ရန်ကုန် ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေး စိန်ခေါ်မှုနှင့် နည်းလမ်းများ

ရန်ကုန်မြို့ဗဟိုရှိ မိုင် ၁.၅ ပတ်လည် ဧရိယာ အတွင်းတွင် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အများဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံးဟု သတ်မှတ်ရသော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ၁၀၀၀ ကျော် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း UNESCO ၏ မြို့ပြ အမွေအနှစ် လေ့လာမှု မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၉ ကာလအတွင်း တစ်နိုင်ငံလုံး ဖွင့်ပေးမှုနှင့် ဆက်တိုက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး စီမံချက်များ ရောက်ရှိလာသည့်အခါ၊ ထိုအဆောက်အအုံ အများစုသည် ဖျက်ဆီးခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယနေ့တွင် ထိုသမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးသည် ရန်ကုန်၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကို ကာကွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးဆုံး ကိစ္စတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။

ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများ– သမိုင်းနောက်ခံနှင့် တန်ဖိုးထားမှု

ရန်ကုန်မြို့ကို ဗြိတိသျှတို့ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ရေပြင်ညီ ပြုပြင်ရေးဆွဲ၍ ကိုလိုနီမြို့ဒေသ အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ချိန်မှ စတင်ကာ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း အဆောက်အအုံ မျိုးစုံကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအဆောက်အအုံများသည် Victorian, Edwardian, Indo-Saracenic, Art Deco နှင့် နှစ်ဒေသပေါင်းစပ် (Hybrid) ဗိသုကာပညာ ပုံစံများကို ကိုယ်စားပြုနေပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီ ပညာရပ်၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ရှင်သန်မှုနှင့် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု တောင်ငယ်တောင်ကြီးများ၏ ထင်ဟပ်မှုကို ဖော်ပြနေသည်။

ရန်ကုန်၏ ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများ– သမိုင်း၊ ရပ်ကွက်လမ်းညွှန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရေး ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ ဤအဆောက်အအုံများသည် ရန်ကုန်မြို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ ဖြစ်သည်။ ၁၈၈၉ မှ ၁၉၀၅ ကြားကာလ တည်ဆောက်ခဲ့သော Secretariat Building, ၁၉၃၆ ခုနှစ်တည်ဆောက်ခဲ့သော Yangon City Hall နှင့် ၁၉၀၁ ခုနှစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော Strand Hotel တို့သည် ဆက်လက်ရပ်တည်နေသော ထင်ရှားသည့် ဥပမာများဖြစ်သည်။ ဤသမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ ရပ်တည်နေမှုသည် ရန်ကုန်ကို ကမ္ဘာ့ မြို့ပြ အမွေအနှစ် မြေပုံ၌ ထည့်သွင်းနိုင်ရန် ရှင်သန်ရပ်တည်နေသော အခြေခံ ဆောင်ရွက်ချက်ဖြစ်သည်။

ထိန်းသိမ်းရေး ကြိုးပမ်းချက်များ– YHT နှင့် အဓိက ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည့် အဖွဲ့အစည်းများ

ရန်ကုန် ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ဦးဆောင်သော ကြိုးပမ်းချက်မှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းပညာရှင် Thant Myint-U တည်ထောင်ခဲ့သော Yangon Heritage Trust (YHT) မှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ YHT သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကြိုးပမ်းချက်၏ ပထမဆုံး အဓိကရလဒ်အဖြစ် Heritage Buildings List ကို ထုတ်ပြန်ကာ ကာကွယ်ထိုက်သော အဆောက်အအုံ ၁၈၉ လုံးကို တရားဝင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုစာရင်းသည် Yangon City Development Committee (YCDC) ၏ ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ခုနှစ် Heritage Zone ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ ရေးဆွဲမှုတွင် အခြေခံ မှတ်ကျောက်ချ ဆောင်ရွက်ချက် ဖြစ်ခဲ့သည်။

UNESCO ဘန်ကောက်ရုံးသည် နည်းပညာ အကူအညီနှင့် တတ်သိမှု တည်ဆောက်ရေး (capacity building) လုပ်ငန်းများတွင် ကွင်းဆင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး Aga Khan Trust for Culture သည် ဓာတ်မပ်ဆွဲ၍ မှတ်တမ်းတင်ရေး (Photogrammetry Survey) ကဲ့သို့သော နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းဆောင်ရွက်ချက်များတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။ UN-Habitat သည် မြို့ပြ စီမံကိန်း ရေးဆွဲမှုတွင် နည်းပညာ အကူအညီ ပေးခဲ့ပြီး Docomomo International နှင့် ICOMOS တို့သည် ပြည်တွင်းရှိ ပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ကမ္ဘာ့ စံနှုန်းများကို ကျင့်သုံးနိုင်ရန် အကူအညီ ပေးခဲ့ကြသည်။

ထိန်းသိမ်းရေးကို ခြိမ်းခြောက်သည့် အဓိက စိန်ခေါ်မှုများ

ရန်ကုန် ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်းရေးသည် ပြင်ပဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေဆိုင်ရာ၊ ရန်ပုံငွေဆိုင်ရာ နှင့် ဖောင်ဒေးရှင်းဆိုင်ရာ ကြပ်တည်းမှု အများအပြားကြောင့် ခက်ခဲပြောင်းလဲနေသည်။ ထိုစိန်ခေါ်မှုများကို နားလည်မှသာ ထိရောက်သော ဖြေရှင်းချက်များ ရှာဖွေနိုင်မည်ဖြစ်သည်။

မြေစျေးနှုန်း မြင့်တက်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ဖိအား– ၂၀၁၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ပိတ်ဆို့မှု ရုပ်သိမ်းချိန်မှ ရန်ကုန်မြို့ဗဟို မြေစျေးနှုန်းများ ကြီးစွာ မြင့်တက်ခဲ့သည်။ အဆောက်အအုံတစ်လုံးရှိ မြေကွက်တစ်ကွက်သည် USD သန်းဂဏာန်းတွင် ကန့်သတ်ချက်မဲ့ ကုန်သွယ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ကာ ပိုင်ရှင်များအတွက် ဖျက်ဆီးပြီး မြင့်မားသော အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရေးသည် ငွေကြေးအရ ပိုများစွာ ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သည်။ ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၉ ကြားကာလ ဤဖိအားကြောင့် ဒါဇင်နှင့်ချီသော ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

ပိုင်ဆိုင်မှု မရှိသော ပိုင်ရှင်များ (Absentee Ownership)– ကိုလိုနီ ကာလ ကွဲပြားသွားသော ကမ္ဘာ့စစ်ကြီးနှင့် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များ နိုင်ငံပြုမြောက်မှု (Nationalization) တို့ကြောင့် ပိုင်ဆိုင်ရေးဆိုင်ရာ ရေရာမှု မရှိသောကြောင့် မြင်ပြောင်ပြောင် ပျက်စီးဆဲ အဆောက်အအုံ အများအပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်ရောင်း ဝင်ငွေမနေဘဲ ပြန်မြန်မာမနေသော မိသားစုများ ပိုင်ဆိုင်သည့် အဆောက်အအုံများ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်ရန် ကုန်ကျစရိတ် မနိုင်မနင်း ဖြစ်ကြသည်။

ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ ကွက်လပ်– မြန်မာ နိုင်ငံ၏ ၁၉၀၄ ခုနှစ် Ancient Monuments Preservation Act သည် မြေပြင်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာများကို ကာကွယ်ရန် ဦးတည်ပြင်ဆင်ထားပြီး ၁၉ နှင့် ၂၀ ရာစု ကိုလိုနီ မြို့ပြ အဆောက်အအုံများကို ထိထိရောက်ရောက် မလွှမ်းခြုံနိုင်ပေ။ YCDC ၏ ၂၀၁၅ နည်းဥပဒေများ ထုတ်ပြန်ပြီးနောက်မှ ဖျက်ဆီးမှုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ကန့်သတ်နိုင်ခဲ့သည်ဆိုသော်လည်း ဤနည်းဥပဒေများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု ကန့်သတ်ချက်များ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ငလျင်ဘေး– မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ ငလျင်ဒဏ် ကြမ်းတမ်းသော ဒေသများတွင် ရှိနေသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ မကွေးနှင့် မန္တလေးကြားတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော မဂ်နီကျုတ် ၇.၇ ငလျင်ကြောင့် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အဆောက်အအုံ ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြန့်မြင့်သော မြေ ဖြိုနှင့် ကတ္တာ (unreinforced masonry) ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ၏ ဘေးဒဏ်ခံနိုင်ရည် ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်ကို ထပ်မံ ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။

ကျင့်သုံးနိုင်သော ထိန်းသိမ်းရေး နည်းလမ်းများ

စိန်ခေါ်မှုများ မည်မျှပင် ကြီးမားနေစေ ကမ္ဘာ့ ကိုလိုနီ မြို့ပြ ထိန်းသိမ်းရေး ကောင်းမွန်သော အတွေ့အကြုံများမှ ရည်ညွှန်းနိုင်သော နည်းလမ်းများ ရှိသည်။

Adaptive Reuse (ကျင့်သုံးနည်း ပြောင်းလဲ အသုံးချမှု)– ဤနည်းလမ်းသည် ကိုလိုနီ ခေတ် အဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီးမည့်အစား ဟိုတယ်၊ ရုံးခန်း၊ Co-working Space၊ ရောင်းဝယ်ရေးဆိုင် သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှု ကျင်းပရာနေရာ အဖြစ် ပြောင်းလဲ အသုံးချခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၀၁ ခုနှစ် တည်ဆောက်ခဲ့သော Strand Hotel ကို ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မူရင်းပုံစံ ထိန်းသိမ်းထားသော Luxury Hotel အဖြစ် ပြန်ဖွင့်ကာ The Strand Hotel Yangon ₌ ညစားပွဲနှင့် တည်ညောင်းပွဲ သုံးသပ်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ယနေ့ ရန်ကုန်၏ ထင်ရှားသော ဧည့်ခံ ဝန်ဆောင်မှု ဥပမာဖြစ်နေသည်။

ဖွဲ့စည်းပုံ တည်ငြိမ်ရေး ပြန်လည်မြှင့်တင်မှု– ကတ္တာ နံရံ ကြည်ရပ်နေသည့် ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ ငလျင် ဒဏ်ခံနိုင်ရည် မြှင့်တင်ရန် အတွင်းဘက်တွင် သံမဏိ (Steel) နှင့် ကျောက်ဘောင် (Reinforced Concrete) ဘောင်ကိုင်မှုများ ထည့်သွင်းကာ မူရင်း အပြင်ဘက် ရုပ်ပုံသဏ္ဍာန်ကို ထိန်းသိမ်းသည်။ ဤနည်းလမ်းကို Secretariat Building ပြုပြင်ရေး စီမံကိန်းတွင် ကျင့်သုံးရန် ရည်မှန်းထားသည်။

Facade ပြန်လည်ထူထောင်ရေး– ကျိုးပဲ့ကျနေသော Lime Mortar ကို စစ်ချ ပြုပြင်ထားသော Lime Mortar နှင့် ပြန်ဖြည့်ကာ Terracotta ဒီဇိုင်း ကွဲလပ်ချော်ပြွတ်သွားသော နေရာများကို နှင်းဆီ ကူးနှိပ်နမူနာ (Casting) မှ ပြန်ထုတ်ကာ ပြင်ဆင်သည်။ အဆောက်အအုံ၏ မူရင်းဆေးရောင်ကို မှတ်တမ်းဆိုင်ရာ ဓာတ်ပုံများ၊ ကာလ မှတ်တမ်းများနှင့် ဗိသုကာ ဆွဲပုံများ ကိုးကား၍ စစ်မှန်သော ဆေးသုတ်ခြင်း ဆောင်ရွက်သည်။

Photogrammetry နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းတင်မှု– YHT နှင့် Aga Khan Trust for Culture တို့ ပူးပေါင်းကာ ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ၏ သုံးဘက်မြင် ဒစ်ဂျစ်တယ် မော်ဒယ်များ ဖန်တီးသိမ်းဆည်းထားသည်။ ဤ ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းများသည် ပြုပြင်ရန် မကြိုးပမ်းမီ အနုစိတ် ဗိသုကာ စစ်ဆေးမှု ဆောင်ရွက်ရာတွင် နှင့် ကပ်ဆိုက်မှ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် ဖျက်ဆီးမှု မဖြစ်မီ တိကျသော မှတ်တမ်းများ ထိန်းသိမ်းရာတွင် မရှိမဖြစ် အသုံးဝင်သည်။

ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်းရေး– နည်းလမ်းများ နှိုင်းယှဉ် ဇယား

ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ ဖျက်ဆီးခြင်းသည် ရန်ကုန်မြို့ ၏ ဖတ်မဆုံးနိုင်သော သမိုင်းစာမျက်နှာများ ဆုံးရှုံးသွားခြင်းနှင့် တူညီသည်– ထိုဆုံးရှုံးမှုကို ငွေကြေးဖြင့် တန်ဖိုးဖြတ်၍ မရသကဲ့သို့ ပြန်ထူလည်း မထူနိုင်ပေ။

ဥပဒေ၊ စီမံကိန်းနှင့် မူဝါဒ ကဏ္ဍ– ဆောင်ရွက်မှု အနှစ်ချုပ်

ဥပဒေဆိုင်ရာ ကဏ္ဍသည် ထိန်းသိမ်းရေး ပထဝီဇုန်ကို ဖန်တီးနိုင်သော အစွမ်းရှိသည်။ YCDC သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် မြို့ဗဟိုအတွင်း Heritage Zone ကို တရားဝင် ကြေညာပြီး မှတ်ပုံတင်ထားသော အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးရန် သို့မဟုတ် ကြီးမားစွာ ပြောင်းလဲရန် ကြိုတင် ခွင့်ပြုချက် တောင်းရမည်ဟု ပြဌာန်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Heritage Impact Assessment ကို မြေကွက်နှင့် ကပ်လျက်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

သို့သော် ဤနည်းဥပဒေများ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးမှုတွင် ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနေသည်။ ပြစ်မှုကျူးလွန်ပါက ပြင်းထန်သော ဥပဒေကြောင်းအရ တာဝန်ခံမှု ကြပ်မတ်မှု အားနည်းခြင်း၊ အဆောက်အအုံပိုင်ရှင်များ ခြွင်းချက်များ တောင်းဆိုနိုင်သည့် ဥပဒေပြဌာန်းချက် မည်မျှပင်ရှိနေစေကာမူ ငွေကြေးအဆင်ပြေမှုနှင့် ဂယ်ကျချိန်ကာ ဆောင်ရွက်တတ်ခြင်း တို့ကြောင့် ဖျက်ဆီးမှုများ ဆက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။

မြန်မာ့ ၁၉၀၄ ခုနှစ် Ancient Monuments Preservation Act ကို ကိုလိုနီ မြို့ပြ အဆောက်အအုံများ ပါဝင်အောင် ပြင်ဆင်ရေးဆွဲရန် ကမ္ဘာ့ ဥပဒေ ကျွမ်းကျင်သူများ အကြံပြုနေကြသော်လည်း ဆိုင်ရာ ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ခရီးသည် ရှည်လျားသေးသည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီကာလ ရန်ကုန်၏ စီးပွားရေးနှင့် ဆိပ်ကမ်းကုန်သွယ်ရေး ဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားသကဲ့သို့ ကိုလိုနီ ကာလ ဆောက်ထားသော စီးပွားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ဆိပ်ကမ်းနှင့် ကုန်ပစ္စည်းသိုလှောင်ရုံ ဒေသများသည် ဥပဒေ ကာကွယ်မှု လိုအပ်ဆုံးသော မြေနေရာများ ဖြစ်သည်။

ထင်ရှားသော ကိစ္စရပ်များ– Secretariat မှ Pansodan အထိ

Secretariat Building– ၁၈၈၉-၁၉၀၅ တည်ဆောက်ကာ ဦးဆောင်ကြီးမားသော Indo-Saracenic ပုံစံ အနီရောင် အုတ်ဂူ ၆ ဘလော့ ပါဝင်သော ဤ အဆောက်အအုံ သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၉ ရက်နေ့ ကျဆုံးခဲ့သော ရာဇဝင်ဝင် နေရာဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် နေပြည်တော် ရွှေ့ပြောင်းပြီးနောက် ဗဟိုအစိုးရ အသုံးမပြုဘဲ ချထားခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် Yoma Strategic Holdings မှဦးဆောင်သည့် ပုဂ္ဂလိကနှင့် အစိုးရ ပူးပေါင်းမှု (PPP) ဖြင့် USD သန်း ၂၀၀ ကုန်ကျစရိတ် ခန့်မှန်းကာ ဟိုတယ်၊ ပြတိုက်နှင့် စီးပွားရေး ဒေသ ပေါင်းစပ် ပြုပြင်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်။

Yangon City Hall– ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ ဗိသုကာ ပညာရှင် ဦးတင် ဒီဇိုင်းဆွဲ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဥရောပ Baroque ဒြပ်ချင်းကို မြန်မာ ပျတ်ထပ် (Pyatthat) ထိပ်မိုးများနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော ဤ အဆောက်အအုံသည် YCDC ရုံးချုပ်အဖြစ် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး ဗိသုကာပညာ Hybrid Style ၏ ထင်ရှားဆုံး ဥပမာ ဖြစ်သည်။

General Post Office (GPO)– ၁၉၀၈ ခုနှစ် တည်ဆောက်ကာ Strand Road ပေါ်တွင် ရပ်တည်နေသော GPO သည် Victorian ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ပုံစံ ထင်ရှားသော ဥပမာဖြစ်ပြီး ခရီးသွားဧည့်သည်များ Pansodan Night Market ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုစဥ်တွင် ဆက်ဆံပြီး မြင်တွေ့တတ်သော ကိုလိုနီ နိမိတ်ပုံ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

ထိန်းသိမ်းရေး ဦးစားပေးမှု ခွဲခြားသုံးသပ်ချက်

အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသည့် ငွေကြေး ကန့်သတ်ချက်ကြောင့် ဦးစားပေးမှု ခွဲခြမ်းသတ်မှတ်ရန် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ YHT မှ ဖောင်ဒေးရှင်းဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများ ညှိနှိုင်းပြောဆိုကြသည့်အတိုင်း မည်သည့် အဆောက်အအုံ ဦးစားပေးပြုပြင်ရမည်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် သမိုင်းဝင်တန်ဖိုး၊ ဗိသုကာ ထူးချွန်မှု၊ ပြည်သူ ဆက်သွယ်မှုနှင့် ပျက်စီးနောင်ဆုံးရှုံးမည့် ကာလ (ဖျက်ဆီးခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ) တို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ကြသည်။

Adaptive Reuse သည် ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် စီးပွားရေး ရှင်သန်မှုကြားရှိ အဓိက တံတား– ဝင်ငွေ မရလျှင် ထိန်းသိမ်းမှု ဆက်ရှင်သန်မည် မဟုတ်ပေ။

ပြည်သူ့ပါဝင်မှုနှင့် ပညာပေးရေး– ရေရှည်ထိန်းသိမ်းရေး၏ ချောင်ချိ

ဥပဒေနှင့် နည်းပညာ ကြိုးပမ်းမှုများသာမက ပြည်သူ့ ပညာပေးရေးနှင့် ပါဝင်မှုသည် ထိန်းသိမ်းရေး ရေရှည် ရှင်သန်ရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သော ပိုင်းဖြစ်သည်။ YHT သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပညာရှင်များ ပါဝင်သော ကျောင်းသား ခရီးစဥ်၊ ဒေသဆိုင်ရာ ကျောင်းများ၌ Heritage Education အစီအစဥ်နှင့် ပြည်သူ့ ရင်ဘတ်ကို ထိသော ဆောင်ပုဒ် ကောင်းမွန်သော ကမ်ပိန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ဥရောပ မြို့ပြ ထိန်းသိမ်းရေး အတွေ့အကြုံများကို ကိုးကားကာ ICOMOS မှ ဆောင်ရွက်ချက်တစ်ရပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ ကိုလိုနီ ဒေသ ဗိသုကာပညာ ကျောင်းသင်ရိုးတွင် ထည့်သွင်းကာ အနာဂတ် ဗိသုကာ ပညာရှင်များ ပြည်တွင်း ဗိသုကာ အမွေအနှစ်ကို တန်ဖိုးထားနိုင်ရေး ပညာပေးမှုဖြစ်သည်။ ရန်ကုန် ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာပညာ အမျိုးအစားများ– Victorian မှ Art Deco အထိ ဆောင်းပါးသည် ထိုဗိသုကာ ပညာပေးရေးအတွက် လိုအပ်သော မြေချော်အခြေခံ နားလည်မှု ပေးနိုင်သည်။

မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQ)

ရန်ကုန်တွင် ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံ မည်မျှ ကျန်ရှိနေသနည်း?

UNESCO မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော မြို့ပြ အမွေအနှစ် မှတ်တမ်းများအရ ရန်ကုန် မြို့ဗဟို ဧရိယာ မိုင် ၁.၅ ပတ်လည်တွင် အမွေအနှစ် တန်ဖိုးရှိသော ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ ၁၀၀၀ ကျော် ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ YHT ၏ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး ဆန်ဆင်သင့်သည်ဟု သတ်မှတ်ကာ တရားဝင် မှတ်ပုံတင်ထားသော အဆောက်အအုံ ၁၈၉ လုံး ရှိသည်။ ဆုံးရှုံးမှု ခန့်မှန်းချက်မှာ ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၉ ကြား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစားပေးကာလ အတွင်း ဒါဇင်နှင့်ချီသော ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ ဖျက်ဆီးပြီး သွားကြောင်း ပြသသည်။ သို့သော် ကျန်ရှိနေဆဲသော ၁၀၀၀ ကျော်သည် ဆက်ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါက အရှေ့တောင်အာရှ တွင် အကြီးဆုံး ကိုလိုနီ မြို့ပြ ဗိသုကာ ထင်ဟပ်မှု ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေး မည်မျှ ကုန်ကျသနည်း?

ကုန်ကျစရိတ်သည် အဆောက်အအုံ အရွယ်အစား၊ ပျက်စီးမှု အတိမ်အနက်နှင့် ကျင့်သုံးသည့် နည်းလမ်းပေါ် မူတည်ကာ ကွဲပြားတတ်သည်။ ကျွမ်းကျင်သူ ခန့်မှန်းချက်များအရ ကြီးမားသော ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံတစ်လုံး ပြည့်ဝသော ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုသည် USD သန်း ၅ မှ ၂၀ ကြား ကုန်ကျနိုင်ပြီး Facade Restoration ကဲ့သို့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆောင်ရွက်မှုများမှာ USD ၅ သောင်း မှ သန်း ၂ အတွင်း ရပ်တည်သည်။ ကမ္ဘာ့ ကြီးကျယ်ဆုံး ဥပမာ ဖြစ်သော Secretariat Building ပြုပြင်ရေး ကိစ္စတွင် USD သန်း ၂၀၀ ကျော် ကုန်ကျနိုင်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ Adaptive Reuse ဟူသော ဆောင်ရွက်ချက်ကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်ကို Hote သို့မဟုတ် စီးပွားရေး ဝင်ငွေဖြင့် ပြန်လည် နှိုင်းချင်လျှင် ရရှိနိုင်သော်လည်း ချောကားချောဖြင့် ဘဏ္ဍာရေး ရပ်တည်မှု ရှိရမည်ဖြစ်သည်။

Yangon Heritage Trust (YHT) ဆိုသည်မှာ မည်သည့် အဖွဲ့အစည်းနည်း?

YHT သည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Thant Myint-U (မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင်နှင့် U Thant မြေးတော်) တည်ထောင်ခဲ့သည့် မြန်မာ ပြည်တွင်း NGO ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန် မြို့ ကိုလိုနီ ဒေသ ဗိသုကာ အမွေအနှစ်ကို မှတ်တမ်းတင်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်သူ ပညာပေးရေးတို့ကို ဦးဆောင်ဆောင်ရွက်ကြသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ထိုက်သော အဆောက်အအုံ ၁၈၉ လုံး ပါဝင်သော Heritage Buildings List ကို ထုတ်ပြန်ကာ YCDC နှင့် ပူးပေါင်း ၂၀၁၅-၂၀၁၆ Heritage Zone နည်းဥပဒေ ရေးဆွဲမှုတွင် အဓိက ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း မြန်မာ နိုင်ငံ့ နိုင်ငံရေး ကြပ်တည်းမှုများကြောင့် YHT ၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများ ခက်ခဲမှုများ ကြုံတွေ့နေကြပြီး နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ကျဆင်းသွားသည်ကို ဝမ်းနည်းဖွယ် တွေ့ရသည်။

YCDC Heritage Zone ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ မည်ကဲ့သို့ ကျင့်သုံးကြသနည်း?

YCDC သည် ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ဝန်းကျင်တွင် ရန်ကုန် မြို့ဗဟိုအတွင်း Heritage Zone ကြေညာပြီး YHT ၏ မှတ်ပုံတင်ထားသော အဆောက်အအုံ ၁၈၉ လုံး ကို ဖျက်ဆီးရေး သို့မဟုတ် ကြီးမားသော ဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲရေးတွင် ကြိုတင် ခွင့်ပြုချက် ရယူရမည်ဟု ပြဌာန်းခဲ့သည်။ ကပ်လျက် ဧရိယာ ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများ Heritage Impact Assessment ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် ဤနည်းဥပဒေများ၏ တိုက်ရိုက် ချိုးဖောက်မှု ပြစ်ဒဏ် ကြပ်မတ်မှု ပမာဏ အားနည်းမှုနှင့် ခြွင်းချက် ရယူရေး လမ်းကြောင်းများ ကျယ်ပြောမှုကြောင့် ဥပဒေ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု ကန့်သတ်ချက် ရှိနေသည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများ ဝေဖန်ကြသည်။

Adaptive Reuse သည် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ထိရောက်သောနည်းလမ်း ဖြစ်သလား?

ကမ္ဘာ့ မြို့ပြ ထိန်းသိမ်းရေး ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ကောင်းမွန်သော ဘုံသဘောထားမှာ Adaptive Reuse ဆိုသည်မှာ ကိုလိုနီ ဒေသ အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်းရန် ကျော်ကျော်ကြားကြား ထိရောက်မှုရှိသော ချဉ်းကပ်မှု ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။ ကကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ ဟိုတယ်၊ ရုံးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဒေသ (Cultural Venue) သို့ ပြောင်းလဲ Strand Hotel ဥပမာ ကဲ့သို့ ဆင်ချင်တူတွေ အများအပြား ရှိနေသည်။ ဝင်ငွေ ပြန်လည် ရရှိမှုက ထိန်းသိမ်းရေးကို ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ရပ်တည်နိုင်စေသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ICOMOS ကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့ ဆောင်ရွက်ချက် မှတ်တမ်းများ ထုတ်ပြန်သော အဖွဲ့အစည်းများ သည် ပြည်တွင်း ယဉ်ကျေးမှု ဆက်နွယ်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်ကာ ပြန်လည် ဖန်တီးသော Adaptive Reuse ကို ကိုလိုနီ ဗိသုကာ ထိန်းသိမ်းရေး ကောင်းမွန်သော လမ်းကြောင်းအဖြစ် ညွှန်ကြားသည်။

ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံများ မည်ကဲ့သို့ ပျက်စီးနိုင်သနည်း?

ရန်ကုန် ဒေသသည် Sagaing Fault ကြောင့် ငလျင် ဒဏ်ကိုင်တတ်သည့် ဒေသ ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၅ ဧပြီ မဂ်နီကျုတ် ၇.၇ ငလျင်သည် မြန်မာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တွင်ကျယ်သော ဖျက်ဆီးမှု ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကိုလိုနီ ဒေသ အဆောက်အအုံများ ဆောက်ကြသည့် Unreinforced Masonry ဟူသည် ကတ္တာ နှင့် သဲနုံ အုတ်ဂူ လေဖြင့်ပဲ တည်ဆောက်ထားသော နည်းပညာဖြစ်ပြီး ငလျင် ဒဏ်ကိုင်ရာတွင် ထိရောက်မှု နည်းသည်။ ငလျင် ဒဏ်ခံနိုင်ရည် မြှင့်တင်ရန် Structural Reinforcement (ကတ္တာ ဖော်ကြမ်း / သံမဏိ ဘောင်ကိုင်) ထည့်သွင်းရာတွင် မူရင်း ပြင်ပ ဗိသုကာ ပုံသဏ္ဍာန် မထိကနဲ ဆောင်ရွက်နိုင်ပြီး ထိုနည်းလမ်းသည် ထိန်းသိမ်းမှုနှင့် ဘေးကာကွယ်ရေး နှစ်ဆ ရည်မှန်းချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ချက် ဖြစ်သည်။

ကိုလိုနီ အဆောက်အအုံ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျွန်ုပ်တို့ ဘာများ ဆောင်ရွက်နိုင်သနည်း?

ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီ ပါဝင်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများ ရှိသည်။ ကိုလိုနီ ဒေသ ဆင်ချင်တင်ဆောင်ရာ ဟိုတယ်များ၊ ကော်ဖီဆိုင်များနှင့် ရုံးများ ထိုဒေသတွင် အသုံးပြုကာ ဝင်ငွေပြန်ပေးဆပ်မှုဖြင့် Adaptive Reuse ကို တက်ကြွ ပံ့ပိုးနိုင်သည်။ YHT ကဲ့သို့ ဒေသဆိုင်ရာ ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ပါဝင်ကူညီမှု သို့မဟုတ် ကြေညာချက်များ မျှဝေကာ ပညာပေး ကမ်ပိန်းများ ပိုကျယ်ပြန့်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ မိမိ ရပ်ကွက်တွင် မှတ်ပုံမတင်ဘဲ ပျက်စီးဆဲ ကိုလိုနီ ဒေသ အဆောက်အအုံများ တွေ့ပါက YCDC သို့ တိုင်ကြားနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဆောင်းပါး၊ ဓာတ်ပုံနှင့် မှတ်တမ်းများ ဖြင့် ပြည်သူ ဒစ်ဂျစ်တယ် မှတ်တမ်းကာ ထိန်းသိမ်းမှုကို ပုဂ္ဂလိကနှင့် ပြည်သူ ပူးပေါင်းသော ကြိုးပမ်းချက် ဖြင့် ထောက်ပံ့နိုင်သည်။

Related Reading

• ရန်ကုန်၏ ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများ — သမိုင်း၊ ရပ်ကွက်လမ်းညွှန်နှင့် ထိန်းသိမ်းရေး
• ရန်ကုန် ကိုလိုနီခေတ် ဗိသုကာပညာ အမျိုးအစားများ — Victorian မှ Art Deco အထိ

ကိုးကားချက်များ

• UNESCO Bangkok Office – မြို့ပြ အမွေအနှစ် ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ: https://bangkok.unesco.org
• Yangon Heritage Trust – Heritage Buildings List 2013: https://www.yangonheritagetrust.org
• Wikipedia – Yangon Heritage Trust ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်: https://en.wikipedia.org/wiki/Yangon_Heritage_Trust
• Wikipedia – Secretariat, Yangon: https://en.wikipedia.org/wiki/Secretariat,_Yangon
• Wikipedia – Yangon City Hall: https://en.wikipedia.org/wiki/Yangon_City_Hall
• ICOMOS – Heritage Conservation Guidelines: https://www.icomos.org

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း