အနှစ်ချုပ်
ရန်ကုန်မြို့၏ ကိုလိုနီခေတ် ရောက်ရှိချိန် ကတည်းက မြို့တော်၏ လူဦးရေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ကျဉ်းမြောင်းသော ဒေသမှ လာရောက် အခြေချသည့် အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစုများ ဖြည့်ဆည်းခဲ့သည်ဟု British Burma Census 1931 မှ မှတ်တမ်းတင် ထားသည်။ မွတ်ဆလင်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဆစ်ခ်နှင့် ပါသီလူမျိုးစုများ ပါဝင်သည့် ဤ အိန္ဒိယဇာတိ ကွန်ရက်သည် ရန်ကုန်မြို့ကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့ပြီး ဗိသုကာ၊ ဘာသာရေး၊ ဟင်းချက်ပညာနှင့် စီးပွားရေး တို့တွင် ကာလ...
မာတိကာ
- 1 ရန်ကုန်သို့ အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစု ရောက်ရှိ အခြေချမှု သမိုင်းကြောင်း
- 2 ရန်ကုန်ရှိ အဓိက မစ်ဂျစ်တ်များ နှင့် မွတ်ဆလင် ယဉ်ကျေးမှု နေရာများ
- 3 ဟိန္ဒူ ဘာသာ နေရာများ – Sri Kali Temple မှ မားဒီနာ Temple အထိ
- 4 ဗိသုကာ ကွဲပြားမှု – Mughal, Dravidian နှင့် Victorian ပေါင်းစပ် ဒီဇိုင်း
- 5 ဘာသာရေး ပွဲတော်များ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့များ
- 6 ဟင်းချက်ပညာ ယဉ်ကျေးမှု – အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင် နှင့် ဟိန္ဒူ အစားအစာ ၏ မြန်မာ့ ဟင်းပွဲ ပေါ်သက်ရောက်မှု
- 7 စီးပွားရေး ကဏ္ဍ – ကုန်သည် ဘဏ္ဍာ နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုတိုး ပုံသဏ္ဍာန်
- 8 ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်ရှိ အိန္ဒိယဇာတိ ယဉ်ကျေးမှု ရှင်သန်မှု
- 9 မေးခွန်းများ (FAQ)
- 9.1 ရန်ကုန်ရှိ Mogul Mosque သို့ ဘယ်မှာ တည်ရှိသနည်း? ဘာသာမဲ့ သူများ ဝင်ရောက် ကြည့်ရှုနိုင်သလား?
- 9.2 ရန်ကုန်ရှိ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ ဘယ်မြို့နယ်တွင် ရှိသနည်း?
- 9.3 ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ကာလ ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင် လူမျိုးစု အရေအတွက် ဘယ်မျှ ရှိခဲ့သနည်း?
- 9.4 ရန်ကုန်ရှိ Zerbadi (မြန်မာ-ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင်) ဘာကြောင့် ထူးခြားသနည်း?
- 9.5 ရန်ကုန် အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင် ဘာသာ ဝင်များ ၏ ပွဲတော်ကာလ ယဉ်ကျေးမှုကို ဘယ်ကြည့်ရမည်နည်း?
- 9.6 ရန်ကုန်ရှိ ဆစ်ခ် (Sikh) လူမျိုးစု ဘုရားကျောင်း ရှိသလား?
- 9.7 အိန္ဒိယဇာတိ မွတ်ဆလင် ဟင်းချက်ပညာ ရန်ကုန် ဟင်းပွဲ ပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်ခဲ့သနည်း?
- 9.8 ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ကာလ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် မွတ်ဆလင်/ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ ပါဝင်သလား?
- 10 ရင်းမြစ်များ
ရန်ကုန်မြို့၏ ကိုလိုနီခေတ် ရောက်ရှိချိန် ကတည်းက မြို့တော်၏ လူဦးရေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ကျဉ်းမြောင်းသော ဒေသမှ လာရောက် အခြေချသည့် အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစုများ ဖြည့်ဆည်းခဲ့သည်ဟု British Burma Census 1931 မှ မှတ်တမ်းတင် ထားသည်။ မွတ်ဆလင်၊ ဟိန္ဒူ၊ ဆစ်ခ်နှင့် ပါသီလူမျိုးစုများ ပါဝင်သည့် ဤ အိန္ဒိယဇာတိ ကွန်ရက်သည် ရန်ကုန်မြို့ကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့ပြီး ဗိသုကာ၊ ဘာသာရေး၊ ဟင်းချက်ပညာနှင့် စီးပွားရေး တို့တွင် ကာလ ၁ ရာစုကျော် လွှမ်းမိုးမှု ချန်ထားခဲ့သည်။ ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင်လည်း ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်မှ ကာမာရမြို့နယ်အထိ ဤ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ရှင်သန် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်သို့ အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစု ရောက်ရှိ အခြေချမှု သမိုင်းကြောင်း
ဗြိတိသျှတို့ ၁၈၂၄ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲပြီးနောက် ရန်ကုန်ကို ကိုလိုနီမြို့တော် အဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာသောအခါ စစ်သား၊ အရာရှိ၊ ကုန်သည် နှင့် လုပ်သားများ အဖြစ် ဟိန္ဒူ နှင့် မွတ်ဆလင် ကိုးကွယ်သော အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးများ အတော်များများ ပါလာခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယ စစ်ပွဲ အပြီးတွင် ရန်ကုန်ကို ပိုမို ချဲ့ထွင် ဖွံ့ဖြိုးစဉ် ဤ အုပ်စုများ ပိုမိုများပြားစွာ ရောက်ရှိ အခြေချလာသည်။
Chettiar ကုန်သည် ဘဏ္ဍာရေး ကျွမ်းကျင်သူများ၊ Pathan ကုန်ပစ္စည်း ကုန်သည်များ၊ Tamil Nadu နှင့် Andhra Pradesh မှ လုပ်သားများ တို့သည် ရန်ကုန် ဆိပ်ကမ်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြီးကြပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီကာလ ရန်ကုန်၏ စီးပွားရေးနှင့် ဆိပ်ကမ်း ကုန်သွယ်ရေး ကို ဆန်းစစ်ကြည့်မည် ဆိုလျှင် ဤ လူမျိုးစုများ၏ စီးပွားရေး ကဏ္ဍကို ပိုမို ရှင်းလင်းစွာ နားလည်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ဘာသာရေး ကွဲပြားမှုအရ ရောက်ရှိ အခြေချသော အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးများကို အဓိကအားဖြင့် ငါးစုခွဲနိုင်သည်– (၁) ဟိန္ဒူ ကိုးကွယ်သော Tamil နှင့် Telugu လူမျိုးများ၊ (၂) ဆွန်နီ မွတ်ဆလင် ဖြစ်သော Zerbadi (မြန်မာ-ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင်) နှင့် Pathan လူမျိုးများ၊ (၃) ရှီယာ မွတ်ဆလင် ဖြစ်သော Khoja နှင့် Bohra အုပ်စုများ၊ (၄) ဆစ်ခ် ဘာသာဝင် ပန်ဂျာဗ် လူမျိုးများ နှင့် (၅) ပါသီ ဘာသာဝင် Parsi Zoroastrian လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ရှိ အဓိက မစ်ဂျစ်တ်များ နှင့် မွတ်ဆလင် ယဉ်ကျေးမှု နေရာများ
ရန်ကုန် မြို့လယ်ရှိ မစ်ဂျစ်တ်များသည် ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာ ဒီဇိုင်းများနှင့် ဘာသာရေး လိုအပ်ချက်များ ကို ပေါင်းစပ် ဒီဇိုင်း ဆွဲထားသဖြင့် ရန်ကုန် မြို့၏ ဗိသုကာ ကြွယ်ဝမှုကို ချဲ့ပြသနေသည်။
Mogul Mosque (မိုဂဲ မစ်ဂျစ်တ်) သည် ရန်ကုန် မြို့လယ် ၃၃ လမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံ လမ်း ထောင့်တွင် တည်ရှိပြီး ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် Mughal ဗိသုကာ ပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ Mughal ဗိသုကာ၏ ထူးခြားချက် ဖြစ်သော ကြွေနှင့် ဖုံးသော돔 မျှော်စင် နှင့် ဂမ်ဘီ လိုဏ်ဂူ တံခါးများ တပ်ဆင်ထားသော ဤ မစ်ဂျစ်တ် သည် ရန်ကုန်တွင် အဓိကကျသော ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာ အမွေအနှစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
Surti Sunni Jamah Mosque (ဆတ္တီ မစ်ဂျစ်တ်) သည် ၃၁ လမ်းတွင် တည်ရှိပြီး Gujarat မှ ဆင်းသက်သော ကုန်သည် မိသားစုများမှ ၁၉ ရာစု ကုန်ပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ Indian-Victorian ပေါင်းစပ် ဗိသုကာ ပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဤ မစ်ဂျစ်တ်သည် Gujarat-ဆိုင်ရာ Ismaili Bohra အုပ်စု၏ ဘာသာရေး ဗဟိုချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်။
Shia Mosque (ရှီယာ မစ်ဂျစ်တ်) သည် မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ အနီးတွင် တည်ရှိပြီး Khoja ရှီယာ ဘာသာဝင်များ ကျောင်းသားဘဝ ကတည်းက ဆင်ငြိမ်းမောင်းမောင်း လုပ်ငန်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော ဤ မစ်ဂျစ်တ်သည် Persian ဗိသုကာ ဒီဇိုင်း မျက်ႏွာကျက် ပြသနေသည်။
ဤ မစ်ဂျစ်တ်များ အပြင် ရန်ကုန် မြို့တော်တွင် Bangsali Mosque၊ Pathan Mosque နှင့် Zerbadi Mosque အပါအဝင် ဆင့်ကဲ ထူထောင်ခဲ့သော ကုန်းဝပ် မစ်ဂျစ်တ်ငယ်များ ၅၀ ကျော် ရှိသည်ဟု Myanmar Muslim Directory 2020 မှ ဖော်ပြသည်။
| မစ်ဂျစ်တ် အမည် | တည်နေရာ | တည်ဆောက်သည့် ခုနှစ် (ခန့်မှန်း) | ဘာသာ အုပ်စု | ဗိသုကာ ပုံစံ |
|---|---|---|---|---|
| Mogul Mosque | ၃၃ လမ်း, ဗိုလ်တထောင် | ၁၈၆၈ | ဆွန်နီ မွတ်ဆလင် (Mughal/North Indian) | Mughal-Indo-Saracenic |
| Surti Sunni Jamah Mosque | ၃၁ လမ်း | ၁၈၈၀ ဝန်းကျင် | Gujarat Sunni | Indian-Victorian |
| Shia Mosque | မဟာဗန္ဓုလ ပန်းခြံ အနီး | ၁၉ ရာစု ကုန် | Khoja Shia | Persian-influenced |
| Bangsali Mosque | Bangsali Street | ၂၀ ရာစု အစ | Bengali Muslim | Colonial-vernacular |
ဇယားအရင်းမြစ်– Wikipedia (Mosques in Yangon); Yangon Heritage Trust Documentation 2019
ဟိန္ဒူ ဘာသာ နေရာများ – Sri Kali Temple မှ မားဒီနာ Temple အထိ
ဟိန္ဒူ ဘာသာဝင် Tamil နှင့် Telugu လူမျိုးများသည် ရန်ကုန်တွင် ၁၈ ရာစု ကုန်မှ ၁၉ ရာစု ဆန်းတွင် ရောက်ရှိ ဘုရားရှိခိုး ကောင်းမှု ကြောင့် ကိုယ်ပိုင် ဗိသုကာ ကောင်းကင်ပေါ်ထောင် ဘုရားကျောင်းများ ထူထောင်ခဲ့သည်။
Sri Kali Temple (ကာလီ ဘုရားကျောင်း) သည် ရန်ကုန် မြို့လယ် Anawrahta Road ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ကာလီဒေဝီ ဘုရားမ ကို ကိုးကွယ်သည်။ ၁၈၆၀ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တည်ဆောက်ခဲ့သော ဤ ဘုရားကျောင်း၏ Gopuram (ဂူပူရမ်) ဟုခေါ်သော အစောင့် ကျောင်းတိုင်သည် South Indian Dravidian ဗိသုကာ ပုံစံဖြင့် ဖန်တီး ထုဆစ်ထားပြီး ဟိန္ဒူ ဘာသာ ဒီဝါလီ ပွဲတော် ကာလတွင် အလွန် ရှုပ်ထွေးသော ဘာသာ ပြုကျင်းပချက်များ ပြုလုပ်သည်။
ရန်ကုန်ရှိ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများသည် South India မှ တိုက်ရိုက် ဆင်းသက်လာသော Dravidian ဗိသုကာ ပန်းချီ ရုပ်ပုံများကို ကိုလိုနီ မြန်မာ မြို့ပြ ဆေမာဏ ဖြင့် ဒသမ ဖော်ပြနေသည်– ဤ ဗိသုကာ ပူးပေါင်းမှုသည် ကမ္ဘာ့ ဗိသုကာ သမိုင်းတွင် ထူးခြားသော ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
Sri Srinivasa Perumal Temple သည် ဗိသုကာ အရ ပိုမို ကြီးမားပြီး Vaishnavite (ဝိဿနု ဘုရား ကိုးကွယ်ရေး) ဘာသာ အစဉ်အဆက် ကို လိုက်နာသည်။ Rangoon မြို့ တည်ထောင်ချိန်တွင် မူလကတည်းက ရှိနေသည့် ဤ ကျောင်းသည် ၁၉ ရာစု ကုန်တွင် ပြန်လည် ဆောက်လုပ်ကာ ယနေ့တိုင် ဘာသာ ပြုလုပ်မှုများ ဆောင်ရွက်နေသည်။
Nataraja Hindu Temple သည် Shiva ဘုရား ကိုးကွယ်မှု ဗဟိုချက် ဖြစ်ပြီး Shaivite ဘာသာ ဝင်များ အတွက် Yangon Navaratri ပွဲတော် နှင့် Thaipusam ပွဲတော် ကာလများတွင် အဓိက ဘာသာ ပြုလုပ်မှု နေရာ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဗိသုကာ ကွဲပြားမှု – Mughal, Dravidian နှင့် Victorian ပေါင်းစပ် ဒီဇိုင်း
ရန်ကုန်ရှိ အိန္ဒိယဇာတိ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများ၏ ထူးခြားချက်မှာ ၎င်းတို့သည် ကိုလိုနီ ဗြိတိသျှ ဗိသုကာ ဝန်းကျင် ကြားတွင် မိမိ ဘာသာ ဗိသုကာ ပုံစံများကို ကိုင်တွယ် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Mughal ဗိသုကာ ပုံစံသည် Mogul Mosque နှင့် ဆက်စပ် မစ်ဂျစ်တ်များတွင် ဖြစ်ပွားပြီး မိတ်ချာ (mihrab) ဟုခေါ်သော Mecca ဘက် ကိုညွှန်ပြသော ဝင်ရိုး မြှောင်ဂူ ဒီဇိုင်း၊ Muqarnas ဟုခေါ်သော honeycomb ထုပ် ဆောင်းဦးထုပ် ဒီဇိုင်းများနှင့် တောင်ဘက် Asia မှ ကောင်းမွန်သော ဂေဟာ ရုပ်ပုံ ဆောင်ပြသည်။ ရန်ကုန် ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာ ပညာ အမျိုးအစားများ ကြည့်ရှုကာ ဤ Mughal ဗိသုကာ ကို Victorian နှင့် Art Deco ဒီဇိုင်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ် သုံးသပ်နိုင်သည်။
South Indian Dravidian ဗိသုကာ ပုံစံမှာ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး Gopuram ဟုခေါ်သော ဘုရားကျောင်း အဝင်ဂိတ် မျှော်စင် (pyramid ပုံ၊ အပေါ်ယံ ကျဉ်းသော ထပ်ထပ် ရုပ်ပုံ ဆင်ယင်မှု)၊ Vimana ဟုခေါ်သော ဘုရားမ ဂူ ပေါ်ရှိ မျှော်စင်၊ နှင့် ဆေးရောင် ပြေး ဟိန္ဒူ ဘုရားရုပ်များ ကြောင့် ထူးကဲသော ဗိသုကာ မကြုံဖူးသောမြင်ကွင်း ဖန်တီးသည်။
ဘာသာရေး ပွဲတော်များ နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာ ဓလေ့များ
ရန်ကုန်ရှိ အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစုများ၏ ပွဲတော်များသည် မြို့ပြ ဘဝကို ထင်ဟပ်နေပြီး ဘာသာ ကွဲပြားမှုနှင့် မြန်မာ ဓလေ့ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ရောစပ်သည့် ထူးသော ဓလေ့ ရပ်ဝတ် ပုံသဏ္ဍာန် ဖြစ်ပေါ်ဖြစ်သည်။
ဒီဝါလီ (Diwali) – ဟိန္ဒူ အလင်းရောင် ပွဲတော် ဖြစ်သည့် ဒီဝါလီ ပွဲတော်ကို ရန်ကုန် မြို့လယ် ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ ဝန်းကျင်တွင် ဂျော်မြောက်စွာ ကျင်းပပြီး ဘုရားကျောင်းများ ဧည့်ခန်း ကနဲ့ ရပ်ကွက် ဖြင့် ဆီမီး ထွန်းသော ဓလေ့ သည် ၁ ရာစု ကျော် ဆက်လက် ရှင်သန်နေသည်။
Thaipusam – Tamil ဟိန္ဒူ ဘာသာဝင်များ၏ Murugan ဘုရား ပွဲတော် ဖြစ်သည့် Thaipusam ကို ရန်ကုန် တောင်ပိုင်း Nataraja ဘုရားကျောင်းနှင့် Sri Kali Temple တောင်ငူတို့တွင် ထောင်ချောင်း ဆေးကြောရေ ကိုင်ဆောင်သော Kavadi ယဉ်ကျေးမှု ဖြင့် ကျင်းပသည်။
Eid al-Fitr နှင့် Eid al-Adha – ရမ်ဇာန် ဥပုသ် ကာလ ပြီးဆုံးသောအခါ Mogul Mosque နှင့် ဆက်ဆံသော မွတ်ဆလင် ဘာသာဝင်များ မြင်ကွင်းမြောင်းနေသော ဝတ်ဆင်မှုနှင့် ရှည်သော ဆုတောင်းနေ ဆောင်မှုများ ကြောင့် မြို့လယ် မစ်ဂျစ်တ်ဝန်းကျင် တစ်ကွင်း ပွဲသဘင် ကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ဤ ပွဲတော် ကာလ ရပ်ကွက် ဓလေ့ ဟင်းချက်ပညာ ဖြင့် biryani၊ haleem နှင့် မှော် ဟူ သော အိန္ဒိယ ဟင်းများ ကာလ ယဉ်ကျေးမှု ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းနေသည်။
Muharram – ရှီယာ မွတ်ဆလင်များ Karbala ဆုတောင်းပွဲ ကျင်းပသောအခါ Shia Mosque တစ်ဝိုက် ဂရုတစ်ဆုပ် ကျင်းပမှုများ ပြုလုပ်ပြီး ရပ်ကွက် အတူတွေ့ဆုံ ဓလေ့သည် ကောင်းပြေ ဆက်ဆံရေး ဖြတ်ကျော်ကာ ရှင်သန်နေသည်။
| ပွဲတော် အမည် | ဘာသာ | ကျင်းပ ပုံမှန် ကာလ | အဓိက နေရာ | ထူးခြား ဓလေ့ |
|---|---|---|---|---|
| Diwali (ဒီဝါလီ) | ဟိန္ဒူ | အောက်တိုဘာ/နိုဝင်ဘာ | Sri Kali Temple, Srinivasa Temple | ဆီမီး ထွန်း, ပဲ့ကိုင်တို့ ချေနပ်မှု |
| Thaipusam | Tamil ဟိန္ဒူ | ဇန်နဝါရီ/ဖေဖော်ဝါရီ | Nataraja Temple, Sri Kali | Kavadi ဆောင်ယဉ်ကျေး, ကိုယ်ကာ ပူဇော် |
| Eid al-Fitr | မွတ်ဆလင် | ရမ်ဇာန် ပြီး (Islamic Calendar) | Mogul Mosque, မြို့လယ် မစ်ဂျစ်တ်များ | တောင်ကြိုး ဆုတောင်း, biryani |
| Eid al-Adha | မွတ်ဆလင် | ဇူလိုင်/သြဂုတ် (ခန့်မှန်း) | ရန်ကုန် မစ်ဂျစ်တ်များ | တိရိစ္ဆာန် ပြုပြင်ကျွေးမွေးမှု, သင်ဝါ |
| Navaratri | ဟိန္ဒူ | ဩဂုတ်/စက်တင်ဘာ | ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ | ကလောင် (Garba) ကခြင်း, ပြကင်းဆုပ် |
| Muharram | ရှီယာ မွတ်ဆလင် | Islamic New Year | Shia Mosque | ဂုဏ်ပြုဆုတောင်း ပြုကျင်းပချက် |
ဇယားအရင်းမြစ်– Wikipedia (Festivals of Myanmar); Yangon Heritage Trust 2019
ဟင်းချက်ပညာ ယဉ်ကျေးမှု – အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင် နှင့် ဟိန္ဒူ အစားအစာ ၏ မြန်မာ့ ဟင်းပွဲ ပေါ်သက်ရောက်မှု
ရန်ကုန်ရှိ အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစုများ၏ ဟင်းချက်ပညာ ယဉ်ကျေးမှု သည် မြန်မာ ဟင်းပွဲ ပုံပြင်ကို ပြောင်းလဲ ဖုံးမြင်မမြင်ကာ ထိုး ဝင်ခဲ့သည်။ မွတ်ဆလင် ဟင်းချက် ဆွန်နီ ဂျောင်ဟင်း၊ biryani ထမင်း နှင့် samosa ကွာတာ ကိုက်အစပ် ဟင်းများသည် ရန်ကုန် မြို့လယ် ဈေးကွက်တွင် ပုံမှန် မြင်တွေ့နိုင်သည်။
Mogul Mosque ဝန်းကျင် ဗိုလ်တထောင် ရပ်ကွက်တွင် Halal ဟင်းဆိုင် အများအပြား ရှိပြီး ၁ ရာစု ကျော် ဆိုင် ဆင်နွှဲမှုများ ဆက်လက် ကောင်းမွန်စွာ ဆောင်ရွက်နေသည်။ မြန်မာ ဟင်းပွဲ ထဲသို့ သင်ပတ်ကျ ဆေး နှင့် turmeric ကျယ်ပြန့် သုံးစွဲမှု၊ ကြက်သွန်ပြာ ညင်ညင် ကြော်ကာ curry ဟင်း ချက်ပြုတ်နည်း အများသည် ကျမ်းမာရေးလမ်းညွှန် ဖြစ်သော Ayurveda ဓလေ့ ကနေ ဆင်းသက် ကပ်တိုက်ဝင်ရောက် လာသည်ဟု မြန်မာ ဆွေးနွေးစာ ဟင်းချက်ပညာ ရေးသားသူ U Htun Kyaw (2018) မှ ဖော်ပြသည်။
မြန်မာ့ ရိုးရာ ဟင်းလျာများ ကိုလေ့လာကြည့်မည် ဆိုလျှင် မြန်မာ ဟင်းပွဲ ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သော အိန္ဒိယ ဟင်းချက် ဓလေ့ အကြောင်းကို ပိုမို နှင်းစပ် နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ Mohinga ဟင်းနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားသော မုန့်ဟင်းခါး လမ်းညွှန်ကလည်း ဤ ဓလေ့ ထပ်နေ ကြိုးရှည် ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
စီးပွားရေး ကဏ္ဍ – ကုန်သည် ဘဏ္ဍာ နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုတိုး ပုံသဏ္ဍာန်
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ကာလ ရန်ကုန်တွင် Chettiar ကုန်သည် ဘဏ္ဍာရေး ကျွမ်းကျင်သူများ (Tamil Nadu မှ Nattukotai Chettiars) သည် ချေးငှါးပေးသည့် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကာ မြန်မာ တောင်သူ လယ်ယာ ချေးငှါးမှုကို လွှမ်းမိုး ခဲ့သည်ဟု Cambridge University ၏ Myanmar Historical Research (Professor Tin Maung Maung Than, 2003) တွင် မှတ်တမ်းတင် ထားသည်။
Pathan ကုန်သည်များ (Pashtun အင်အား) သည် ပိတ်ကပ်ဝတ်ရုပ် ကုန်ပစ္စည်း နှင့် ရပ်ကွက် ဈေးဝယ် ဆိုင်များကို ဗိုလ်တထောင်နှင့် ကော်ဂျင်း ရပ်ကွက်တွင် ဦးဆောင်ကိုင်တွယ် ခဲ့သည်။ ၁၉၃၀ ကျော် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ကပ်ဆိုးကာလ ဒဏ်ကြောင့် Chettiar ဘဏ်ငွေ ငှားရမ်းမှုနှင့် မြန်မာ ကိုလိုနီ ပြဿနာများ ပြင်းထန်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၂ ဂျပန် ကျူးကျော်မှုနှင့် ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ကာလများ တွင် အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးစု အများသည် ရန်ကုန် မှ ထွက်ခွာ ပြန်သွားခဲ့သည်ဟု Wikipedia (Indians in Myanmar) မှ ဖော်ပြသည်။
ယနေ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်ရှိ အိန္ဒိယဇာတိ ယဉ်ကျေးမှု ရှင်သန်မှု
လူဦးရေ ကျဆင်းမှု ကြုံတွေ့ရသော်လည်း ရန်ကုန်ရှိ မွတ်ဆလင် နှင့် ဟိန္ဒူ ဘာသာရေး နေရာများ ၁ ရာစုကျော် ဆက်လက် ဘာသာ ပြုမှုများ ပြုလုပ်ကာ ရပ်ကွက် ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်အဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။ Zerbadi (မြန်မာ-ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင်) လူမျိုးစု သည် ရန်ကုန်ရှိ မွတ်ဆလင် ဘာသာ ဝင် ဦးရေ၏ ကြီးမြတ်သော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး မြန်မာ ဓလေ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောစပ် ပေါင်းကူး ဖြစ်ပေါ်ထားသော ထူးခြားသော အမျိုးသား ကိုယ်ပုံလေး ဖြစ်သည်။
Yangon Heritage Trust (YHT) သည် Mogul Mosque နှင့် ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ ပါဝင်သော မြို့လယ် ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး ကို ၂၀ ရာစု ၁ ဆယ်မှ ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မြို့ပြ ဘာသာ ဗိသုကာ ကောင်းမွန်မှုကို မျိုဆက် မဆိုးစေရန် မမျှော်ကွင်း ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု YHT Annual Report 2022 တွင် ဖော်ပြသည်။ ရန်ကုန် မြို့နယ်များ သမိုင်းကြောင်း ကို ဆွဲကောင်း ကြည့်ပါ – ကိုလိုနီ မြို့ပြ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ကာလ ဝင်ရောက်ချိန်ကို ပိုမို နားလည် နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ရှိ မွတ်ဆလင်နှင့် ဟိန္ဒူ ဘာသာ ဝင်ဦးရေ ၁ ရာစုကျော် ကျဆင်းသော်လည်း ၎င်းတို့ ချန်ထားခဲ့သော ဗိသုကာ နှင့် ဘာသာရေး ယဉ်ကျေးမှု ကုန်ကုန် ပျောက်ကွယ် မသွားဘဲ ရန်ကုန်မြို့ ယဉ်ကျေးမှု ဘဝ၏ မဖြတ်မတောက် နိုင်သော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်နေသည်။
မေးခွန်းများ (FAQ)
ရန်ကုန်ရှိ Mogul Mosque သို့ ဘယ်မှာ တည်ရှိသနည်း? ဘာသာမဲ့ သူများ ဝင်ရောက် ကြည့်ရှုနိုင်သလား?
Mogul Mosque သည် ဗိုလ်တထောင် မြို့နယ် ၃၃ လမ်းနှင့် Mahabandoola ပန်းခြံ လမ်း ထောင့်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘာသာ ကွဲပြားသော ဧည့်သည်များ ဝင်ရောက် ကြည့်ရှုနိုင်သော်လည်း ဝင်ရောက်ချိန် ရှေးဟောင်း ဗဟို ဆုတောင်း ဒေသ (Prayer Hall) မဝင်ရ ဟူသော ဓလေ့ ရှိသည်။ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုလျှင် ပေါင်ကုန်းပေါ်ရောက် ဖိနပ်ချွတ်ရသည်၊ ပုဆိုးနှင့် ဝတ်ဆင်မှု သင့်တော်သော ဝတ်တန်ဆာ ဝတ်ဆင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဘာသာ မဲ့ဧည့်သည်များ မြှောင်တင် ဒေသ (forecourt) တွင် ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးနိုင်ပြီး ဗိသုကာ ဆင်ယင်မှု ကိုကြည့်ရှုနိုင်သည်။ Mogul Mosque သည် ၁၈၆၈ ခုနှစ် မှ ဆက်ခံ ဆောင်ရွက်လာပြီး ၁ ရာစုကျော် ဆက်ငွေ ပုံရှင် ဒီဇိုင်း Mughal ဗိသုကာ ကိုင်ဆောင်ထားသော ရန်ကုန် မြို့တော်တွင် ထင်ရှားသော ကိုလိုနီ ကာလ ဗိသုကာ အမွေ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ရှိ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ ဘယ်မြို့နယ်တွင် ရှိသနည်း?
ရန်ကုန်ရှိ ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ အများ ဖိုကျ ဗိုလ်တထောင် (Pabedan) မြို့နယ်နှင့် ကင်မာရ (Kamayut) မြို့နယ်တွင် ဗဟိုချက် ရှိသည်။ Sri Kali Temple နှင့် Sri Srinivasa Perumal Temple တို့ မြို့လယ် Anawrahta Road ဝန်းကျင်တွင် ရှိပြီး Nataraja Temple သည် ကင်မာရ ဘက် ဒေသတွင် ရှိသည်။ ဤ ဘုရားကျောင်းများသည် South Indian Dravidian ဗိသုကာ ဒီဇိုင်းဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားပြီး Gopuram မျှော်စင်ကြောင့် ဝေးမှပင် မြင်နိုင်သောကြောင့် ဘာသာ ကိုးကွယ်မှု မရှိသော ဧည့်သည်များ ဗိသုကာ ကြည့်ရှုရမည့် ဒေသ ဦးစားပေး ဖြစ်သည်။ Diwali ပွဲတော်ကာလ ကြည့်ရှုလျှင် ဘာသာ ပြုကျင်းပချက် ပိုမို တောက်ပ ထင်ရှားသော မြင်ကွင်း ဖြစ်မည် ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ကာလ ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင် လူမျိုးစု အရေအတွက် ဘယ်မျှ ရှိခဲ့သနည်း?
British Burma Census 1931 အရ ရန်ကုန် မြို့ ကြီးရှိ လူဦးရေ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်ကို အိန္ဒိယဇာတိ လူမျိုးများ ဖြည့်ဆည်းထားသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ဟိန္ဒူ Tamil, Telugu, Bihari, Bengali နှင့် ဆင်ဒ်ဟီ ဘာသာဝင်များ ပါဝင်ပြီး အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင် Zerbadi၊ Pathan၊ Khoja နှင့် Bohra အုပ်စုများ လည်း ပါဝင်သည်။ ၁၉၄၂ ဂျပန် ကျူးကျော်မှု ကာလ ပြန်ပြည်ပ ထွက်ခွာသူ ၄ သိန်းကျော် ရှိသည်ဟု Wikipedia (Indians in Myanmar) မှ ဖော်ပြပြီး ၁၉၆၂ nationalization ကာလ ပြန်ထွက်ခွာမှု ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်ကာ ယနေ့ ဦးရေ ကြီးစွာ ကျဆင်းနေသည်ဟု ဆိုသည်။
ရန်ကုန်ရှိ Zerbadi (မြန်မာ-ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင်) ဘာကြောင့် ထူးခြားသနည်း?
Zerbadi (ဟုလည်းခေါ် zerbardi, pathi) ဆိုသည်မှာ အိန္ဒိယ မွတ်ဆလင် ဖြစ်သော ဖခင်နှင့် မြန်မာ မိခင် ကနေ ဆင်းသက် လာသော မြန်မာ-ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင် မျိုးနွယ်ကို ဆိုသည်။ ၎င်းတို့သည် မြန်မာ ဘာသာ ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုနိုင်ပြီး မြန်မာ ဓလေ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောစပ်ကာ အများ မြန်မာ မင်္ဂလာပွဲ ဓလေ့ကို ပင် ကျင်းပ သည်။ ဒေသခံ မြန်မာ ဘာသာ ဝင်များနှင့် ရင်းနှီးသောကြောင့် ဘာသာ အပြားအပြားကြောင့် ဖွဲ့ကြောင်းတိုင် ယဉ်ကျေးမှု ဆင်ကြူးသော မြန်မာ မျိုးနွယ် ထူးမြတ်သော ကိုယ်ပုံ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြု ဖော်ပြနေသည်ဟု Southeast Asian Studies (ISEAS 2015) မှ ဆိုသည်။ ရန်ကုန်ရှိ Zerbadi ဘာသာဝင်များ မြို့လယ် မွတ်ဆလင် ဘာသာ ဝန်ဆောင်မှုများ တွင် ကြပ်ကြပ် ပါဝင် ကိုင်တွယ် ဆောင်ရွက်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန် အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူ မွတ်ဆလင် ဘာသာ ဝင်များ ၏ ပွဲတော်ကာလ ယဉ်ကျေးမှုကို ဘယ်ကြည့်ရမည်နည်း?
Diwali ပွဲတော် (ဩဂုတ်/နိုဝင်ဘာ ဝန်းကျင်) ကာလ Sri Kali Temple ဝန်းကျင်သို့ ညနေ ဆီမီး ထွန်းချိန် ၅–၇ နာရီ ကြားတွင် ရောက်ကြည့်လျှင် ထူးမြတ်သော ဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု မြင်ကွင်းကို တွေ့မြင် ရမည် ဖြစ်သည်။ Eid ပွဲ တောင်ကြိုး ဆုတောင်း ကာလ မြို့လယ် Mogul Mosque ဝန်းကျင် ၆–၈ နာရီ ကြားတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ ဘာသာ ပြုလုပ်မှုများ ကို ကြည့်ရှုလိုသော ဧည့်သည်များ အတွက် ဘာသာ ကိုးကွယ်ဖော်ပြ ဓလေ့ ပညာ ဆောင်ပြသာ ရပ်ကွက် မြင်ကွင်း ကြည့်ရသည် ဟူသည် ရပ်ကွက် ဓလေ့ ကို လေးစားသော နည်းဖြင့် ဆောင်ရွက် ဦးဆောင်သင့်သည်ဟု Yangon Heritage Trust မှ ဆိုသည်။
ရန်ကုန်ရှိ ဆစ်ခ် (Sikh) လူမျိုးစု ဘုရားကျောင်း ရှိသလား?
ရန်ကုန် မြို့လယ် ဗိုလ်တထောင် မြို့နယ် ဘက်တွင် ဆစ်ခ် ဘုရားကျောင်း Gurdwara ရှိသည်။ ပန်ဂျာဗ် မြောက်ပိုင်းမှ ဆင်းသက်သော Sikh ဘာသာဝင်များ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တွင် အဓိက ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကိုလိုနီ ကာလတွင် ရန်ကုန် ဆိပ်ကမ်း ကုန်သွယ်ရေး ကာကွယ်ရေး တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ယနေ့ ဆစ်ခ် ဘာသာ ဝင်ဦးရေ ကျဆင်းနေသော်လည်း Gurdwara ဘုရားကျောင်း ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ၏ ဂုဏ်ဝင့် ဒသမ ဖြင့် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပြီး ဆစ်ခ် ဘာသာ ဓလေ့ langar (ဘာသာ ဧည့်ခံ ဧည့်ဆိုင်) ကို ဆက်ခံ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်ဟု Wikipedia (Sikhism in Myanmar) တွင် ဖော်ပြသည်။
အိန္ဒိယဇာတိ မွတ်ဆလင် ဟင်းချက်ပညာ ရန်ကုန် ဟင်းပွဲ ပေါ် မည်သို့ သက်ရောက်ခဲ့သနည်း?
Biryani ထမင်း၊ haleem ပဲဟင်းနှမ်းပေါင်း၊ samosa ကွာတာ ဝတ် ကိုက်အစပ် ဟင်းများနှင့် curry ဟင်းချက် ပညာ နည်းလမ်းများ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ကာလ ကနေ ရန်ကုန် ဟင်းပွဲ ပုံပြင်ထဲ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ ဟင်းချက် ဓလေ့ ထဲတွင် turmeric (နှင်းဆီ) ကျယ်ပြန့် သုံးစွဲမှု၊ ကြက်သွန်ပြာ curry ချက်ပြုတ်နည်း နှင့် ကော်ဇင်ဒိုင်ယာ ပေါင်းဟင်းချက် ထည့်သွင်းမှု တို့ကို မြန်မာ ဟင်းချက် ပညာ ဆရာများ ကိုလိုနီ ကာလ ကတည်းက ကိုင်တွယ်ခဲ့ကြောင်း U Htun Kyaw (2018) မြန်မာ ဟင်းပွဲ ဆွေးနွေး ပုဒ် ဘာသာ ပြန် ဖော်ပြ ထားသည်။ ဗိုလ်တထောင် ဧရိယာ Halal ဟင်းဆိုင်များသည် ၁ ရာစု ကျော် ဆက်ငွေ ကောင်းမွန်မှု ဆောင်ရွက်ပြီး မြန်မာ နှင့် ကမ္ဘာ ဧည့်သည် တို့ ကြောင့် ဆိုင် ခမ်းနားနေသည်ဟု ဆိုသည်။
ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ကာလ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် မွတ်ဆလင်/ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်းများ ပါဝင်သလား?
ဟုတ်ပါသည်။ Yangon Heritage Trust (YHT) ၏ ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ် ၂၀၁၂–၂၀၂၅ ကာလ အတွင်း Mogul Mosque ကဲ့သို့ မွတ်ဆလင် ဗိသုကာ ၄ ဌာနတည်ပြီး ဟိန္ဒူ ဘုရားကျောင်း ဒီဇိုင်းဒသမ ဖြည့်ဆည်းမှုကို ဒေသ ဘာသာ ဦးဆောင် ဂါဒျာ ဆောင်ရွက် ပေးနေသည်ဟု YHT Annual Report 2022 တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရန်ကုန် ကိုလိုနီ ကာလ အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေး ကြည့်ရှုနိုင်သည်။ UNESCO ၏ Global Action Programme on Cultural Heritage (2020) တွင်လည်း ရန်ကုန်ရှိ ကော်ဇင်ဒိုင်ယာ ဘာသာ ကွဲပြားမှု ဗိသုကာ ရပ်ကွက်ကို ကိုးကားထားပြီး ကမ္ဘာ့ ဗိသုကာ ကုမ္ပဏီ ဆင်ပြင်မှု ဥပမာ တစ်ခုအဖြစ် ထိပ်ဆုံး ဖော်ပြထားသည်။
ရင်းမြစ်များ
- Wikipedia – Indians in Myanmar – https://en.wikipedia.org/wiki/Indians_in_Myanmar
- Wikipedia – Mogul Mosque, Yangon – https://en.wikipedia.org/wiki/Mogul_Mosque,_Yangon
- Wikipedia – Sikhism in Myanmar – https://en.wikipedia.org/wiki/Sikhism_in_Myanmar
- Yangon Heritage Trust, Annual Report 2022 – https://www.yangonheritagetrust.org/
- ISEAS – Southeast Asian Studies (2015) – https://www.iseas.edu.sg/
- UNESCO Global Action Programme on Cultural Heritage (2020) – https://en.unesco.org/
- British Burma Census 1931 (Historical Record via Cambridge University Library) – https://www.lib.cam.ac.uk/
ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း
