက် မီးနီနာများ ဆင်ယင်ကြသည်။ မြင်းနောင်ချိုင်နာတောင်းကွင်း Kheng Hock Keong ဘုရားကျောင်းတွင် ဘုရားဆုတောင်းများ ပြုလုပ်ကြပြီး မိသားစုများ ညဦး ကောင်ယင်ကပ်ဘုရားကိုပါ လာရောက် ကြသည်။ ပွဲတော် ကာလ ၁-၂ ပတ်ကြာ ချိုင်နာတောင်းကွင်း ၁၉ လမ်းတွင် ညစျေးများ ပေါ်ပေါ်ပေါ်ပေါ် ဖွင့်ကြပြီး မြန်မာ ခရီးသည်များပါ ပြည့်နှက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်မြန်မာ ကုန်သည်တို့ မည်သည့် စီးပွားရေး ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ကြသနည်း?

ကိုလိုနီ ခေတ်မှ ဆင်းသက်လာသော တရုတ်မြန်မာ ကုန်သည်များသည် ရန်ကုန်ရှိ ကုန်ကူးမှု၊ ကျောက်မျက်ရတနာ ဈေးကွက်၊ ဆေးဖက်ဝင်ပစ္စည်း ရောင်းချမှုနှင့် စားသောက်ဆိုင် လုပ်ငန်းများတွင် ကျော်ကြားသည်။ ၁၉၆၂ ပြည်ပိုင်ဆိုင်မှုဝါဒ ကာလတွင် ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ကြသော်ငြားလည်း ၂၀၁၀ ခုနှစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ခေတ်နောက်ပိုင်း ပြန်လည် ဦးမော့လာကြသည်။ ယနေ့ ချိုင်နာတောင်းကွင်းရှိ ဆိုင်ခန်းများ၊ ကုန်ဈေးများ နှင့် ဈေးဝယ်ဌာနများသည် တရုတ်မြန်မာ မိသားစုဦးဆောင်မှုများ ဖြင့် ဆက်လက် ကျင်လည်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။

ချိုင်နာတောင်းကွင်းသည် ရန်ကုန်ခရီးသည်အတွက် မည်မျှ ကြည့်ရှုသင့်သနည်း?

ချိုင်နာတောင်းကွင်းသည် ရန်ကုန်ရောက် ခရီးသည်တိုင်း မလွတ်မငှ သွားသင့်သည့် ဒေသ ဖြစ်သည်။ Kheng Hock Keong ဘုရားကျောင်း ဖူးမြော်ခြင်း၊ ၁၉ လမ်းတွင် BBQ ညဆိုင်တွင် Dim Sum နှင့် ကြော်ဆီ အစားအစာ ကြမ်ရှာမှ Mooncake ဈေးဆိုင်တိုင်း ကြည့်ကာ မနက် ၈ နာရီမှ ၁၀ နာရီအတွင်း ဈေး ကောင်းဆုံး ကာလ ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရှိ မြို့နယ်များနှင့် ရပ်ကွက်များ လမ်းညွှန်ကို ဤဆောင်းပါးတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု ခြားနားချက်မှာ မည်သနည်း?

ရန်ကုန်ရှိ တရုတ်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာ့ တရားရပ်ကွက်များထဲ ထူးခြားသည်မှာ မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဓလေ့များနှင့် တရုတ် Taoism နှင့် ဘိုးဘေး ဝတ်ပြုမှုများ ရောနှောပြိုင်ဆိုင် ကျင်ကြပြီး ကွဲမသွားဘဲ ပေါင်းစည်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ မြန်မာ Thingyan ရေပွဲ ကာလတွင် တရုတ်မြန်မာ မိသားစုများပါ ပွဲကျင်းပသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရန်ကုန်တွင် ဗမာ၊ ကရင်၊ မွန် နှင့် တရုတ် ယဉ်ကျေးမှု ကွာခြားချက်ကို ဤ နှိုင်းယှဉ် ဆောင်းပါးတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ကိုးကား ရင်းမြစ်များ

• Wikipedia – Overseas Chinese in Myanmar – မြန်မာနိုင်ငံ တရုတ်လူမျိုး သမိုင်းကြောင်း အကြောင်း ဖော်ပြသော ဝီကီပီဒီယာ ဆောင်းပါး
• Wikipedia – Chinatown, Yangon – ရန်ကုန် ချိုင်နာတောင်းကွင်း ဒေသဆိုင်ရာ သမိုင်း မှတ်တမ်း
• UNESCO – Linguistic Diversity and Multilingualism – ဘာသာစကား မျိုးကွဲ ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ
• Yangon Heritage Trust – yangonheritagetrust.org – ရန်ကုန် မြို့မူ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး NGO ၏ ဆောင်ရွက်ချက် မှတ်တမ်း
• World Bank – Myanmar Country Data – မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ကိန်းဂဏန်း ၂၀၂၄

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း