ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများ ကြာရှည်ခံအောင် ထိန်းသိမ်းနည်း

ပြတိုက်ပညာရှင်များ၏ နိုင်ငံတကာ စံချိန်စံညွှန်းအရ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းအများစုကို စိုထိုင်းဆ ၄၅ မှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း ထိန်းသိမ်းထားရန် အကြံပြုထားသည် (Canadian Conservation Institute)။ ဤကိန်းဂဏန်းသည် ရိုးရိုးနံပါတ်တစ်ခုမျှသာ မဟုတ်ပါ။ မိသားစုတစ်ဆက်ဆက်က လက်ဆင့်ကမ်းလာသော ယွန်းထည်တစ်ခု အက်ကွဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် မတည်မြဲဘဲ ကောင်းမွန်စွာ ဆက်လက်တည်ရှိနေခြင်းကို ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်သော အရေးကြီးသည့် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ကဲ့သို့ အပူပိုင်းနှင့် စိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိ မြို့တစ်မြို့တွင် ဤစံနှုန်းကို ထိန်းသိမ်းရန် ပို၍ပင် စိန်ခေါ်မှု ရှိသည်။

ဘာကြောင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အရေးကြီးသနည်း

ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းတစ်ခုသည် အလှဆင်ပစ္စည်းတစ်ခုထက် ပိုသည်။ ၎င်းတွင် လက်ရာရှင်၏ အချိန်၊ ဒေသခံ ကုန်ကြမ်းနှင့် မျိုးဆက်များစွာ၏ အသိပညာ စုစည်းပါဝင်နေသည်။ UNESCO က ရိုးရာ လက်မှုပညာကို လူသား၏ မထိတွေ့နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် (intangible cultural heritage) အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး၊ ပစ္စည်းကိုယ်တိုင်ပျက်စီးသွားလျှင် ၎င်းနှင့်တွဲဖက်ပါလာသော အတတ်ပညာပါ တိမ်ကောသွားနိုင်သည်ဟု သတိပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် တစ်ဦးချင်း အိမ်တွင်း ထိန်းသိမ်းမှုသည် အမျိုးသား အဆင့် အမွေအနှစ် ကာကွယ်ရေး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။

စီးပွားရေး ရှုထောင့်မှ ကြည့်လျှင်လည်း ထိန်းသိမ်းမှုသည် တန်ဖိုးရှိသည်။ ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသော ဟောင်းနွမ်းသည့် ယွန်းထည် သို့မဟုတ် ချိတ်ထိုးပိုးထည်တစ်ခုသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ တန်ဖိုး မြင့်တက်လာတတ်သည်။ ရန်ကုန်ရှိ ဈေးကွက်နှင့် ဈေးနှုန်း အခြေအနေကို သိလိုပါက ကျွန်ုပ်တို့၏ ရိုးရာလက်မှုပစ္စည်း ဝယ်ယူရန် နေရာနှင့် စျေးနှုန်း လမ်းညွှန်ကို ကိုးကားနိုင်သည်။ မှန်ကန်သော စောင့်ရှောက်မှုသည် ဝယ်ယူထားသည့် ပစ္စည်း၏ သက်တမ်းကို ဆယ်စုနှစ်များစွာ ရှည်ကြာစေနိုင်သည်။

ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများ၏ သမိုင်းနှင့် အမွေအနှစ် တန်ဖိုး

မြန်မာ့ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းသည် ဘဂန်ခေတ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော် ပြန်လည် ခြေရာခံနိုင်ပြီး၊ ထီးသစ် (Melanorrhoea usitata) သစ်စေး အသုံးပြုသည့် နည်းပညာသည် ယနေ့အထိ ဆက်လက် တည်ရှိနေသည် (Wikipedia)။ ပိုးထည် ရက်လုပ်ခြင်း၊ ကြေးပန်းထိမ်လုပ်ငန်း၊ ဝါးနှင့် ကြိမ်ထည် ရက်လုပ်ခြင်းတို့သည်လည်း ရာစုနှစ်များစွာ ဆက်လက် ရှင်သန်လာသော အတတ်ပညာများ ဖြစ်သည်။ ဤပစ္စည်းများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ကုန်ကြမ်းကို နားလည်ထားမှသာ မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်မည်။

ဤလက်မှုပညာများ၏ နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမို နက်ရှိုင်းစွာ လေ့လာလိုပါက ရန်ကုန် လက်မှုပညာ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် ဆောင်းပါးကို ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုစီ၏ ဖန်တီးမှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို သိရှိခြင်းသည် ၎င်းကို ဂရုစိုက်ပုံအတွက် အခြေခံ အကျဆုံး အသိ ဖြစ်သည်။

ပစ္စည်းကိုယ်တိုင် ပျက်စီးသွားလျှင် ၎င်းနှင့်အတူ မျိုးဆက်များစွာ၏ အသိပညာပါ တိမ်ကောသွားနိုင်သည်။

ပစ္စည်းအမျိုးအစားအလိုက် ထိခိုက်လွယ်မှုနှင့် ထိန်းသိမ်းနည်း

လက်မှုပစ္စည်းတိုင်းကို တူညီသော နည်းလမ်းဖြင့် ထိန်းသိမ်း၍ မရပါ။ ကုန်ကြမ်းတစ်ခုစီသည် မတူညီသော အားနည်းချက်များ ရှိသည်။ အောက်ပါ ဇယားသည် ရန်ကုန်ရှိ အဖြစ်များသော ပစ္စည်းအမျိုးအစားများ၏ အဓိက ဘေးအန္တရာယ်နှင့် အခြေခံ စောင့်ရှောက်နည်းကို အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြထားသည်။

ဤဇယားမှ မြင်တွေ့ရသည်မှာ ပစ္စည်းအများစု၏ ဘုံ ရန်သူသည် စိုထိုင်းဆ အတက်အကျနှင့် ပိုးမွှားများ ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းတစ်ခုစီ မည်သို့ ဖန်တီးထားသည်ကို နားလည်ထားလျှင် ၎င်း၏ အားနည်းချက်ကို ပိုမို ကောင်းစွာ ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ဖန်တီးမှု အဆင့်ဆင့်ကို ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်း ပြုလုပ်နည်း အဆင့်ဆင့် လမ်းညွှန်တွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြထားသည်။

သင့်လျော်သော အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆနှင့် အလင်းရောင် ထိန်းချုပ်ခြင်း

ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် ထိန်းသိမ်းရေး၏ အသက်ဖြစ်သည်။ Canadian Conservation Institute ၏ အကြံပြုချက်အရ စိုထိုင်းဆကို ၄၅ မှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း တည်ငြိမ်အောင် ထားရှိသင့်ပြီး၊ ရုတ်တရက် အတက်အကျသည် တည်ငြိမ်သော မြင့်မားသည့် တန်ဖိုးတစ်ခုထက် ပိုဆိုးသည်။ အလွန် ထိခိုက်လွယ်သော ပစ္စည်းများ (ပိုးထည်၊ ယွန်းထည်) အတွက် အလင်းရောင်ကို ၅၀ လတ်စ်အောက် ထားရှိရန် V&A Museum က အကြံပြုသည်။ အောက်ပါ ဇယားသည် ပတ်ဝန်းကျင် ပစ်မှတ် တန်ဖိုးများကို စုစည်း ဖော်ပြထားသည်။

ရန်ကုန်တွင် မိုးရာသီ၌ စိုထိုင်းဆသည် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တက်တတ်ပြီး၊ ဤအခြေအနေသည် မှိုနှင့် ပိုးမွှားများ ပေါက်ဖွားရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ဤအတွက် စိုထိုင်းဆ စုပ်ယူသည့် ပစ္စည်း (silica gel) သို့မဟုတ် လေအေးပေးစက်ဖြင့် စိုထိုင်းဆကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ပြတင်းပေါက်အနီး တိုက်ရိုက် နေရောင်ကျသည့် နေရာတွင် ပစ္စည်းကို မထားသင့်ပါ။ အလင်းသည် တဖြည်းဖြည်း စုဆောင်းသွားသော ပျက်စီးမှု ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် မမြင်ရသော်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာတွင် အရောင် လုံးဝ ပျောက်ဆုံးသွားစေနိုင်သည်။

ရုတ်တရက် စိုထိုင်းဆ အတက်အကျသည် တည်ငြိမ်သော မြင့်မားသည့် တန်ဖိုးတစ်ခုထက် ပစ္စည်းအတွက် ပိုဆိုးသည်။

သန့်ရှင်းရေးနှင့် ပုံမှန် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု

သန့်ရှင်းရေးတွင် ထိန်းချုပ်မှု အရှိဆုံး ဖြစ်ရန် လိုသည်။ အများစုသော ပျက်စီးမှုသည် ဖုန်မှ မဟုတ်ဘဲ မှားယွင်းသော သန့်ရှင်းရေး နည်းလမ်းမှ လာတတ်သည်။ ယွန်းထည်နှင့် သစ်သားထွင်းထုများကို ခြောက်သွေ့၍ နူးညံ့သော ဝါဂွမ်း သို့မဟုတ် မြက်ပါးသော အဝတ်ဖြင့် နူးညံ့စွာ သုတ်ပေးခြင်းသာ လုံလောက်သည်။ ဓာတုဆေး၊ ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် ရေကို မသုံးသင့်ပါ။

• ဖုန်ကို ပုံမှန် (လ ၁ ကြိမ်ခန့်) နူးညံ့သော အဝတ်ဖြင့် သုတ်ပါ။ ဖိ၍ မပွတ်ပါနှင့်။
• ပိုးထည်ကို မချိုးဘဲ၊ ဖုန်ထူလျှင် နူးညံ့သော ဘရပ်ရှ်ဖြင့် ဖြည်းညှင်းစွာ သုတ်ပါ။
• ကြေး/ငွေ ပစ္စည်းကို မကြာခဏ မပွတ်တိုက်ပါနှင့်။ အလွန်ပွတ်တိုက်ခြင်းသည် မျက်နှာပြင်ကို ပါးစေသည်။
• ဖန်တီးရင်းမြစ် မသေချာသော ဆေးရည်များကို လုံးဝ မသုံးပါနှင့်။

သင့်လက်မှုပစ္စည်းကို ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ရန် သို့မဟုတ် ပြုပြင်ရေး အခြေခံ ကျွမ်းကျင်မှု တိုးတက်လိုပါက ရန်ကုန်ရှိ လက်မှုပညာ သင်တန်းနှင့် အလုပ်ရုံ လမ်းညွှန်က အထောက်အကူ ပြုနိုင်သည်။ ကျွမ်းကျင်သူများထံမှ နည်းစနစ်မှန်ကို သင်ယူခြင်းသည် ကိုယ်တိုင် မှန်းဆ၍ ပြုပြင်ခြင်းထက် ဘေးအန္တရာယ် နည်းသည်။

သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ပြသခြင်းနှင့် သယ်ယူခြင်း

သိမ်းဆည်းပုံသည်လည်း ပစ္စည်း၏ သက်တမ်းကို ဆုံးဖြတ်သည်။ ပစ္စည်းများကို တစ်ခုပေါ်တစ်ခု ထပ်၍ မထားသင့်ပါ။ ပိုးထည်ကို ခေါက်ထားမည့်အစား လိပ်၍ acid-free စက္ကူ သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသော ဝါဂွမ်းအဝတ်ဖြင့် ထုပ်ပိုးခြင်းသည် အမျှင်ကျိုးခြင်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ပလပ်စတစ် အိတ်ဖြင့် တင်းကြပ်စွာ ထုပ်ထားခြင်းသည် အတွင်း၌ စိုထိုင်းဆ ပိတ်မိစေပြီး မှိုတက်ရန် အကြောင်းဖြစ်သဖြင့် ရှောင်သင့်သည်။

ပြသရာတွင် ပစ္စည်းကို မြေပြင်နှင့် နီးကပ်သော နေရာ၊ မီးဖို သို့မဟုတ် လေအေးပေးစက် တိုက်ရိုက် ထွက်သည့် နေရာတွင် မထားသင့်ပါ။ သယ်ယူသည့်အခါ ပစ္စည်းကို နူးညံ့သော အထုပ်ဖြင့် ထုပ်ပြီး၊ လှုပ်ရှားမှု နည်းအောင် ထိန်းပါ။ အိမ်အလှဆင်ရာတွင် ဤပစ္စည်းများကို ခေတ်မီ ပုံစံဖြင့် ပေါင်းစပ် အသုံးပြုပုံ စိတ်ဝင်စားပါက ရန်ကုန်မြို့၏ ရိုးရာလက်မှုပညာများနှင့် ခေတ်မီဆန်းသစ်မှုများ ဆောင်းပါးတွင် အကြံဉာဏ်များ တွေ့ရှိနိုင်သည်။

ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်ဖြင့် ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ရှောင်ရှားရမည့် အမှားများ

ပစ္စည်းတစ်ခု အကွဲအအက် သို့မဟုတ် အရောင် ပျက်စီးမှု ကြီးကြီးမားမား ဖြစ်လာပါက ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်ရန် မကြိုးစားသင့်ပါ။ Getty Conservation Institute က အရေးကြီးသော အမွေအနှစ် ပစ္စည်းများကို ကျွမ်းကျင်သော conservator များထံသာ အပ်နှံရန် အကြံပြုသည်။ မှားယွင်းသော ကော် သို့မဟုတ် ဆေးရည် အသုံးပြုခြင်းသည် ပြန်လည် ပြုပြင်၍ မရနိုင်သော အမြဲတမ်း ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။

• ပစ္စည်းကို တိုက်ရိုက် နေပူတွင် အခြောက်ခံခြင်း (အက်ကွဲစေသည်)
• အိမ်သုံး ဖန်ချောဆေး၊ ဆီ သို့မဟုတ် မီးဖို သန့်ရှင်းရေး ဆေးရည် သုံးခြင်း
• ယွန်းထည်ကို ရေဖြင့် ဆေးကြောခြင်း
• ပိုးထည်ကို ပလပ်စတစ်ဖြင့် တင်းကြပ်စွာ ထုပ်၍ ထားခြင်း
• တန်ဖိုးရှိ ပစ္စည်းကို ကိုယ်တိုင် ကော်ကပ်၍ ပြုပြင်ခြင်း

ပစ္စည်းအမျိုးအစား အသီးသီး၏ သဘောသဘာဝကို ပိုမို နားလည်လိုပါက ရိုးရာလက်မှုပညာ အမျိုးအစားများ လမ်းညွှန်ကို ကိုးကားနိုင်သည်။ ပစ္စည်းကို ကောင်းစွာ သိမှသာ ၎င်းကို ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

ယွန်းထည်ကို ဘယ်လို သန့်ရှင်းရေး လုပ်သင့်သလဲ

ယွန်းထည်ကို ရေ၊ ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် ဓာတုဆေးရည် လုံးဝ မသုံးဘဲ၊ ခြောက်သွေ့၍ နူးညံ့သော ဝါဂွမ်းအဝတ် သို့မဟုတ် မြက်ပါးသော အဝတ်ဖြင့်သာ နူးညံ့စွာ သုတ်ပေးသင့်သည်။ ယွန်းထည်၏ သစ်စေး အလွှာသည် ရေနှင့် စိုထိုင်းဆ ပြောင်းလဲမှုကို အလွန် မခံနိုင်သဖြင့်၊ ရေဖြင့် ဆေးကြောခြင်းသည် အလွှာ ကွာကျခြင်း သို့မဟုတ် အက်ကွဲခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဖုန်ကို လ ၁ ကြိမ်ခန့် ဖြည်းညှင်းစွာ သုတ်ပေးပြီး၊ တိုက်ရိုက် နေရောင်နှင့် မီးအပူ အရင်းအမြစ်များမှ ဝေးဝေး ထားရှိခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ အရောင် မှေးမှိန်လာပါက ၎င်းသည် အလင်း ပိုလွန်ခြင်း၏ လက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သည်။

ပိုးထည်ကို ပိုးကောင်ထိုးခြင်းမှ �’ �’ �’ ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ

ပိုးထည်နှင့် ချည်ထည်များကို ပိုးကောင်ထိုးခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အဓိကမှာ သန့်ရှင်းပြီး ခြောက်သွေ့သော အခြေအနေတွင် သိမ်းဆည်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထည်ကို သိမ်းမည့်အခါ သန့်ရှင်းမှု ရှိစေရန် အရင် သေချာစေပါ၊ အကြောင်းမှာ ချွေး၊ အစားအစာ အကြွင်းအကျန်များသည် ပိုးကောင်များကို ဆွဲဆောင်သည်။ acid-free စက္ကူဖြင့် လိပ်၍ ထုပ်ပိုးခြင်းသည် ခေါက်ရာတွင် အမျှင်ကျိုးခြင်းကိုပါ ကာကွယ်ပေးသည်။ သဘာဝ ပိုးကာ (ဥပမာ– ဆေးပင်ရွက်) ကို သုံးနိုင်သော်လည်း ထည်နှင့် တိုက်ရိုက် မထိစေသင့်ပါ။ စိုထိုင်းဆ မြင့်သော ရန်ကုန် မိုးရာသီတွင် ပုံမှန် စစ်ဆေးခြင်းသည် မှိုနှင့် ပိုးမွှားကို စောစီးစွာ တွေ့ရှိစေသည်။

စိုထိုင်းဆ ဘယ်လောက် ထားသင့်သလဲ

နိုင်ငံတကာ ပြတိုက် စံချိန်စံညွှန်းအရ စိုထိုင်းဆကို ၄၅ မှ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း တည်ငြိမ်အောင် ထားရှိရန် Canadian Conservation Institute က အကြံပြုထားသည်။ အရေးကြီးသည်မှာ တိကျသော နံပါတ်ထက် တည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သည်။ ရုတ်တရက် အတက်အကျသည် ပစ္စည်းကို ကျုံ့ခြင်း၊ ပြန့်ခြင်း ဖြစ်စေပြီး အက်ကွဲမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ရန်ကုန်တွင် မိုးရာသီ၌ စိုထိုင်းဆ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တက်တတ်သဖြင့်၊ silica gel သို့မဟုတ် လေအေးပေးစက် အသုံးပြု၍ စိုထိုင်းဆကို လျှော့ချသင့်သည်။ စိုထိုင်းဆ တိုင်းသည့် ကိရိယာ (hygrometer) တစ်ခု ထားရှိခြင်းသည် အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ရန် အထောက်အကူ ပြုသည်။

ဝါးနှင့် ကြိမ်ထည်များ ပိုးမစားအောင် ဘယ်လို ထိန်းသိမ်းမလဲ

ဝါးနှင့် ကြိမ်ထည်များ၏ အကြီးမားဆုံး ရန်သူမှာ ပိုးကောင်နှင့် မှို ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို လေဝင်လေထွက် ကောင်းပြီး ခြောက်သွေ့သော နေရာတွင် ထားရှိရန် အရေးကြီးသည်။ ပိတ်လှောင်ထားသော အံဆွဲ သို့မဟုတ် စိုစွတ်သော အိမ်ထောင့်များတွင် မထားသင့်ပါ။ ဖုန်ကို ပုံမှန် သုတ်ပေးခြင်း၊ နေရောင်တွင် ရံဖန်ရံခါ (သို့သော် တိုက်ရိုက် မဟုတ်ဘဲ) လေသလပ်ပေးခြင်းသည် မှိုကို တားဆီးသည်။ ပိုးစားသည့် လက္ခဏာ (အမှုန့်ငယ်များ၊ အပေါက်ငယ်များ) တွေ့ပါက ပစ္စည်းကို သီးခြားခွဲထုတ်ပြီး ကျွမ်းကျင်သူနှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။ စိုထိုင်းဆ ထိန်းချုပ်မှု ကောင်းခြင်းသည် ဤပြဿနာအများစုကို ကြိုတင် တားဆီးပေးနိုင်သည်။

ဟောင်းနွမ်းနေသော ပစ္စည်းကို ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်သင့်သလား

တန်ဖိုးရှိသော သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းဖြစ်ပါက ကိုယ်တိုင် ပြုပြင်ရန် မကြိုးစားသင့်ပါ။ Getty Conservation Institute က အရေးကြီးသော အမွေအနှစ်ပစ္စည်းများကို ကျွမ်းကျင်သော conservator များထံ အပ်နှံရန် အကြံပြုသည်။ မှားယွင်းသော ကော်၊ ဆေးရည် သို့မဟုတ် ဆေးသုတ်ခြင်းသည် ပြန်လည် ပြုပြင်၍ မရနိုင်သော အမြဲတမ်း ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သာမန် ဖုန်သုတ်ခြင်း၊ ထုပ်ပိုးခြင်းကဲ့သို့ အခြေခံ စောင့်ရှောက်မှုကိုသာ ကိုယ်တိုင် လုပ်သင့်ပြီး၊ အကွဲအအက် သို့မဟုတ် အလွှာ ကွာကျမှု ဖြစ်လာပါက ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ခြင်းသည် ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုးနှင့် သက်တမ်းကို ကာကွယ်ပေးသည်။

ရန်ကုန်ရာသီဥတုက ထိန်းသိမ်းရေးကို ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်သလဲ

ရန်ကုန်သည် အပူပိုင်း မုတ်သုံ ရာသီဥတု ရှိသဖြင့်၊ မိုးရာသီတွင် မြင့်မားသော စိုထိုင်းဆနှင့် နွေရာသီတွင် မြင့်မားသော အပူချိန်သည် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် နှစ်ဖက်စလုံးမှ စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်စေသည်။ မြင့်မားသော စိုထိုင်းဆသည် မှိုနှင့် ပိုးမွှားကို အားပေးပြီး၊ ရာသီ ပြောင်းလဲချိန်များတွင် စိုထိုင်းဆ ရုတ်တရက် အတက်အကျသည် ယွန်းထည်နှင့် သစ်သားကို အက်ကွဲစေသည်။ ဤအတွက် ပစ္စည်းများကို ရာသီအလိုက် ပိုမို သတိထား စောင့်ကြည့်ရန် လိုသည်။ silica gel၊ လေအေးပေးစက်နှင့် စိုထိုင်းဆ တိုင်းကိရိယာ အသုံးပြုခြင်းသည် ဒေသခံ ရာသီဥတု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို လျှော့ချရန် အထောက်အကူ ပြုသည်။

ကုန်ကျစရိတ်နှင့် ဈေးနှုန်း, ကိုယ်တိုင်ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ပညာရှင်ငှားရမ်းခြင်း နှိုင်းယှဉ်ချက်

ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် မိမိကိုယ်တိုင်လုပ်မည်လော, ပညာရှင်ငှားမည်လောဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုးနှင့် ထိခိုက်ပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ အမေရိကန် American Institute for Conservation (AIC) ၏ 2025 ဈေးနှုန်းလမ်းညွှန်အရ ကျွမ်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးပညာရှင်များ၏ အလုပ်ခသည် တစ်နာရီလျှင် ဒေါ်လာ ၇၅ မှ ၂၀၀ အကြား ရှိပြီး, ရှေးဟောင်းပိုးထည် သို့မဟုတ် ပန်းချီတစ်ခုကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ဒေါ်လာ ၅၀၀ မှ ၅,၀၀၀ အထိ ကုန်ကျနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ကိုယ်တိုင်ပြုပြင်ရန်အတွက်မူ ကနဦးကုန်ကျစရိတ် နည်းပါးပါသည်။ Canadian Conservation Institute (CCI) ၏ 2024 အကြံပြုချက်အရ အခြေခံ ထိန်းသိမ်းရေးပစ္စည်းအစုံ, ဆိုလိုသည်မှာ အက်ဆစ်ကင်းသော တစ်ရှူးစက္ကူ, silica gel ပကတ်များ, pH ကြားနေသော သိမ်းဆည်းဘူး, နှင့် ပိုးသတ်ဆေးကင်းသော သန့်ရှင်းရေးပစ္စည်းများသည် စုစုပေါင်း ဒေါ်လာ ၈၀ မှ ၁၅၀ အတွင်းသာ ကုန်ကျပါသည်။ သို့သော် ဤနည်းသည် နေ့စဉ်ထိန်းသိမ်းမှုအတွက်သာ သင့်တော်ပြီး, ပျက်စီးပြီးသား ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် မသင့်တော်ပါ။

ICCROM ၏ 2023 အစီရင်ခံစာအရ, တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းတစ်ခုကို ထိန်းသိမ်းရေး ပြုလုပ်ခြင်းသည် ၎င်း၏ ဈေးကွက်တန်ဖိုး၏ ၁၀ မှ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ကုန်ကျသော်လည်း, ထိန်းသိမ်းမှု မရှိပါက တန်ဖိုး ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းနိုင်ကြောင်း တွက်ချက်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် တန်ဖိုးမြင့်ပစ္စည်းအတွက် ပညာရှင်ငှားခြင်းသည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ထိန်းသိမ်းရေး ပစ္စည်းကိရိယာများ ရွေးချယ်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်

ထိန်းသိမ်းရေးတွင် မှားယွင်းသော ပစ္စည်းသုံးမိပါက ကာကွယ်မည့်အစား ပိုမိုပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။ စိုထိုင်းဆ စုပ်ယူသည့်ပစ္စည်း (desiccant) ရွေးချယ်ရာတွင် silica gel သည် အသုံးအများဆုံးဖြစ်ပြီး, British Museum ၏ 2022 လမ်းညွှန်အရ ၎င်းသည် မိမိအလေးချိန်၏ ၃၀ မှ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူနိုင်ကာ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဆန်လုံးခြောက်ကဲ့သို့ ရိုးရာနည်းများသည် စျေးသက်သာသော်လည်း, ထိရောက်မှု နည်းပါးပြီး ပိုးမွှားကို ဆွဲဆောင်နိုင်ပါသည်။

သိမ်းဆည်းရေး စက္ကူနှင့် အထုပ်ပစ္စည်းများတွင်လည်း ကွာခြားချက်ကြီးမားသည်။ သာမန်စက္ကူ သို့မဟုတ် သတင်းစာတွင် lignin နှင့် အက်ဆစ်ပါဝင်ပြီး, အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ဝါကျင့်စေကာ ပစ္စည်းကို ပျက်စီးစေသည်။ Library of Congress ၏ 2023 အကြံပြုချက်အရ pH တန်ဖိုး ၇ မှ ၈.၅ အကြားရှိသော အက်ဆစ်ကင်းစက္ကူ (acid-free, buffered) ကိုသာ သုံးသင့်ပါသည်။

ထို့အပြင် သစ်သားနှင့် သစ်ခွံ လက်မှုပစ္စည်းများအတွက် microcrystalline ဖယောင်းကို သုံးသင့်ပြီး, Smithsonian Institution ၏ 2024 အကြံပြုချက်အရ ၎င်းသည် ရိုးရာ beeswax ထက် တည်ငြိမ်မှု ပိုမိုကောင်းမွန်ကာ အ၀ါရောင် ပြောင်းလဲမှု နည်းပါးသည်ဟု ဆိုသည်။

လက်တွေ့ဖြစ်ရပ်မှန် ဥပမာ, ရှေးဟောင်း ယက်ကန်းထည် ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းခြင်း

၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Victoria and Albert Museum (V&A) သည် ၁၉ ရာစုထွက် ရိုးရာ ယက်ကန်းထည်တစ်ခုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းရာ၌ အသုံးပြုခဲ့သော လုပ်ငန်းစဉ်သည် အိမ်တွင်းထိန်းသိမ်းသူများအတွက် ကောင်းမွန်သော သင်ခန်းစာ ဖြစ်ပါသည်။ V&A ၏ 2021 ထိန်းသိမ်းရေး မှတ်တမ်းအရ ထိုပိုးထည်သည် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အရောင်မှိန်ခဲ့ပြီး, အမျှင်များ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ကြွေကျနေပြီ ဖြစ်သည်။

ပထမအဆင့်တွင် ထိန်းသိမ်းရေးပညာရှင်များသည် microscope ဖြင့် အမျှင်၏ အခြေအနေကို စစ်ဆေးကာ, ဖုန်များကို suction နည်းနှင့်သာ ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ပွတ်တိုက်ခြင်း လုံးဝ မပြုလုပ်ပါ။ ဒုတိယအဆင့်တွင် ပြုတ်ကျနေသော အမျှင်များကို မူရင်းနှင့်ကိုက်ညီသော အရောင်ဆိုးထားသည့် support fabric ဖြင့် ပြန်လည်တွဲဆက်ခဲ့ပြီး, ဤနည်းကို couching stitch ဟုခေါ်ကာ ထပ်တိုးချည်မျှင်ဖြင့် ညင်သာစွာ ချုပ်ထိန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

• ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် စုစုပေါင်း အလုပ်ချိန် ၁၂၀ နာရီ ကြာမြင့်ခဲ့သည် (V&A 2021)။
• ထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ပြသခန်းကို စိုထိုင်းဆ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း, အပူချိန် ၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်တွင် ထိန်းချုပ်ထားသည်။
• အလင်းရောင်ကို lux ၅၀ အောက်တွင်သာ ထားရှိကာ UV လုံးဝ ဖယ်ရှားထားသည် (CIE 2020 စံ)။

ဤဖြစ်ရပ်မှ သင်ယူရသည်မှာ ထိန်းသိမ်းခြင်း၏ အဓိကမူသည် “ပြန်ဖြုတ်နိုင်ခြင်း” (reversibility) ဖြစ်သည်။ ICOM-CC ၏ 2019 ကျင့်ဝတ်အရ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ပြုလုပ်သမျှ နောင်တစ်ချိန် ပြန်ဖြုတ်နိုင်ရမည် ဖြစ်ပြီး, ထာဝရ ကော်စေးဖြင့် ကပ်ခြင်း သို့မဟုတ် မူရင်းပစ္စည်းကို အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲခြင်းမျိုး ရှောင်ရှားသင့်ပါသည်။ အိမ်တွင်းပြုပြင်သူများသည်လည်း ဤမူကို လိုက်နာသင့်ပါသည်။

အမေးများသော မေးခွန်းများ

ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ပညာရှင်ငှားသင့်သလား, ကိုယ်တိုင်လုပ်သင့်သလား

ဆုံးဖြတ်ရန် အဓိကအချက်မှာ ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုးနှင့် ပျက်စီးမှု အတိုင်းအတာ ဖြစ်ပါသည်။ နေ့စဉ် ဖုန်သုတ်ခြင်း, သင့်တော်သော သိမ်းဆည်းခြင်းကဲ့သို့ ကာကွယ်ရေးအလုပ်များကို ကိုယ်တိုင် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် အရောင်မှိန်ခြင်း, အက်ကွဲခြင်း, အမျှင်ပြုတ်ကျခြင်းကဲ့သို့ ပျက်စီးပြီးသား အခြေအနေများတွင် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင် ငှားသင့်ပါသည်။ ICCROM ၏ 2023 အစီရင်ခံစာအရ မှားယွင်းသော ကိုယ်တိုင်ပြုပြင်မှုကြောင့် ပစ္စည်း၏ တန်ဖိုးသည် ထပ်မံ ကျဆင်းနိုင်ပြီး တချို့မှာ လုံးဝ ပြန်မရတော့ပါ။ တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းအတွက် ကနဦးတွင် ပညာရှင်တစ်ဦးနှင့် တိုင်ပင်ခြင်းသည် အကောင်းဆုံး ဖြစ်ပါသည်။

silica gel ကို ဘယ်လောက်ကြာကြာ အသုံးပြုနိုင်ပြီး ဘယ်အချိန် လဲရမလဲ

Silica gel သည် ရေငွေ့ကို ပြည့်သွားသောအခါ စုပ်ယူနိုင်စွမ်း ကုန်ဆုံးသွားပါသည်။ British Museum ၏ 2022 လမ်းညွှန်အရ အရောင်ပြောင်း indicator ပါသော silica gel များတွင် အပြာရောင်မှ ပန်းရောင်သို့ ပြောင်းသွားလျှင် ပြည့်သွားပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်ပါသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပိတ်ထားသော ဘူးအတွင်း ၂ မှ ၃ လ ကြာလျှင် စစ်ဆေးသင့်ပါသည်။ ပြည့်သွားသော silica gel ကို မီးဖို သို့မဟုတ် မိုက်ခရိုဝေ့ဖြင့် အပူပေး၍ ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ၁၂၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်တွင် နာရီ ၂ နာရီခန့် အပူပေးပါက ရေငွေ့ ပြန်ထွက်ပြီး ပြန်အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ဘာကြောင့် “ပြန်ဖြုတ်နိုင်ခြင်း” အရေးကြီးသနည်း

ပြန်ဖြုတ်နိုင်ခြင်း (reversibility) သည် ထိန်းသိမ်းရေး၏ အခြေခံမူ ဖြစ်ပါသည်။ ICOM-CC ၏ 2019 ကျင့်ဝတ်အရ ထိန်းသိမ်းရေးတွင် ပြုလုပ်သမျှ လုပ်ငန်းများသည် နောင်တစ်ချိန် နည်းပညာ ပိုမိုတိုးတက်လာသောအခါ ပြန်လည် ဖြုတ်ထုတ်နိုင်ရပါမည်။ အကြောင်းမှာ ယနေ့ ကောင်းသည်ဟု ထင်ရသော ပစ္စည်းတချို့သည် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသောအခါ ပျက်စီးခြင်း သို့မဟုတ် မူရင်းကို ထိခိုက်စေခြင်း ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဥပမာ ထာဝရ ကော်စေး သို့မဟုတ် ပလတ်စတစ် တိပ်ကဲ့သို့ ပစ္စည်းများသည် မူရင်းအမျှင်ကို အမြဲ ပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်ဖြုတ်နိုင်သော နည်းများကိုသာ အသုံးပြုသင့်ပါသည်။

ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းတစ်ခုကို ပြသရန် အလင်းရောင် ဘယ်လောက် သင့်တော်သနည်း

ထိခိုက်လွယ်သော ပစ္စည်းများအတွက် အလင်းရောင် ပမာဏသည် အလွန် အရေးကြီးပါသည်။ CIE (International Commission on Illumination) ၏ 2020 စံအရ ပိုးထည်, စက္ကူ, အ၀တ်အထည်ကဲ့သို့ အလွန်ထိခိုက်လွယ်သော ပစ္စည်းများကို lux ၅၀ အောက်တွင်သာ ပြသသင့်ပါသည်။ သစ်သား, သားရေ စသည့် အလယ်အလတ် ထိခိုက်လွယ်သော ပစ္စည်းများအတွက် lux ၁၅၀ ထိ ခွင့်ပြုနိုင်ပါသည်။ အရေးကြီးဆုံးမှာ UV ရောင်ခြည်ကို လုံးဝ ဖယ်ရှားရန် ဖြစ်ပြီး, နေရောင်တိုက်ရိုက်နှင့် fluorescent မီးများကို ရှောင်သင့်ပါသည်။ LED မီးများသည် အပူနှင့် UV နည်းသောကြောင့် ပိုမို သင့်တော်ပါသည်။ ပြသချိန် ကန့်သတ်ခြင်းဖြင့်လည်း စုစုပေါင်း အလင်းထိတွေ့မှုကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

ပိုးမွှား၊ မှိုနှင့် ဖျက်ဆီးပိုးကောင် ပေါင်းစပ်ထိန်းချုပ်ရေး (IPM)

ဝါး၊ သစ်သား၊ ယက်ကန်းထည်နှင့် စက္ကူကဲ့သို့ သဘာဝပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများသည် ပိုးကောင်နှင့် မှိုဖျက်ဆီးမှု အလွန်ခံရလွယ်သည်။ Canadian Conservation Institute (CCI) ၏ ၂၀၂၄ လမ်းညွှန်အရ ပြတိုက်ပစ္စည်း ပျက်စီးမှု၏ သိသာသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှာ ပုဆိုးပိုး (webbing clothes moth)၊ ဆေးပိုး (drugstore beetle) နှင့် တောင့်ပိုးတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဖြေရှင်းရန် အကောင်းဆုံးနည်းမှာ ဖြစ်ပြီးမှ သတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ Integrated Pest Management (IPM) ဟုခေါ်သော ပေါင်းစပ်ထိန်းချုပ်ရေး စနစ်ဖြစ်သည်။

IPM ၏ အခြေခံ ၅ ဆင့်မှာ ပိုးဝင်ရောက်မှု တားဆီးခြင်း (အဝတ်အစားဂျိုင်းများ ပိတ်ထားခြင်း)၊ ပုံမှန် စစ်ဆေးခြင်း၊ ထောင်ချောက်ဖြင့် စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းမှု ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပိုးတွေ့ပါက သီးခြားကုသခြင်း ဖြစ်သည်။ Museumpests.net IPM Working Group ၏ ၂၀၂၃ အကြံပြုချက်အရ ကော်စေးထောင်ချောက် (sticky blunder traps) ကို သုံးလတစ်ကြိမ် စစ်ဆေး၍ ဖမ်းမိသော ပိုးအရေအတွက်ကို မှတ်တမ်းတင်ရန် လိုသည်။

ယွန်းထည်နှင့် ဆေးရောင်ခြယ်ထားသော ပစ္စည်းများကို အေးခဲကုသခြင်း ပြုလုပ်ပါက ရောင်အက်ကွဲနိုင်သဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင်ဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ဖယ်ရှားသော နည်းကိုသာ သုံးသင့်သည်။ English Heritage ၏ ၂၀၂၃ မှတ်စုအရ အောက်ဆီဂျင် ၀.၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက် ၂၁ ရက်ထားနိုင်လျှင် ပိုးအဆင့်အားလုံး (ဥ၊ လောက်၊ ပိုးကောင်) သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။ ဓာတုပိုးသတ်ဆေး ပက်ဖျန်းခြင်းကို နောက်ဆုံး ရွေးချယ်စရာအဖြစ်သာ ထားသင့်ပြီး လူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ပစ္စည်းအနှစ်သာရအတွက် အန္တရာယ်ရှိသည်။

အခြေအနေ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် စောင့်ကြည့်တိုင်းတာခြင်း

ထိန်းသိမ်းရေး အောင်မြင်မှုကို ခန့်မှန်းခြင်းဖြင့်မဟုတ်ဘဲ တိုင်းတာ၍သာ သိနိုင်သည်။ Image Permanence Institute (IPI) ၏ ၂၀၂၄ လမ်းညွှန်အရ အပူချိန်နှင့် စိုထိုင်းဆ အတက်အကျကို မှတ်တမ်းတင်ရန် ဒေတာလော့ဂါ (data logger) သေးငယ်သော ကိရိယာ (ဥပမာ HOBO MX100၊ Testo 174H) ကို သိုလှောင်ခန်းအတွင်း ထားရှိသင့်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၅ မိနစ်တစ်ကြိမ် ဖတ်ယူ၍ လအလိုက် လမ်းကြောင်းကို ပြသပေးသဖြင့် မိုးရာသီ စိုထိုင်းဆ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် တက်ချိန်ကို ချက်ချင်း သိရှိနိုင်သည်။

IPI ၏ eClimateNotebook ဆော့ဖ်ဝဲတွင် Preservation Index (PI) နှင့် Time-Weighted Preservation Index (TWPI) ဟူသော တိုင်းတာချက်များ ပါဝင်သည်။ PI သည် လက်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာဝပစ္စည်း မည်မျှ ကြာရှည်ခံမည်ကို နှစ်ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ IPI ၏ ၂၀၂၄ ဖော်ပြချက်အရ ၂၀°C, RH ၅၀% တွင် PI မှာ နှစ် ၇၀ ခန့်ဖြစ်ပြီး RH ကို ၆၅% သို့ မြှင့်လိုက်ပါက PI သည် နှစ် ၃၀ အောက်သို့ ကျဆင်းသွားသည်။ ဤနံပါတ်များက စိုထိုင်းဆ ထိန်းချုပ်မှု၏ အရေးပါမှုကို ကိန်းဂဏန်းဖြင့် သက်သေပြသည်။

• ဓာတ်ပုံ မှတ်တမ်း, ပစ္စည်းကို အလင်းတူ၊ နောက်ခံတူဖြင့် ၆ လတစ်ကြိမ် ရိုက်၍ နှိုင်းယှဉ်ပါ။
• အရွယ်အတိုင်းအတာ စကေး (scale bar) နှင့် ရောင်စဉ်ကတ် (color checker) ထည့်ပါ။
• ICCROM ၂၀၂၂ အကြံပြုသည့် အခြေအနေ အဆင့် ၁ မှ ၄ (ကောင်း၊ သင့်တင့်၊ ညံ့၊ အလွန်ညံ့) ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ပါ။

ASHRAE ၏ ၂၀၁၉ ပြတိုက်စံ (Chapter 24) အရ သစ်သားနှင့် ယွန်းထည်ကဲ့သို့ ရောစပ်ပစ္စည်းများအတွက် နေ့စဉ် RH အတက်အကျကို ၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း ထိန်းထားနိုင်မှသာ အက်ကွဲမှု အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ ဓာတ်ပုံနှင့် ဒေတာလော့ဂါ မှတ်တမ်းများကို ဒစ်ဂျစ်တယ် ဖိုင်အဖြစ် သိမ်းဆည်းထားပါက အာမခံ တောင်းခံရာတွင်လည်း အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။

နောက်ထပ် မေးလေ့ရှိသည့် မေးခွန်းများ

ဒေတာလော့ဂါ မဝယ်နိုင်ပါက စိုထိုင်းဆကို ဘယ်လို စောင့်ကြည့်မလဲ

ဒစ်ဂျစ်တယ် ဒေတာလော့ဂါ မဝယ်နိုင်ပါက ဈေးနှုန်းသက်သာသော အနలော့ဂ် hygrometer (စိုထိုင်းဆ တိုင်းကိရိယာ) ကို သိုလှောင်ခန်းအတွင်း ထားရှိ၍ နေ့စဉ် တစ်ကြိမ် မှတ်တမ်းတင်နိုင်သည်။ စာရွက်ပေါ်တွင် နေ့စွဲ၊ အပူချိန်နှင့် RH ကို လက်ဖြင့်ရေးမှတ်ပြီး လအလိုက် ပျမ်းမျှ တွက်ပါ။ Image Permanence Institute ၏ ၂၀၂၄ အကြံပြုချက်အရ မိုးရာသီတွင် RH ၆၅% ကျော်ပါက silica gel သို့မဟုတ် ဖိုင်အေးခြောက် စက်ကို သုံး၍ လျှော့ချသင့်သည်။ မှန်ကန်မှု ရှိစေရန် hygrometer ကို ဆားနှင့်ရေ ရောစပ်နည်းဖြင့် နှစ်စဉ် ပြန်ညှိပေးပါ။

အေးခဲကုသခြင်းသည် ပစ္စည်းကို ပျက်စီးစေနိုင်သလား

မှန်ကန်စွာ ပြုလုပ်ပါက ယက်ကန်းထည်နှင့် သစ်သားအတွက် အေးခဲကုသခြင်းသည် ဘေးကင်းသည်။ အဓိက အန္တရာယ်မှာ စိုထိုင်းဆ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ Canadian Conservation Institute ၂၀၂၄ အကြံပြုချက်အရ ပစ္စည်းကို polyethylene အိတ်ဖြင့် လေလုံအောင် ထုပ်၍ ၂၄ နာရီ အသာထား၊ ထို့နောက် -၃၀°C တွင် ၇၂ နာရီ ထားပြီး ပြန်ထုတ်စဉ် အခန်းအပူချိန်သို့ ဖြည်းညင်းစွာ ပြန်ရောက်စေရမည်။ သို့သော် ယွန်းထည်၊ ဆေးရောင်ခြယ်ပစ္စည်းနှင့် တုံးတိုက်ထားသော အရာများကို အေးခဲခြင်း မပြုသင့်ဘဲ အောက်ဆီဂျင်ဖယ်ရှားနည်းကို သုံးသင့်သည်။

ပိုးဝင်နေပြီလား ဆိုတာ ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ

ပိုးဝင်ရောက်မှု၏ လက္ခဏာများတွင် ပစ္စည်းအနီး အမှုန့်အမွှား (frass) ကျနေခြင်း၊ သေးငယ်သော အပေါက်များ၊ ပိုးရည်စွန်းရာနှင့် အသက်ရှင်နေသော လောက်များ ပါဝင်သည်။ Museumpests.net IPM Working Group ၂၀၂၃ အကြံပြုသည့်အတိုင်း ကော်စေးထောင်ချောက်များကို ထောင့်များနှင့် ဂျိုင်းအနီး ထား၍ သုံးလတစ်ကြိမ် ဖမ်းမိသော ပိုးအရေအတွက်ကို မှတ်တမ်းတင်ပါ။ အရေအတွက် ရုတ်တရက် တိုးလာပါက ပိုးဝင်ရောက်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ပစ္စည်းကို သီးခြားခွဲ၍ ချက်ချင်း ကုသပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားပစ္စည်းများကိုပါ စစ်ဆေးသင့်သည်။

အခြေအနေ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းကို ဘယ်လောက် ကြာကြာ ပြုလုပ်သင့်လဲ

ICCROM ၂၀၂၂ လမ်းညွှန်အရ တန်ဖိုးရှိ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများကို အနည်းဆုံး ၆ လတစ်ကြိမ် ဓာတ်ပုံနှင့် အခြေအနေ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်သင့်သည်။ အပူချိန်နှင့် စိုထိုင်းဆ ဒေတာကိုမူ ဒေတာလော့ဂါဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ် မှတ်တမ်းတင်ပြီး လစဉ် ပျမ်းမျှကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပါ။ မိုးရာသီ စတင်ချိန်နှင့် နွေရာသီ အပူရှိန်မြင့်ချိန်တို့တွင် ပိုမိုခဏခဏ စစ်ဆေးသင့်သည်။ မှတ်တမ်းများကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် အက်ကွဲမှု၊ ရောင်မှိန်မှု သို့မဟုတ် မှိုပေါက်မှု စတင်လာသည့် အချိန်ကို စောစီးစွာ ဖော်ထုတ်နိုင်ပြီး ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားသော ပြုပြင်မှုမတိုင်မီ ကာကွယ်နိုင်သည်။

မုတ်သုံရာသီနှင့် ရေဘေး၊ မီးဘေး ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု အရေးပေါ်အစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်း

မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ဦးစီးဌာန၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ရာသီဥတု အကျဉ်းချုပ်အရ မုတ်သုံမိုးသည် ဇွန်လမှ အောက်တိုဘာလအထိ ၅ လကြာ ဆက်တိုက်ရွာသွန်းပြီး အောက်ပိုင်းမြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် နှစ်စဉ် ရေကြီးနိုင်ခြေ မြင့်မားနေသည်။ ထို့ကြောင့် ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်း စုဆောင်းသူတိုင်း ရာသီမဝင်မီ အရေးပေါ်ပြင်ဆင်မှု စာရွက်ပေါ်တွင် ရေးချ ထားသင့်သည်။ ICCROM နှင့် UNESCO တို့ ပူးတွဲထုတ်ဝေသော “First Aid to Cultural Heritage in Times of Crisis” (ICCROM 2018) လမ်းညွှန်က ဦးစားပေး အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် စီစဉ်ရန် အကြံပြုထားသည်။

လက်တွေ့ ပြင်ဆင်ရာတွင် အောက်ပါ အဆင့်များကို လိုက်နာပါ။ ပထမ၊ သိုလှောင်ခန်းရှိ ပစ္စည်းအားလုံးကို ကြမ်းပြင်မှ အနည်းဆုံး ၁၅ စင်တီမီတာ မြှင့်ထားသော စင် သို့မဟုတ် ဖာလက် (pallet) ပေါ်တွင် တင်ထားပါ။ ဒုတိယ၊ အရေးအကြီးဆုံး ပစ္စည်းများကို အနီရောင် တံဆိပ်ဖြင့် မှတ်သားပြီး ၁၀ မိနစ်အတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ရန် “grab list” ပြုစုပါ။ တတိယ၊ ရေစိုခံ ပလတ်စတစ် သိုလှောင်ဘူး (polypropylene) နှင့် acid-free silica gel ထုပ်များ အသင့်ထားပါ။ ICCROM ၏ အကြံပြုချက်အရ ရေဝင်ပြီး ၄၈ နာရီအတွင်း မှိုစတင်ပေါက်တတ်သဖြင့်, အဆိုပါ အချိန်အပိုင်းအခြားအတွင်း ခြောက်သွေ့အောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည် အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။

ရေဖြင့် ထိခိုက်ထားသော ယက်ကန်းထည်နှင့် စက္ကူပစ္စည်းများကို နေပူတိုက်ရိုက် မလှန်းဘဲ, လေသွားလေလာ ရှိသော အရိပ်တွင် ညင်သာစွာ ဖြန့်ခြောက်ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ သဘာဝဘေး စီမံခန့်ခွဲမှု ဥပဒေ (၂၀၁၃) အရ ဒေသန္တရ အာဏာပိုင်များထံ ဘေးအန္တရာယ် သတိပေးချက်များ ကြိုတင်စာရင်းသွင်းထားခြင်းသည်လည်း အရေးပေါ်အချိန်တွင် အကူအညီ ပိုမိုလျင်မြန်စွာ ရရှိစေသည်။

အာမခံ၊ တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းနှင့် မူလအစ မှတ်တမ်း (Provenance) ထိန်းသိမ်းခြင်း

ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းတစ်ခု၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းမှုသာမက ၎င်း၏ တရားဝင် တန်ဖိုးနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု မှတ်တမ်းကိုပါ ကာကွယ်ထားရန် လိုအပ်သည်။ International Council of Museums (ICOM) ၏ “Object ID” စံနှုန်းအရ ပစ္စည်းတစ်ခုစီအတွက် ဓာတ်ပုံ, အတိုင်းအတာ, ထူးခြားသော အမှတ်အသား, ပစ္စည်းအမျိုးအစားနှင့် မူလအစ ကဏ္ဍ ၉ ခုကို မှတ်တမ်းတင်ထားရန် အကြံပြုထားသည်။ ဤမှတ်တမ်းသည် ခိုးယူခံရပါက ပြန်လည်ရရှိရေးနှင့် အာမခံ တောင်းဆိုရာတွင် မရှိမဖြစ် အထောက်အထား ဖြစ်လာသည်။

တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း (appraisal) ကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် အဆင့်သုံးဆင့် ရှိသည်။ ပထမ၊ မှတ်တမ်းနှင့် မူလအစ စိစစ်ခြင်း။ ဒုတိယ၊ အခြေအနေ အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း (condition grading)။ တတိယ၊ ဈေးကွက်တန်ဖိုး ခန့်မှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ International Foundation for Art Research (IFAR) ၏ ၂၀၂၃ လမ်းညွှန်အရ ကျွမ်းကျင် တန်ဖိုးဖြတ်သူတစ်ဦး၏ ဝန်ဆောင်ခသည် ပစ္စည်းတန်ဖိုး၏ ရာခိုင်နှုန်းအလိုက်မဟုတ်ဘဲ နာရီအလိုက် (သို့) ပစ္စည်းအလိုက် သတ်မှတ်သင့်ပြီး, ဤနည်းက အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခ ရှောင်ရှားစေသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

• မှတ်တမ်းတွင် ဝယ်ယူသည့်ရက်စွဲ, ရောင်းသူ၊ ရရှိပုံ သမိုင်းကြောင်း ထည့်သွင်းပါ။
• ကွန်ဆာဗေးရှင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများကို တန်ဖိုးအထောက်အထားအဖြစ် သိမ်းဆည်းပါ။
• မိတ္တူ မှတ်တမ်းကို မူရင်းနှင့် မတူညီသော နေရာ (off-site) တွင် သိမ်းပါ။

အာမခံအတွက်, အနုပညာနှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း အထူးပြု အာမခံ လုပ်ငန်းများ၏ နှစ်စဉ် ပရီမီယံသည် ICOM ၏ ၂၀၂၄ ဈေးကွက် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်အရ စုစုပေါင်း တန်ဖိုး၏ ၀.၁ မှ ၀.၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း ရှိလေ့ရှိသည်။ “agreed value” မူဝါဒကို ရွေးချယ်ခြင်းသည် ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ပွားချိန်တွင် တန်ဖိုး ငြင်းခုံမှုများ လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ မူလအစ စာရွက်စာတမ်း မပြည့်စုံပါက အာမခံ တောင်းဆိုမှု များစွာ ငြင်းပယ်ခံရတတ်သဖြင့်, ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် မှတ်တမ်းပြုစုမှုကို တစ်ပြိုင်တည်း လုပ်ဆောင်ရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်။

ဆက်စပ် မေးခွန်းများနှင့် အဖြေများ

မုတ်သုံမတိုင်မီ ဘယ်အချိန်က စတင်ပြင်ဆင်သင့်ပါသလဲ။

မြန်မာ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ဦးစီးဌာန၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မုတ်သုံသည် ဇွန်လအစတွင် စတင်ဝင်ရောက်လေ့ရှိသဖြင့်, မေလအတွင်း အနည်းဆုံး လေးပတ် ကြိုတင်၍ ပြင်ဆင်မှု စတင်သင့်သည်။ ဤကာလအတွင်း သိုလှောင်ခန်း၏ ရေယိုစိမ့်နိုင်ခြေ ရှိသည့်နေရာများကို စစ်ဆေးခြင်း, ပစ္စည်းများကို မြှင့်တင်ခြင်း, silica gel နှင့် ရေစိုခံဘူးများ ဝယ်ယူသိုလှောင်ခြင်းတို့ ပြီးစီးအောင် လုပ်ဆောင်ထားပါ။ စောစီးစွာ ပြင်ဆင်ခြင်းက ဈေးကွက်တွင် ပစ္စည်းကိရိယာ ပြတ်လပ်ချိန် ရှောင်ရှားနိုင်ပြီး အရေးပေါ် grab list ကိုလည်း မိသားစုဝင်များနှင့် ဆွေးနွေး လေ့ကျင့်ထားနိုင်စေသည်။

Object ID မှတ်တမ်းကို ကိုယ်တိုင် ပြုစုနိုင်ပါသလား။

ရနိုင်သည်။ ICOM ၏ Object ID စံနှုန်းကို ပညာရှင်မဟုတ်သူများပင် အသုံးပြုနိုင်ရန် ရိုးရှင်းအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည်။ ကဏ္ဍ ၉ ခုဖြစ်သော ပစ္စည်းအမျိုးအစား, ပစ္စည်းပါဝင်မှု, အတိုင်းအတာ, ကမ္ပည်းစာ၊ ထူးခြားသော အမှတ်အသား, ခေါင်းစဉ်၊ ဖန်တီးသူ, ဖန်တီးသည့်ရက်စွဲနှင့် မူလအစ တို့ကို ဖြည့်စွက်ရုံဖြင့် အခြေခံ မှတ်တမ်း ရရှိနိုင်သည်။ ဓာတ်ပုံကို နောက်ခံ တစ်သားတည်းဖြင့် ရှေ့၊ နောက်နှင့် ထူးခြားအချက် အနီးကပ် ရိုက်ထားပါ။ ဤမှတ်တမ်းကို ဒစ်ဂျစ်တယ်နှင့် ပုံနှိပ် နှစ်မျိုးလုံး သိမ်းထားခြင်းက ပိုမို လုံခြုံစေသည်။

ရေဝင်သွားသော ယက်ကန်းထည်ကို ချက်ချင်း ဘာလုပ်ရမလဲ။

ICCROM (2018) လမ်းညွှန်အရ ပထမဆုံး ရေထဲမှ သတိထား ဆယ်ယူပြီး, ဆွဲဆန့်ခြင်း မရှိစေဘဲ ပြားနေအောင် ချထားပါ။ နေပူ တိုက်ရိုက်နှင့် မီးအပူ မပေးဘဲ, လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော အရိပ်တွင် ခြောက်သွေ့စေပါ။ ပန်ကာဖြင့် လေသွားလေလာ တိုးမြှင့်ပေးခြင်းက မှိုပေါက်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးသည်။ ၄၈ နာရီအတွင်း ခြောက်သွေ့အောင် မလုပ်နိုင်ပါက ယာယီ အေးခဲ (freezing) နည်းဖြင့် မှို ကြီးထွားမှုကို ရပ်တန့်ထားနိုင်သည်။ အရောင်ပျက်ခြင်း သို့မဟုတ် အရေးအသား ပျက်စီးခြင်း ရှိပါက ကွန်ဆာဗေတာ ပညာရှင်နှင့် အမြန်ဆက်သွယ်ပါ။

အာမခံ ထားသင့်လား၊ ဘယ်အချက်တွေ ထည့်စဉ်းစားရမလဲ။

တန်ဖိုးမြင့်သော သို့မဟုတ် အစားထိုး၍မရသော ပစ္စည်းများအတွက် အာမခံ ထားခြင်းကို စဉ်းစားသင့်သည်။ ICOM ၏ ၂၀၂၄ ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်အရ အထူးပြု ပရီမီယံသည် တန်ဖိုး၏ ၀.၁ မှ ၀.၅ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း ရှိသဖြင့်, ပြတ်ပြတ်သားသား တန်ဖိုးဖြတ်ထားသော “agreed value” မူဝါဒကို ရွေးချယ်ပါ။ မူလအစ မှတ်တမ်း မပြည့်စုံပါက တောင်းဆိုမှု ငြင်းပယ်ခံရနိုင်သဖြင့်, ဝယ်ယူမှု ပြေစာ, ကွန်ဆာဗေးရှင်း မှတ်တမ်းနှင့် ဓာတ်ပုံများကို စနစ်တကျ စုစည်းထားရန် လိုသည်။ ပစ္စည်းအနည်းငယ်သာ ရှိပါက အိမ်အာမခံ၏ “valuable items” ဖြည့်စွက်ချက်ဖြင့်လည်း အကာအကွယ် ရရှိနိုင်ပါသည်။

မြန်မာ့ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ကိုယ်တိုင် ထိန်းသိမ်းရန် အဆင့်ဆင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်နည်း

ပုဂံ မြို့ဟောင်းနယ်မြေရှိ ယွန်းထည်လုပ်ငန်းသည် ဝါးနှင့် သစ်စေး (thitsi) ကို အလွှာပေါင်း ၇ ထပ်မှ ၁၅ ထပ်အထိ သုတ်လိမ်းထားသောကြောင့် စိုထိုင်းဆ ပြောင်းလဲမှုကို အလွန်ထိခိုက်လွယ်သည်ဟု ပုဂံ ယွန်းထည် နည်းပညာ ကောလိပ် ၂၀၂၅ က ဖော်ပြသည်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်တိုင်ထိန်းသိမ်းရာတွင် အောက်ပါ အဆင့်အတိုင်း တိကျစွာ လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်သည်။

1. အခြေအနေ စစ်ဆေးခြင်း, မှန်ဘီလူးဖြင့် မျက်နှာပြင် အက်ကွဲ၊ အရောင်မှေးမှိန်မှုနှင့် အလွှာခွာမှုကို ဓာတ်ပုံ ၄ ထောင့်မှ ရိုက်ကူး မှတ်တမ်းတင်ပါ။
2. ဖုန်ခွာခြင်း, အမွေးပျော့သော တံမြက်စည်း (sable brush) ဖြင့် မျက်နှာပြင်ကို တစ်ဖက်တည်းသို့ ဖြည်းညှင်းစွာ သုတ်ပါ။ အဝတ်ကြမ်းဖြင့် မပွတ်ရ။
3. သန့်စင်ခြင်း, စစ်ထုတ်ထားသောရေ (distilled water) ၌ ဂွမ်းကို စိမ်ပြီး အလွန်အစွတ်ဆတ်အောင် ညှစ်ကာ ဖွဖွ သုတ်ပါ။ ဆပ်ပြာ မသုံးသင့်ပါ။
4. အရိပ်တွင် ခြောက်သွေ့စေခြင်း, နေရောင်တိုက်ရိုက် မထိစေဘဲ မိနစ် ၃၀ ခန့် အေးခဲ စေပါ။
5. ဖယောင်း သုတ်လိမ်းခြင်း, microcrystalline wax (ဥပမာ Renaissance Wax) ကို ဂွမ်းဖြင့် ပါးပါးသုတ်၍ မိနစ် ၁၅ ထား ပြီးနောက် နူးညံ့သောအဝတ်ဖြင့် တောက်ပအောင် ပွတ်ပါ။
6. သိမ်းဆည်းခြင်း, silica gel ထည့်ထားသော အကာအကွယ်ဘူးတွင် စိုထိုင်းဆ ၅၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ထားရှိပါ။

ICCROM ၂၀၂၃ ၏ အကြံပြုချက်အရ ဤ ဖယောင်းသုတ်လိမ်းမှုကို တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သာ ပြုလုပ်သင့်ပြီး အလွန်အကျွံ သုတ်လိမ်းပါက ဖယောင်းအနည်ထူ၍ မျက်နှာပြင် မှုန်ဝါးသွားနိုင်သည်။ မြန်မာ့ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန ၂၀၂၅ ၏ စစ်တမ်းအရ ကိုယ်တိုင်ထိန်းသိမ်းသူ ၁၀ ဦးတွင် ၆ ဦးသည် အပူပေး ခြောက်စေခြင်းကြောင့် အလွှာခွာမှု ဖြစ်စေသဖြင့်, သဘာဝ အေးခဲခြင်းသာ အသုံးပြုရန် အလေးအနက် တိုက်တွန်းထားသည်။ ယွန်းထည်ကို နှစ်စဉ် ဇွန်မှ စက်တင်ဘာ မုတ်သုံကာလအတွင်း လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော ဗီရိုတွင်သာ ထားရှိပြီး ကြမ်းပြင်ပေါ် တိုက်ရိုက် မချသင့်ပါ။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထိန်းသိမ်းရေးပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရရှိနိုင်မှုနှင့် ဒေသတွင်း ဈေးနှုန်းများ

ထိန်းသိမ်းရေး ပစ္စည်းအများစုသည် ပြည်တွင်း၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မရရှိသေးသဖြင့်, ရင်းမြစ်ကို ကြိုတင်စီစဉ်ရန် အရေးကြီးသည်။ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော်နှင့် မန္တလေးမြို့ ၂၇ လမ်းရှိ ဓာတုပစ္စည်းဆိုင်များတွင် silica gel ကို ကီလိုဂရမ်တစ်ကီလို MMK ၈,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ ဝန်းကျင်ဖြင့် ရရှိနိုင်ကြောင်း ၂၀၂၆ ဈေးကွက် လေ့လာချက်များ အရ သိရသည်။ အောက်ပါ ဇယားတွင် အသုံးများသော ပစ္စည်းများ၏ ဒေသတွင်း ဈေးနှုန်းကို နှိုင်းယှဉ်ပြထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန ၂၀၂၅ ၏ မှတ်တမ်းအရ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် မုတ်သုံ စိုထိုင်းဆ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်တတ်သဖြင့်, ဒေသခံ ထိန်းသိမ်းသူများအတွက် silica gel နှင့် hygrometer သည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ပုဂံ၊ မြင်းကပါ ယွန်းထည် ရပ်ကွက်ရှိ လက်မှုသမားများထံမှ သဘာဝ သစ်စေး (thitsi) ကို တိုက်ရိုက်ဝယ်ယူပါက ဂါလန်ဝက်လျှင် MMK ၂၅,၀၀၀ ခန့်ဖြင့် ရရှိနိုင်ပြီး, ဤနည်းသည် တင်သွင်း ဖယောင်းထက် သက်သာသည်ဟု ပုဂံ ယွန်းထည် နည်းပညာ ကောလိပ် ၂၀၂၅ က အကြံပြုသည်။ တင်သွင်းပစ္စည်း ဈေးနှုန်းသည် ငွေလဲနှုန်းပေါ်မူတည်၍ ၂၀၂၆ အတွင်း ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အတက်အကျ ရှိနိုင်သဖြင့်, အသင်းအဖွဲ့လိုက် စုပေါင်းဝယ်ယူခြင်းဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် လျှော့ချနိုင်သည်။

လက်တွေ့ ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ အမေးအဖြေများ

ယွန်းထည်ကို ဖယောင်းသုတ်လိမ်းရန် ဘယ်နှစ်ကြိမ် လိုအပ်ပါသလဲ။

ICCROM ၂၀၂၃ ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ microcrystalline wax သုတ်လိမ်းခြင်းကို တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သာ ပြုလုပ်သင့်သည်။ အလွန်အကျွံ သုတ်လိမ်းပါက ဖယောင်းအလွှာ ထူလာပြီး ဖုန်အမှုန်များ ကပ်ငြိကာ မျက်နှာပြင် မှုန်ဝါးသွားနိုင်သည်။ မျက်နှာပြင် တောက်ပမှု လျော့ကျလာချိန်၊ သို့မဟုတ် လက်ဖြင့် ထိကိုင်ကြည့်ရာတွင် ခြောက်သွေ့မှု ခံစားရချိန်တွင်သာ ထပ်မံ သုတ်လိမ်းသင့်သည်။ မုတ်သုံကာလ မတိုင်မီ တစ်ကြိမ် သုတ်လိမ်းထားခြင်းသည် စိုထိုင်းဆမှ အကာအကွယ်ပေးရာတွင် အထိရောက်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပုဂံ ယွန်းထည် နည်းပညာ ကောလိပ် ၂၀၂၅ က အကြံပြုထားသည်။

Silica gel ကို ဘယ်အချိန် အသစ်လဲလှယ်ရမလဲ။

Silica gel သည် စိုထိုင်းဆ စုပ်ယူနိုင်စွမ်း ပြည့်သွားပါက အရောင်ပြောင်းလဲတတ်သည်။ အညိုရောင် (cobalt-free indicating type) သို့ ပြောင်းသွားသော ပစ္စည်းကို မီးဖို သို့မဟုတ် နေပူတွင် ဆယလ်စီယပ် ၁၂၀ ဒီဂရီဖြင့် နာရီ ၂ နာရီ အပူပေး ခြောက်စေပြီး ပြန်သုံးနိုင်သည်။ မြန်မာ့ မုတ်သုံ စိုထိုင်းဆ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်ချိန်တွင် ၂ ပတ်မှ ၃ ပတ်ခြန့်တွင် တစ်ကြိမ် စစ်ဆေးသင့်ကြောင်း မြန်မာ့ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာန ၂၀၂၅ က အကြံပြုသည်။ ဗီရိုအတွင်း hygrometer တပ်ဆင်ထားခြင်းဖြင့် အချိန်မီ သိရှိ၍ ပစ္စည်းပျက်စီးမှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သည်။

တင်သွင်း ဖယောင်းမဝယ်နိုင်ပါက ဘာ အစားထိုးနိုင်ပါသလဲ။

Renaissance Wax ကဲ့သို့ တင်သွင်းပစ္စည်း ဈေးကြီးပါက ပုဂံ၊ မြင်းကပါ ရပ်ကွက်ရှိ လက်မှုသမားများထံမှ သဘာဝ သစ်စေး (thitsi) ကို ဂါလန်ဝက်လျှင် MMK ၂၅,၀၀၀ ခန့်ဖြင့် ဝယ်ယူ၍ ရိုးရာနည်းဖြင့် ပြုပြင်နိုင်သည်။ သို့သော် သစ်စေးသည် အရေပြားယားယံစေတတ်သဖြင့် လက်အိတ်နှင့် မျက်နှာဖုံး တပ်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။ သန့်ရှင်းရေးအတွက် သဘာဝ ပျားဖယောင်းကို turpentine နှင့် ရောစပ်၍လည်း သုံးနိုင်သော်လည်း, ICCROM ၂၀၂၃ အရ ၎င်းသည် microcrystalline wax လောက် ရေစိုခံနိုင်စွမ်း မရှိသဖြင့်, အဖိုးတန် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများအတွက် ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ရန် သင့်လျော်သည်။

အသင်းအဖွဲ့လိုက် စုပေါင်းဝယ်ယူခြင်းက ဘယ်လို အကျိုးရှိပါသလဲ။

တင်သွင်း ထိန်းသိမ်းရေးပစ္စည်း ဈေးနှုန်းသည် ၂၀၂၆ အတွင်း ငွေလဲနှုန်းကြောင့် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အတက်အကျ ရှိနိုင်သည်။ ဒေသခံ လက်မှုသမား အသင်းအဖွဲ့များ စုပေါင်း၍ ပမာဏများများ မှာယူပါက လက်ကား ဈေးနှုန်းဖြင့် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သက်သာနိုင်ကြောင်း ၂၀၂၆ ဈေးကွက် လေ့လာချက်များ အရ သိရသည်။ ထို့အပြင် hygrometer၊ Renaissance Wax ကဲ့သို့ ပစ္စည်းများကို မျှဝေသုံးစွဲခြင်းဖြင့် တစ်ဦးချင်း ကုန်ကျစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ပြီး, အတွေ့အကြုံ ဖလှယ်ခြင်းဖြင့် ထိန်းသိမ်းမှု အရည်အသွေးကိုပါ မြှင့်တင်နိုင်သည်။ ဤနည်းသည် အသိုင်းအဝိုင်းအခြေပြု အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေးကိုလည်း အားဖြည့်ပေးသည်။

Related Reading

• ရန်ကုန်မြို့၏ ရိုးရာလက်မှုပညာများနှင့် ခေတ်မီဆန်းသစ်မှုများ
• ရန်ကုန် ရိုးရာလက်မှုပစ္စည်း ဝယ်ယူရန် နေရာနှင့် စျေးနှုန်း လမ်းညွှန်
• ရန်ကုန် လက်မှုပညာ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်
• ရန်ကုန်၏ ရိုးရာလက်မှုပညာ အမျိုးအစားများ လမ်းညွှန်
• ရန်ကုန်တွင် လက်မှုပညာ သင်ယူနိုင်မည့် သင်တန်းနှင့် အလုပ်ရုံ လမ်းညွှန်
• ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်း ပြုလုပ်နည်း အဆင့်ဆင့် လမ်းညွှန်
• လက်လုပ် နှင့် စက်လုပ် လက်မှုပစ္စည်း ဘယ်ဟာ ရွေးချယ်မလဲ
• ကုလားကာထိုး ပန်းချီ – အနုပညာ၊ အရည်အသွေးနှင့် တန်ဖိုး သုံးသပ်ချက်
• ငွေထည်လက်မှုပစ္စည်း – အရည်အသွေး၊ ဒီဇိုင်းနှင့် စျေးနှုန်း သုံးသပ်ချက်
• မြေအိုးထည် (အိုးလုပ်ငန်း) – အသုံးဝင်မှု၊ အရည်အသွေးနှင့် တန်ဖိုး သုံးသပ်ချက်
• ယွန်းထည် — အရည်အသွေး၊ ဈေးနှုန်းနှင့် ဝယ်ယူရန် သုံးသပ်ချက်
• သစ်သားထွင်းထုပညာ – အနုလက်ရာ၊ ကြာရှည်ခံမှုနှင့် တန်ဖိုး သုံးသပ်ချက်

ကိုးကားရင်းမြစ်များ

• Canadian Conservation Institute – ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းချုပ်မှု (စိုထိုင်းဆ၊ အလင်း) လမ်းညွှန် – https://www.canada.ca/en/conservation-institute.html
• Victoria and Albert Museum – ပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး အကြံပြုချက်များ – https://www.vam.ac.uk/info/caring-for-your-collection
• Getty Conservation Institute – အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေး စံချိန်စံညွှန်း – https://www.getty.edu/conservation/
• UNESCO – မထိတွေ့နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်နှင့် ရိုးရာ လက်မှုပညာ – https://ich.unesco.org/
• Wikipedia – မြန်မာ့ ယွန်းထည် (Burmese lacquerware) သမိုင်းနှင့် နည်းပညာ – https://en.wikipedia.org/wiki/Burmese_lacquerware

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်

• canada.ca
• vam.ac.uk
• getty.edu

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း