မြေအိုးထည် (အိုးလုပ်ငန်း) – အသုံးဝင်မှု၊ အရည်အသွေးနှင့် တန်ဖိုး သုံးသပ်ချက်

ရန်ကုန်မြို့မှ ကားဖြင့် နာရီဝက်ခန့် ကြာသော တွံတေးမြို့တွင် မြေအိုးထည် ပြုလုပ်သည့် လုပ်ငန်း ၂၀၀ ကျော် ရှိပြီး၊ ယင်းမှ ထွက်ပေါ်သော ရေအိုး၊ ချက်ပြုတ်ရေးအိုးနှင့် အလှဆင်ပစ္စည်းများသည် ရန်ကုန် တစ်မြို့လုံးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းသို့ ဖြန့်ဝေနေကြောင်း Wikipedia ၏ တွံတေး မြို့သမိုင်း မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ မြေကြည်မြောင် (archaeology) တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြေအိုးထည် ပြုလုပ်ခြင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၃,၅၀၀ ကျော် ကပင် ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ ဤသုံးသပ်ချက်တွင် မြေအိုးထည်၏ အရည်အသွေး၊ ဈေးနှုန်းနှင့် ဝယ်ယူသင့် မသင့်ကို လက်တွေ့ ဆန်းစစ်ထားပါသည်။

မြေအိုးထည်၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်

မြန်မာနိုင်ငံ မြေအိုးထည် ပြုလုပ်မှု၏ ရာဇဝင်သည် နှစ်ပေါင်း ၃,၅၀၀ ကျော်နှင့် ဆက်နွှယ်သော ပြောင်းလဲ ဖွံ့ဖြိုး ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ Encyclopaedia Britannica ၏ pottery မှတ်တမ်းအရ မြန်မာ့ မြေအိုးထည် ပြုလုပ်နည်းများသည် အာရှတိုက်တွင် ထိပ်တန်း ရိုးရာ နည်းပညာများအနက် ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ Beikthano (ဗိတ္ထနိုး) ကဲ့သို့သော နေရာများ တူးဖော်ရာတွင် ခရစ်မတိုင်မီ ကာလ မြေအိုးထည် အပိုင်းအစများ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး မြေအိုးထည် ပြုလုပ်မှုသည် ဗဒ်ဒါ ကာလမတိုင်မီကတည်းကပင် ရှိနှင့်ပြီး ဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်များ ဆိုသည်။

တွံတေးမြို့သည် ရန်ကုန် တိုင်းဒေသကြီး အတွင်း မြေအိုးထည် ပြုလုပ်မှုအတွက် အလွန် ထင်ရှားသော ဒေသ ဖြစ်သည်။ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်း ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ခေတ်ကပင် တွံတေး မြေအိုးထည်များသည် ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းမှ တစ်ဆင့် ကုန်သွယ်မှု ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ရန်ကုန် လက်မှုပညာ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် ဆောင်းပါးတွင် ဤရာဇဝင်ကို ပိုမို အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

မြေအိုးထည် အမျိုးအစားများ

မြေအိုးထည်ကို အသုံးဝင်မှုနှင့် ပုံစံပေါ် မူတည်၍ အဓိက အမျိုးအစား ၄ မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။ ရန်ကုန်၏ ရိုးရာလက်မှုပညာ အမျိုးအစားများ လမ်းညွှန်တွင် မြေအိုးထည် ဆိုင်ရာ နောက်ထပ် အချက်အလက်များကို ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး၊ ဤဆောင်းပါးတွင် ဝယ်သူ၏ ရှုထောင့်မှ တိကျသော ကွဲပြားချက်များကို ဖော်ပြမည် ဖြစ်သည်။

• ရေအိုး – တွံတေး မြေဆီဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရိုးရာ ရေသန့်ရှင်း သိုလှောင်မှု အိုး၊ သင်္ကြန် ကာလနှင့် နေ့စဉ် အသုံးပြုရန် အသင့်တော်ဆုံး
• ချက်ပြုတ်ရေး အိုး (မြေမိုးခဲ အိုး) – မီးပေါ် တင်ချက်ပြုတ်ရန် ပြုလုပ်ထားသော မြေဆီ အိုး၊ ဟင်းလျာ မွှေးပျံ့ မှုအတွက် ဒေသတွင်း ချက်ပြုတ်ရေး ပညာရှင်များ ရှေ့တန်းတင် အသုံးပြုသည်
• ဘုရားဆင်ပန်းအိုး – ဘုရားကျောင်းနှင့် အိမ်ဆောင်ဘုရားထားရန် သော်လည်းကောင်း၊ ဥယျာဉ်မှ ပန်းများ ထည့်ရန် သော်လည်းကောင်း သုံးသော ဂန္ဓာ ပန်းအိုး
• အလှဆင် ပစ္စည်း – ဆရာ ပညာရှင်များ ကိုယ်တိုင် ဒီဇိုင်းဆွဲ ပုံဖော်ထားသော ထူးချွန်သော အနုပညာ ပစ္စည်း၊ ဈေးနှုန်း အမြင့်ဆုံး

မြေအိုးထည် ပြုလုပ်နည်း – အဆင့်ဆင့်

မြေအိုးထည် ပြုလုပ်ရာတွင် ပထမ အဆင့်မှာ မြေဆီ ရွေးချယ် ခြေနင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ တွံတေးနှင့် ဧရာဝတီမြစ် တစ်လျှောက်ရှိ နီမြင်မြင် မြေဆီ (red clay) ကို ရွေးချယ်ပြီး ကျောက်ခဲ၊ သဲ ကဲ့သို့သော မလိုချင်သော ပစ္စည်းများ ဖယ်ရှားသည်။ ဒုတိယ အဆင့်တွင် မြေဆီကို အိုးတင်ဘီး (potter’s wheel) သို့မဟုတ် လက်ဖြင့် တင်ပင်ပုံဖော်သည်။ တတိယ အဆင့်တွင် ပုံဖော်ပြီးသော အိုးကို နေ လှမ်းကာ ရက်ပေါင်းများစွာ ခြောက်သွေ့စေသည်။

စတုတ္ထ အဆင့်တွင် ထင်းဖိုကြီးများ (wood-fired kiln) ဖြင့် နာရီပေါင်း ၁၂ မှ ၂၄ ကြာ မီးဆေးပြုတ်သည်။ ဤမီးဆေးခြင်းသည် မြေအိုးထည်၏ အခိုင်အမာ ဖြစ်မှုကို ဆုံးဖြတ်သော အဆင့် ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး အဆင့်တွင် ဆေးရောင် ခြယ်ခြင်း (ရောင်ချပ် ဆိုလျှင်) သို့မဟုတ် ထူးချွန်သော ပစ္စည်းများအတွက် ကောင်းကျွတ် မျက်နှာပြင် ကြည်မြင်ချောမွေ့ပြောင်ခြင်း (glazing) ပြုလုပ်ကာ ရောင်းချမည့် ပစ္စည်း ဖြစ်အောင် ပြင်ဆင်သည်။ UNESCO ၏ ကြွေပြားမဲ့ ယဉ်ကျေးမှုမွေ (Intangible Cultural Heritage) လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် မြန်မာ့ ရိုးရာ မြေအိုးထည် ပညာကို မှတ်တမ်းတင်ရေး ဆောင်ရွက်နေကြောင်း UNESCO ICH Myanmar မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အရည်အသွေး သုံးသပ်ချက် – မည်သည့် ပစ္စည်းကို ရွေးချယ်မည်နည်း

မြေအိုးထည် ဝယ်ယူသောအခါ အရည်အသွေး ကွာဟချက် ကြီးမားသောကြောင့် ခွဲခြားနိုင်ရန် နည်းလမ်း သိထားသင့်သည်။ ထိပ်တန်း ပစ္စည်းများတွင် မြေဆီ ညီညာမှု ကောင်းပြီး၊ ကြားရာ ကျည်ဆည်ချက် ကြည်မြင်ချောမွေ့ကာ ကွဲကြောင်းတစ်ကြောင်းမှ မရှိသင့်ပေ။ ညံ့သော ပစ္စည်းများတွင် မြေဆီ ပြားများ ကွင်းထွက်လာနိုင်ပြီး၊ ဖောင်းကူး (blister) များ ဖြစ်တတ်သည်။

တွံတေး မြေဆီဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရေအိုးတစ်လုံးသည် ပလပ်စတစ် ဗူးထက် ကျန်းမာရေး ဘေးကင်းပြီး သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းရာ ကျသည်ဟု ပညာရှင်များ ဆိုသည်။

ဈေးနှုန်းနှင့် ဝယ်ယူနိုင်သော နေရာများ

မြေအိုးထည် ဈေးနှုန်းများသည် ပုံစံ၊ အရွယ်အစားနှင့် ပြုလုပ်သူ၏ ကျွမ်းကျင်မှုပေါ် မူတည်၍ ကွာဟသည်။ ရန်ကုန် ရိုးရာလက်မှုပစ္စည်း ဝယ်ယူရန် နေရာနှင့် ဈေးနှုန်း လမ်းညွှန်တွင် ဝယ်ယူရာ နေရာများ အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

အခြား ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်

မြေအိုးထည်သည် ရန်ကုန်ရှိ ထင်ရှားသော ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများ ဖြစ်သော ယွန်းထည်၊ ကုလားကာ ထိုးပန်းချီ နှင့် သစ်သားထွင်းထုပညာ တို့နှင့် မည်ကဲ့သို့ ကွာဟသည်ကို ဤဇယားတွင် ဆန်းစစ်ထားသည်။

ယွန်းထည် အသေးစိတ် သုံးသပ်ချက် ဆောင်းပါးတွင် ယွန်းထည် ဈေးနှုန်းနှင့် အရည်အသွေးကို ပိုမို နှိုင်းယှဉ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

မြေအိုးထည်သည် ဈေးနှုန်း အသက်သာဆုံးသော ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်း ဖြစ်ပြီး၊ နေ့စဉ် ဘဝ အသုံးဝင်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုးကို တစ်ပြိုင်တည်း ပေးစွမ်းနိုင်သည်။

ကောင်းသောချက်နှင့် အားနည်းချက်

မြေအိုးထည် ဝယ်ယူမည့် သူများ မဆုံးဖြတ်မီ ကောင်းသောချက်နှင့် မကောင်းသောချက်ကို သိထားသင့်သည်။ ရိုးရာ လက်မှုပစ္စည်းများ ကြာရှည်ခံအောင် ထိန်းသိမ်းနည်း ဆောင်းပါးတွင် မြေအိုးထည် ဘာလို ထိန်းသိမ်းရမည်ကို ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

ကောင်းသောချက်များ

• ဈေးနှုန်း သက်သာပြီး လူတိုင်း ဝင်ရောက်နိုင်သော ကုန်ကျစရိတ်
• သဘာဝ မြေဆီဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောကြောင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းသည်
• ရေကို သဘာဝ အနေနှင့် အအေး ထိန်းနိုင်ပြီး စစ်ရန် ကူညီနိုင်သည်
• မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေကို ထောက်ပံ့ ထိန်းသိမ်းရာ ကျသည်
• Biodegradable ဖြစ်သောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု နည်းသည်

အားနည်းချက်များ

• ကျိုးပဲ့ ပျက်စီးမှု ဖြစ်နိုင်မှု မြင့်မားသည်
• ချောမွေ့သော မျက်နှာပြင် မရှိသောကြောင့် ဆေးကြောရာ ခက်တတ်သည်
• ပြုပြင်ရ ခက်ပြီး ကွဲသွားလျှင် ပြန်ဆက်၍ မရ
• Glazing မကောင်းသော ပစ္စည်းများ ရေ ပေါက်တတ်သည်
• ရုတ်တရက် အပူ–အအေး ပြောင်းလဲမှုကို ဟန်မတည့်ပေ

မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ

မြေအိုးထည် ဝယ်ယူရန် အကောင်းဆုံး နေရာ ဘယ်မှာ ဖြစ်မည်နည်း

ရန်ကုန်တွင် မြေအိုးထည် ဝယ်ယူရန် အကောင်းဆုံး နေရာ ၃ ခုမှာ – (၁) တွံတေးမြို့ ကိုယ်တိုင် သွားရောက် ဝယ်ယူခြင်း (ဈေးနှုန်း အသက်သာဆုံး)၊ (၂) ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းဈေး – ရန်ကုန်၏ ထင်ရှားသော ဈေးတွင် ရိုးရာ ပစ္စည်းဆိုင် အများအပြား ရှိသည်၊ (၃) မင်္ဂလာဈေး နှင့် ဒေသတွင်း ရှိ ရိုးရာ ဈေးများ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဒေသတွင်း ဈေးများတွင် ဝယ်ပါက ဆရာ လက်ရာ စစ်စစ် မရရှိနိုင်သဖြင့် မြေအိုးထည် ထုတ်လုပ်ရာ ဒေသကို ဆိုင်ရှင်ကို မေးမြန်းပြီး သေချာ စစ်ဆေးပါ။ ဆိုင်ခွဲများထက် ကိုယ်ပိုင် ဆိုင်မှ တိုက်ရိုက် ဝယ်ခြင်းသည် ဈေးနှုန်း ပိုသက်သာပြီး စစ်မှန်မှု ပိုရရှိနိုင်သည်။

မြေအိုးထည်ကို မည်သို့ ထိန်းသိမ်းရမည်နည်း

မြေအိုးထည်၏ ကြာရှည်ခံမှုကို ရယူရန် ပဈ္ဈည်း ထိန်းသိမ်းရေးသည် အလွန် အရေးကြီးသည်။ ပထမ – ရေနှင့် ပြင်းထန်သော ဆေး (detergent) ဖြင့် ဆေးကြောခြင်းကို ရှောင်ပါ၊ နူးညံ့သော ဆပ်ပြာ ဖြင့် ဆေးကြောကာ ကောင်းကောင်း ခြောက်အောင် ထားပါ။ ဒုတိယ – ရုတ်တရက် အပူ–အအေး ပြောင်းလဲမှု (thermal shock) ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ တတိယ – အသုံးမပြုသည့် အချိန် ခြောက်သောနှင့် ဆိတ်ငြိမ်သော နေရာတွင် သိမ်းဆည်းပါ။ ချက်ပြုတ်ရေး အိုးများကို ပထမဆုံး အသုံးမပြုမီ ဆားရည် သို့မဟုတ် ဆန်ပြုတ်ရည်ဖြင့် ဆိပ်ကမ်း ထားပြီး seasoning ပြုလုပ်ပါ – ဤသည် ရိုးရာ ဗဟုသုတ ၏ အကြံပြုချက် ဖြစ်သည်။

မြေအိုးထည် ရေအိုး ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းပါသလား

ဆေးမပါ၊ lead-free နှင့် သဘာဝ မြေဆီ (natural clay) ဖြင့်သာ ပြုလုပ်ထားသော မြေအိုးထည် ရေအိုးသည် ကျန်းမာရေးနှင့် ဘေးကင်းသည်ဟု ပညာရှင်များ ဆိုသည်။ မြေဆီ ၏ သဘာဝ porous ဂုဏ်သတ္တိသည် ရေကို စစ်ပေးကာ ဘက်တီးရီးယားများ ကာကွယ်ရန် ကူညီနိုင်ကြောင်း ပညာရေးဆိုင်ရာ ရေးသားမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဆေးရောင်ချပ်ထားသော မြေအိုးထည်များ ဖြစ်ပါကမူ food-safe ဆေးသုံးထားကြောင်း အတည်ပြုကာမှ ချက်ပြုတ်ရေး သုံးပါ – ဆေးမစစ်သော ပစ္စည်းများကို အလှဆင်ကိုသာ ထားသင့်သည်ဟု ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ မှတ်ချက်များ ညွှန်ပြသည်။

တွံတေး မြေအိုးထည်နှင့် ကျောက်ကာ မြေအိုးထည် ဘာကွာသနည်း

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသော မြေအိုးထည် ဗဟို နှစ်ခုမှာ ရန်ကုန်အနီး တွံတေး နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ ကျောက်ကာ ဖြစ်သည်။ တွံတေး မြေအိုးထည်သည် နီမြင်မြင် မြေဆီ (red clay) ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ရိုးရာ ကြောင်ကြောင် ဒီဇိုင်းနှင့် ကြံ့ခိုင်ပြီး အသုံးဝင်မှုကို ဦးစားပေးသည်။ ကျောက်ကာ မြေအိုးထည်ကမူ ကြည်လင်ပြောင်မြောက်သော မြေဆီ (white clay) ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ဒီဇိုင်း ပို ချောမွေ့ကာ ဈေးနှုန်း ပိုကြီးသည်။ ဝယ်ယူရာတွင် ရည်ရွယ်ချက်ပေါ် မူတည်၍ – အသုံးဝင်မှုအတွက် တွံတေး၊ အလှဆင်ရေးအတွက် ကျောက်ကာ ကို ရွေးချယ်ပါ။

မြေအိုးထည် ပြုလုပ်နည်းကို ဘယ်မှာ သင်ယူနိုင်မည်နည်း

မြေအိုးထည် ပြုလုပ်နည်းကို တွံတေးမြို့ ကိုယ်တိုင် သွားရောက်ပြီး ဒေသတွင်း မြေအိုးထည် လုပ်ငန်းများမှ တိုက်ရိုက် လေ့လာနိုင်သည်။ ဆရာပညာရှင် အများစုသည် ဧည့်သည် ကြည့်ရှုမှုနှင့် လက်ရှိ သင်ကြားမှုကို ကြိုဆိုသည်ဟု ခရီးသွား မှတ်တမ်းများ ဆိုသည်။ ရန်ကုန်ရှိ ပုဂ္ဂလိက အနုပညာ သင်တန်းများတွင်လည်း pottery class များ မကြာခဏ ပါဝင်တတ်သည်။ YouTube နှင့် Facebook ပေါ်တွင်လည်း ဗမာဘာသာ pottery tutorial များ ရရှိနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။

မြေအိုးထည်ကို နိုင်ငံခြားမှ မှာယူနိုင်ပါသလား

မြေအိုးထည်ကို မြန်မာနိုင်ငံမှ export ပြုလုပ်ခြင်း တရားဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ပြီး ရန်ကုန်ရှိ ကုန်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ အချို့မှ စီမံဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သည်။ Thailand၊ China နှင့် Japan ကဲ့သို့ နိုင်ငံများသို့ မြေအိုးထည် ပို့ဆောင်သည့် ဆိုင်များ ရှိသည်ဟု ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေး မှတ်တမ်းများ ဖော်ပြသည်။ Online မှတဆင့် ဝယ်ယူလိုသူများ Facebook ဆိုင်ဝင်ရောက်မှု ဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ပြီး ကွဲပဲ့မပျောက်ဆုံးရလေအောင် ချပ်ပြောင်မြောက်သော packaging ဖြင့် ပို့ဆောင်ပေးရန် ဆိုင်ရှင်ကို သတိပေးပါ။

ဆရာ လက်ရာ စစ်စစ်ကို စက်ရုံထုတ်နှင့် မည်သို့ ကွဲပြားနိုင်မည်နည်း

လက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော (handmade) မြေအိုးထည်နှင့် စက်ရုံ ထုတ်ပစ္စည်းကို ကွဲပြားနိုင်ရန် နည်းလမ်း အနည်းငယ် ရှိသည်။ ပထမ – လက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းတွင် ဆရာ ၏ လက်ချပ်ကွာဟမှုကြောင့် slight irregularity ကို မြင်နိုင်သည်၊ ဒါသည် စစ်မှန်ကြောင်း သဲ့ပြနိုင်သည်။ ဒုတိယ – natural red သို့မဟုတ် brown ကိုယ်ရောင် ကို မြင်ရသင့်ပြီး ကျောင်မြောင် ပြောင်မြောက်လွန်းသော ပစ္စည်းများ ဆေးနှင့် မြှုပ်ထားနိုင်သည်ကို သတိပြုပါ။ တတိယ – ဆရာပညာရှင် ၏ ဆိုင်တွင် ဝယ်ပါ၊ “ဘယ်မြို့မှ ဘယ်သူ ပြုလုပ်” ဟု မေးနိုင်ပါက စစ်မှန်မှု ပိုသေချာနိုင်သည်။ လက်လုပ် နှင့် စက်လုပ် လက်မှုပစ္စည်း ဘယ်ဟာ ရွေးချယ်မလဲ ဆောင်းပါးတွင် ဤကွာဟချက်ကို အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။

မြေအိုးထည် ထိန်းသိမ်းရာတွင် မကြာခဏ ကြုံတွေ့သော အမှားများနှင့် ကာကွယ်နည်းများ

မြေအိုးထည်ကို မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းမှသာ ၎င်း၏ သက်တမ်းနှင့် အာနိသင်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ UNESCO ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ရိုးရာ လက်မှုပညာဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာ အရ မြေအိုးထည်ပျက်စီးမှု၏ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် မှားယွင်းသော ထိန်းသိမ်းမှု နည်းလမ်းများ ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသော အမှားများကို နားလည်ထားလျှင် မြေအိုးထည်ကို ပိုမိုကြာရှည်စွာ သုံးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။

အမှားအမှတ် ၁: အပူဒဏ်ကြောင့် ကွဲအက်ခြင်း (Thermal Shock)။ ပူနေသော မြေအိုးထဲသို့ ချက်ချင်း အအေးဆေးဆေး ငါးရည် သို့မဟုတ် ရေအေးလောင်းခြင်းသည် အဖြစ်များဆုံး အမှားဖြစ်သည်။ မြေဇာကွဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် ချက်ပြုတ်ပြီးနောက် မြေအိုးကို မိနစ် ၁၅ မှ ၂၀ ကြာ ငြိမ်ငြိမ်ချချ ချထားပြီးမှ ဆေးပါ။ ဆောင်ရွက်ရမည့် ကာကွယ်နည်းမှာ ရေချိုးပြီးနောက် အိုးကို တဖြည်းဖြည်း အအေးခံပြီး ဆေးရမည် ဖြစ်သည်။

အမှားအမှတ် ၂: ဆပ်ပြာဓာတ်ပြင်းများ သုံးစွဲခြင်း။ Bleach သို့မဟုတ် Sodium Hydroxide ပါဝင်သော ဆပ်ပြာကြမ်းများ သုံးလျှင် မြေဇာ၏ ပေါက်ငယ်များ (pores) ထဲသို့ ဓာတုပစ္စည်းများ ဝင်ရောက်ကာ ချက်ပြုတ်ရာတွင် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဆေးဆေးရာတွင် ရိုးရိုးရေနွေး နှင့် သဘာဝ ပဲဆီဆပ်ပြာ (Castile Soap) သာ သုံးသင့်သည်။

အမှားအမှတ် ၃: ပထမဆုံးအကြိမ် သုံးစွဲမီ Seasoning မလုပ်ခြင်း။ မြေအိုးသစ်ကို ပထမဦးဆုံး ချက်ပြုတ်ရာတွင် ကြိုတင် ပြင်ဆင်ရန် လိုသည်။ Seasoning ဆိုသည်မှာ မြေအိုးကို ရေတွင် မိနစ် ၃၀ စိမ်ပြီး လုံးဝ ခြောက်အောင် ဖြန်းကာ တောက်ညင်းဆီ (Vegetable Oil) ကို ကျောရိုးအနှံ့ ဆေးလိမ်းပြီး မီးဖိုလက်က ၃၀ မိနစ် ပူနွေးစေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်ကို ကျော်လွန်လျှင် မြေအိုးကွဲနှုန်း မြင့်တက်တတ်သည်ဟု မြန်မာ့ဆောက်လုပ်ရေး ပစ္စည်းများ စစ်ဆေးရေးဌာန (QCAB) ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကွင်းဆင်းစစ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။

အမှားအမှတ် ၄: စိုစွတ်သောနေရာ သိမ်းဆည်းခြင်း။ မြေတွင်းမြေနေသော ရေဓာတ်ကြောင့် မှိုတက်ကာ အိုး၏ ပေါက်ငယ်များ ပိတ်ဆို့ကာ အရသာကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ သိမ်းဆည်းရာတွင် လေဝင်လေထွက် ကောင်းသော၊ ခြောက်သွေ့သော နေရာကို ရွေးချယ်ပါ။ ဤအမှားလေးခုကို ရှောင်ကြဉ်နိုင်လျှင် မြေအိုးတစ်လုံး၏ သက်တမ်းသည် ပျမ်းမျှ ၅ နှစ်မှ ၁၂ နှစ်ထိ ဆက်လက်တည်ရှိနိုင်သည်ဟု Myanmar Artisans Association ၂၀၂၄ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော မြေအိုးထည် ထုတ်လုပ်ရေးဒေသများနှင့် ဈေးကွက် အနေအထား

မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြေအိုးထည် ထုတ်လုပ်မှုသည် ဒေသအလိုက် ထင်ရှားသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများ ကွဲပြားသည်။ မြန်မာ့ကုန်သည်စက်မှုအသင်းချုပ် (UMFCCI) ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မြေအိုးထည် ထုတ်လုပ်သည့် ကျေးရွာ ၁၂၀ ကျော် ရှိပြီး တိုင်းဒေသကြီး ၅ ခုတွင် အဓိကထားသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။

တွံတေးဒေသ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေအိုးထည် ထုတ်လုပ်မှုဗဟိုနေရာ ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့မှ ကီလိုမီတာ ၁၇ ခန့် အကွာ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းနဘေးတွင် တည်ရှိသည်။ တွံတေးတွင် မြေအိုးလုပ်ငန်းရှင် ၃,၀၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ ထုတ်ကုန် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရန်ကုန်မြို့ ဆိပ်ကမ်း ဈေးများနှင့် ဗိုလ်တထောင်ဈေး၊ တိုက်ကြီးဈေးများတွင် ရောင်းချသည်ဟု Yangon City Development Committee (YCDC) ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြသည်။

ဈေးကွက်ဖွဲ့စည်းပုံကို ကြည့်လျှင် ထုတ်လုပ်သူမှ တိုက်ရိုက် ဝယ်ယူမည်ဆိုပါက ဈေးသည်နှင့် မည်မျှ ကြားကုုန်ကြပမာဏ ကွာသည်ကို သိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ တွံတေးမြေအိုးတစ်လုံးကို ပြောင်သည်ဈေး (workshop price) ဖြင့် ဝယ်ပါက ဗိုလ်တထောင်ဈေး ဈေးနှုန်း၏ ၃၅ မှ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမို သက်သာသည်ဟု Myanmar Consumer Affairs (MCA) ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဈေးကွက်လေ့လာမှုတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် မြေအိုးထည် ပမာဏများများ ဝယ်ယူမည်ဆိုပါ တွံတေးသို့ တိုက်ရိုက်သွားရောက် ဝယ်ယူသင့်သည်။

မြေအိုးထည်ဆိုင်ရာ မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (နောက်ထပ်)

မြေအိုးထည်ကို ပထမဆုံး အသုံးမပြုမီ မည်သို့ ပြင်ဆင်သင့်သနည်း။

မြေအိုးသစ်တစ်လုံးကို ချက်ပြုတ်ရာတွင် မသုံးမီ Seasoning ဟုခေါ်သော ကနဦးပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းစဉ် ပြုလုပ်ရသည်။ ပထမဆုံး မြေအိုးကို သန့်ရှင်းသောရေတွင် မိနစ် ၃၀ ကြာ စိမ်ကာ ၎င်းကို မြေဇာမြောင်ထောင်ပြီး ရေတမြို့မြို့ ကျမည်အောင် ၂ နာရီ ငြိမ်ချထားရမည်။ ထို့နောက် အိုးကို ပတ်ဝန်းကျင် ကျပ်ကပ် ခြောက်သွေ့သည်အထိ ဖြန်းပြီး ကျောမျောတောင်ဆီ (Sesame Oil) သို့မဟုတ် တောက်ညင်းဆီ ကို ဒဏ်ရာမပါအောင် ဆုပ်ကာ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ပွတ်သပ်ပါ။ ဆီလိမ်းပြီးနောက် မိနစ် ၄၅ မှ မိနစ် ၆၀ ကြာ မီးဖိုပေါ်မှာ မီးသေးသေး (low heat) ဖြင့် ပူနွေးစေပါ။ ဤ Seasoning လုပ်ငန်းစဉ်ကြောင့် မြေဇာ၏ ပေါက်ငယ်များ ပိတ်ကာ ကြာရှည်ဖိုကာ မြေဇာကွဲနှုန်း လျော့နည်းသည်ဟု International Ceramic Research Center ၂၀၂၁ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှုတွင် ဖော်ပြသည်။

မြေအိုးနှင့် ချက်ပြုတ်သောအခါ မည်သည့် မီးပမာဏ အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သနည်း။

မြေအိုးဖြင့် ချက်ပြုတ်ရာတွင် မီးသေးသည်မှ အလတ်ဆားမီး (Low to Medium Heat) ကို ကနဦးသုံးပြီး တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်ရမည်။ မြေအိုးထည်သည် ပူနွေးမှုကို ညီမျှစွာ ဖြန့်ကြက်သောကြောင့် မီးကြမ်းဖြင့် ချက်မှသာ ကောင်းသည်ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆကြသော်လည်း ၎င်းသည် အိုးကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ Gas Stove ဖြင့် ချက်ပါက မြေအိုးနှင့် မီးနှင့်ကြားတွင် Iron Diffuser Plate တစ်ခု ထပ်ထားသင့်သည်။ Induction Cooker ပေါ်တွင် မြေအိုးကို တိုက်ရိုက် မသုံးသင့်ကြောင်း Japan Ceramic Society ၂၀၂၂ ခုနှစ် သုတေသနတွင် ညွှန်ကြားထားသည်။ မီးအပူချိန် ၂၅၀ ဒီဂရီဆဲလ်ဆီးယပ် ကျော်လွန်ပါက မြေဇာကွဲနှုန်း ၃ ဆ တိုးသည်ဟု ၎င်းသုတေသနတွင် ဖော်ပြသည်။ ချက်ပြုတ်ပြီးနောက်လည်း မီးကို ချက်ချင်းပိတ်မည့်အစား တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချကာ မြေအိုးကို ကျပ်ကပ် ငြိမ်ငြိမ်ချချ ချထားသင့်သည်။

မြေအိုးထည်တွင် အစားအသောက် သိုလှောင်ထားနိုင်သလား။

မြေအိုးထည်ကို ရေ၊ ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် အခြား ခြောက်သွေ့သော ကုန်ပစ္စည်းများ သိုလှောင်ရာတွင် ၁,၀၀၀ နှစ်ကျော် မှစ၍ အသုံးပြုလာကြသည်။ သို့သော် ဆာဗော (Glazed) ဖြင့် ဖြေးထားသော မြေအိုးများမှသာ အဆိပ်ထုတ်နိုင်ခြေ နည်းပါးပြီး အောင်ဆောင်ထားသော မြေအိုးများ (Unglazed) တွင် အကြာကြီး အသားနှင့် ငါး သိုလှောင်ခြင်းသည် ဘက်တီးရီးယားများ ဝင်ရောက်နိုင်သောကြောင့် ရှောင်သင့်သည်။ EU Food Safety Authority (EFSA) ၂၀၂၃ ခုနှစ် ညွှန်ကြားချက်အရ Lead Oxide ဆေး မမြင်ဘဲ ဖြေးနိုင်ဆောင်ကြောင်း ထောက်လှမ်းချက်မရှိသော ဆာဗောမြေအိုးများကိုသာ အစားအသောက်နှင့် ထိတွေ့ရာတွင် သုံးသင့်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝယ်ယူသောအခါ ဆာဗောမျဉ်း ပြည့်ပြည်ဝဝ ဖြေးထားမှ မဟုတ်ဘဲ ကော်ဆာဆာ ကပ်ထားသောမြေအိုးများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

မြေအိုးထည်ကို မည်မျှကြာ သုံးနိုင်မည်နည်း၊ ပျက်စီးသွားကြောင်း မည်သို့ သိနိုင်သနည်း။

မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းပါက အရည်အသွေးကောင်းသော မြေအိုးတစ်လုံးသည် ၅ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်ကြာ သုံးနိုင်သည်။ ပျက်စီးကြောင်းကို သိရှိနိုင်သော လက္ခဏာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ပထမတစ်ချက်မှာ ချက်ပြုတ်ရာတွင် ခြေတုံးလုပ်တွင်း ကြောင်မျဉ်းနိမ့် (hairline crack) ပေါ်လာပါက ချက်ချင်း သုံးစွဲခြင်း ရပ်တန့်ရမည်။ ဒုတိယ လက္ခဏာမှာ မြေအိုးထဲတွင် ချက်ပြုတ်သောအခါ ဆီဝင်ငုံး ကွဲကွာသော မျဉ်းများ ပေါ်လာပါ ရပ်တန့်ရမည်။ တတိယ လက္ခဏာမှာ ချက်ပြုတ်ပြီးနောက် အိုးမှ ဓာတုနံ့ (Chemical Smell) ထွက်လာပါ ဆာဗော ပျက်စီးနေနိုင်ကြောင်း မည်ကဲ့သို့ ဆုံးဖြတ်ရမည်ဆိုရင် Myanmar Standards and Quality Authority (MSQA) ၂၀၂၃ ခုနှစ် ထုတ်ဝေသော မြေအိုးစမ်းသပ်ချက် နည်းလမ်းများ၌ ဖော်ပြထားသည်မှာ ရေနှင့် ဆပ်ပြာဆေးရပြီးနောက် ၂၄ နာရီ ကြာ ငါးသောက်ဆိုင် ဆပ်ပြာနံ့ မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်ကပ်နေပါက အိုး၏ ပေါက်ငယ်များ ညစ်ညမ်းနေနိုင်သောကြောင့် ၎င်းအိုးကို အပြင်ရည်ကိုင်ဆောင်ရန်သာ ပြောင်းလဲ သုံးသင့်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။

မြေအိုးထည် မီးဖုတ်နည်းစနစ်များ – ရိုးရာမှ ခေတ်မီနည်းပညာ အထိ နှိုင်းယှဉ်ချက်

မြေအိုးထည်၏ ခိုင်မာမှု၊ ရောင်အသွေးနှင့် ကြာရှည်ခံနိုင်ရည်သည် မီးဖုတ်နည်းစနစ်ပေါ်တွင် ကြီးစွာ မူတည်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရိုးရာ မြေတွင်းမီးဖုတ်နည်း (Pit Firing) မှ စတင်ကာ ယနေ့ ခေတ်မီ ဓာတ်မီးဖိုကျင်း (Electric Kiln) နှင့် ဂတ်စ်မီးဖိုကျင်း (Gas Kiln) တို့အထိ ကျင့်သုံးနေကြပြီး ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဘတ်ဂျက်ကို ထည့်သွင်းကာ မည်သည့် နည်းစနစ် ရွေးချယ်မည်ကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။

မြေတွင်း မီးဖုတ်နည်း (Pit Firing) သည် မြန်မာ့ ဒွေးနှင့် ဗညားလျောင်ဒေသတို့တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကျင့်သုံးလာသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ မြေပြင်ကို ၃ မှ ၄ ပေ နက်သောတွင်း ဖတ်ကာ ထင်းနှင့် ဝါးဖြင့် မီးရှို့ပြီး အပူချိန် ၆၀၀ မှ ၇၅၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်ထိ ရောက်ရှိသည်။ Crafts Council of Myanmar ၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒွေးဒေသ စစ်တမ်းအရ ဤနည်းကို ကျင့်သုံးသည့် ဆရာပေါင်း ၆၀ ကျော် ကျန်ရှိနေသေးသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ကုန်ကျစရိတ် အနည်းဆုံး ဖြစ်သော်လည်း မီးပူချိန် မညီညာမှုကြောင့် ကွဲဖြတ်နှုန်း ၁၀ မှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ကြားရှိနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။

သစ်သားမီးဖိုကျင်း (Wood-fired Kiln) တွင် အပူချိန် ၉၀၀ မှ ၁,၁၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်ထိ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး မြေဆီ ပြည့်ဝသော ထွက်ကုန်ကို ရရှိသည်။ မင်းကွန်းနှင့် ဆင်ဖြူကျွန်းဒေသ ထုတ်လုပ်သူများ၌ ဤနည်းလမ်း ကျင့်သုံးမှုသည် ၂၀၁၉ မှ ၂၀၂၃ ကြားတွင် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်ဟု UNIDO Myanmar Craft Sector Report 2023 တွင် ဖော်ပြသည်။ ဓာတ်မီးဖိုကျင်း (Electric Kiln) ကို Fine Arts University Yangon မှ ၂၀၁၈ မှစ၍ ကျောင်းသားများ လေ့ကျင့်ရေးအတွက် ကျင့်သုံးလာပြီး PID Controller ဖြင့် အပူချိန် ±၅ ဒီဂရီ တိကျမှု ထိန်းချုပ်နိုင်သောကြောင့် Stoneware နှင့် Porcelain ပြုလုပ်ရာ၌ အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ ကနဦးသွင်းကုန် ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁ Cubic Foot ဆန်သော ဖိုကျင်းအတွက် ကျပ် ၁.၅ သိန်းမှ ၃ သိန်း ကြားရှိသည်ဟု Yangon Ceramics Suppliers Directory 2024 တွင် ဖော်ပြသည်။

ချက်ပြုတ်ရေး ကျင့်သုံးမည့် မြေအိုးများ ထုတ်လုပ်မည်ဆိုပါက ၁,၀၀၀ ဒီဂရီ ကျော်သော မီးဖုတ်နည်းနှင့် Food-safe Glaze ကိုသာ ကျင့်သုံးသင့်ကြောင်း Myanmar Food Safety Authority Advisory 2022 မှ အကြံပြုထားသည်။ ရိုးရာ မြေတွင်းနည်းသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ တန်ဖိုးကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ပြီး ခေတ်မီနည်းသည် ဈေးကွက်ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာ၌ ပိုမိုထိရောက်သည်ဟု Crafts Resource Center, Yangon 2024 မှ ထုတ်ဝေသော နည်းပညာ လမ်းညွှန်ချက်တွင် ဖော်ပြသည်။

မြန်မာ မြေဆီ အမျိုးအစားများ နှင့် ကျွမ်းကျင်သော ရွေးချယ်ခြင်း နည်းလမ်း

မြေဆီ (Clay) ၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံသည် မြေပြင် အရောင်၊ မီးဖုတ်ပြီးနောက် ခိုင်မာမှုနှင့် ရေစုပ်ယူနှုန်း ကဲ့သို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကို တိုက်ရိုက် သြဇာသက်ရောက်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပင်မ မြေဆီ ၃ ဒေသ ထွက်ကွဲ ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပ ဈေးကွက် ရည်ရွယ်ချက်အလိုက် ကွဲပြားစွာ ကျင့်သုံးကြသည်။

ဒွေး မြေဆီ (Twante Earthenware Clay) သည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ ဒွေးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ရရှိသော ဖောင်းပြည့် (High-plasticity) မြေဆီ ဖြစ်ပြီး ပိုတက်စီယမ် (Potassium) နှင့် မဂ္ဂနီစီယမ် (Magnesium) ဓာတ်ပါဝင်မှု မြင့်မားသည်။ ၆၅၀ ဒီဂရီ ကျော်သာ မီးဖုတ်ရပြီး ချက်ပြုတ်ရေး အိုးများ ပြုလုပ်ရာ၌ ဤဒေသ၌ ရာစုနှစ်ပေါင်း ၂ ကျော် ကျင့်သုံးလာသည်ဟု UNESCO 2019 Myanmar Intangible Heritage Documentation တွင် ဖော်ပြသည်။ ဒွေးမြေဆီ ၁ ကီလိုဂရမ် ဈေးနှုန်းမှာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် Myanmar Potters Guild အချက်အလက်များ အရ ကျပ် ၅၀၀ မှ ၈၀၀ ကြား ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

စစ်ကိုင်းတိုင်း မြေဆီ (Sagaing Stoneware Clay) တွင် ကာပြောင်နိုလိုင်း (Kaolinite) ဓာတ်ပါဝင်မှု ၃၅ မှ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး ၁,၀၀၀ ဒီဂရီ ကျော် မီးဖုတ်ခြင်းဖြင့် Stoneware ရရှိနိုင်သည်။ Sagaing Region SME Department 2022 စစ်တမ်းအရ ဤဒေသ မြေဆီသည် ရန်ကုန်ဈေးကွက်ရှိ ပြည်တွင်း ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှု ဝယ်ယူမှု ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖြည့်ဆည်းသည်ဟု ဖော်ပြသည်။ မကွေး ဒေသ မြေဆီ သည် ဆီလီကာ (Silica) ပါဝင်မှု မြင့်မားသောကြောင့် Salt Glaze နည်းဖြင့် မီးဖုတ်ပါက ကျောက်ချပ်ရောင် ပြောင်ကြတ်မှုကို ရရှိသည်ဟု Myanmar Craft Documentation Project (ADB 2021) မှ ဖော်ပြပြီး ဘင်ကောက်နှင့် ကူမင်းဈေးကွက်တွင် တစ်ခုကျပ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၃၀,၀၀၀ ကြားတွင် ရောင်းရနိုင်သည်ဟု MYANTRADE Export Data 2023 တွင် ဖော်ပြသည်။

မြေဆီ ကောင်းမည်မကောင်းမည် သတ်မှတ်ရာ၌ ကျင့်သုံးသော စစ်ဆေးနည်း ၃ မျိုး ရှိသည်။ ပထမမှာ Plasticity Test ဖြစ်ပြီး မြေကို ပိုက်ချောင်းပုံ (၃ မိလီမီတာ) ဖော်ကာ ကွေးကာ ကွဲမကွဲ စစ်ဆေးသည်။ ဒုတိယမှာ Shrinkage Test ဖြစ်ပြီး မြေချပ် ၁၀ စင်တီမီတာ ဖော်၍ ဖုတ်ပြီးနောက် ၉.၅ စင်တီမီတာ ထက် နည်းပါက ကျုံ့မှုနှုန်း သတ်မှတ်ချက်ကျော်လွန်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ တတိယမှာ Absorption Test ဖြစ်ပြီး ဖုတ်ပြီးသော ချပ်ကို ရေထဲ ၂၄ နာရီ နှစ်ကာ ကိုယ်အလေးချိန် ကွာခြားမှုကို တိုင်းတာသည်ဟု Ceramics Technical Manual (UNIDO 2020) တွင် ဖော်ပြသည်။ ချက်ပြုတ်ရေး ကျင့်သုံးမည့် မြေဆိုင်ပစ္စည်းများ အတွက် ရေစုပ်ယူနှုန်း ၃ ရာခိုင်နှုန်း ထက် နည်းမှသာ သင့်လျော်ကြောင်း ဆိုသည်။

မြေဆီနှင့် မီးဖုတ်နည်းများဆိုင်ရာ မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

မြေဆီ ကြမ်း (Raw Clay) ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ မည်သည့်နေရာမှ ဝယ်ယူနိုင်မည်နည်း၊ ဈေးနှုန်းမှာ မည်မျှ ရှိသည်နည်း

မြေဆီ ကြမ်းကို ဒွေးမြို့ (ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး)၊ မင်းကွန်းမြို့ (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး) နှင့် မကွေးမြို့တော်တို့မှ ဒေသတွင်း မြေဆီ ကုန်သည်များ တဆင့် ဝယ်ယူနိုင်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ Thiri Mingalar Market ရှိ လုပ်ငန်းသုံးပစ္စည်း ဆိုင်ကွင်းများနှင့် Facebook Group “Myanmar Pottery Community” (2017 ဖွင့်လှစ်) တွင် ပြည်တွင်း ပေးပို့ဝန်ဆောင်မှု ပေးနေသော ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် ရှိသည်။ ဒွေးမြေဆီ ၁ ကီလိုဂရမ် ဈေးနှုန်းမှာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် Myanmar Potters Guild မှ ဖော်ပြသည့် ကျပ် ၅၀၀ မှ ၈၀၀ ကြား ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန် ပေးပို့ကုန်ကျ ကျပ် ၂,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ကြား ထပ်ကျသည်ဟု ဆိုသည်။ ဒေသသို့ ကိုယ်တိုင် သွားရောက်ဝယ်ပါက ဈေးနှုန်း ၁၅ မှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ပေးသော ဆိုင်များ ရှိသည်ဟု ဒေသ ဆရာများ ဖော်ပြကြသည်။ မြေဆီ ထုပ်ပိုးမှု ပုံသဏ္ဍာန်ကို စစ်ဆေးပြီးမှ မှာယူသင့်ပြီး ခြောက်သွေ့ကာ ကြိုတင် ထုပ်ပိုးပေးသော ပစ္စည်းများသည် ပို ကြာရှည် သက်တမ်းရှည်တတ်သည်ဟု ဆိုသည်။

ဓာတ်မီးဖိုကျင်း မပါဘဲ အိမ်၌ မြေဆီပစ္စည်း ဖုတ်နိုင်ပါသလား

ဓာတ်မီးဖိုကျင်း မပါဘဲ မြေဆီ ဖုတ်ရသော နည်းလမ်း ၂ မျိုး ရှိသည်။ ပထမနည်းမှာ Bonfire Firing ဖြစ်ပြီး ကြမ်းပြင်ပေါ် ဝါးဆင်မ်နှင့် ထင်းတင်ကာ မြေပစ္စည်းကို ထည့်ပြီး ၁ မှ ၂ နာရီ မီးဖြင့် ဖုတ်သည်၊ ၇၀၀ ဒီဂရီ ဝန်းကျင် ရောက်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ဒုတိယနည်းမှာ Raku-style ဖြစ်ပြီး သတ္တုဒရမ် (Drum) ကို မီးဖိုကျင်း အနေဖြင့် ကျင့်သုံးကာ ၇၅၀ ဒီဂရီ ဝန်းကျင်ရောက်ပြီးနောက် ချက်ချင်းထုတ်ကာ ထုပ်ဖုံးပြီး Reduction ဓာတ်ပြောင်းမှု ဖန်တီးသည်ဟု Bray (2004) The Potter’s Complete Book of Clay and Glazes တွင် ဖော်ပြသည်။ သို့သော် ဤနည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများ၏ ရေစုပ်ယူနှုန်း မြင့်မားသောကြောင့် ချက်ပြုတ်ရေးနှင့် စားသောက်ရေး ကျင့်သုံးမည့် ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာ မသင့်တော်ကြောင်း Myanmar Food Safety Directorate 2022 မှ သတိပေးထားသည်။ အလှဆင် ရည်ရွယ်ချက်သာ ကျင့်သုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်။

မြေဆိုင်ပစ္စည်းများတွင် Lead Glaze ပါဝင်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် မည်သို့ ဆက်စပ်သနည်း

ကွေးခဲ (Lead) ပါဝင်သော ဂလိပ်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော မြေဆိုင်ပစ္စည်းများကို ခရမ်းချဉ်ရည်ကဲ့သို့ ဓာတ်ကြမ် (Acidic) ပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့ကာ သုံးစွဲပါက ကွေးဓာတ် ထွက်ပြားနိုင်ကြောင်း WHO Technical Advisory 2020 တွင် ဖော်ပြသည်။ ကလေးများ၌ ကွေးဓာတ် မြင့်မားမှု IQ ကျဆင်းမှုနှင့် ဆက်စပ်ကြောင်း UNICEF Myanmar Child Safety Report 2022 မှ သတိပေးသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ Consumer Protection Federation 2023 မှ ဝယ်ယူသူများကို Lead-free Ceramic ဖြင့် ပြုလုပ်ကြောင်း “Food Safe” ဒါမှမဟုတ် “Non-toxic Glaze” ဟု တံဆိပ်ကပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းများကိုသာ ချက်ပြုတ်ရေး ကျင့်သုံးသင့်ကြောင်း အကြံပြုသည်။ ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးချင်ပါက Lead Test Kit ကို ဆေးသိပ္ပံဆိုင်များမှ ကျပ် ၅,၀၀၀ မှ ကျပ် ၁၅,၀၀၀ ကြားဖြင့် ဝယ်ယူနိုင်ပြီး မြေပစ္စည်းပေါ် ဆေးရည်ပက်ကာ ၃ မိနစ်အတွင်း ရောင်ပြောင်းမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။

မြေအိုးထည် ထုတ်လုပ်မှုကို စီးပွားဖြစ် ချဲ့ထွင်ချင်ပါက မြန်မာနိုင်ငံ၌ မည်သည့် ထောက်ပံ့မှုများ ရနိုင်သနည်း

မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြေအိုးထည် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်သူများ အတွက် ထောက်ပံ့မှုနှင့် လေ့ကျင့်ရေး အစီအစဉ်များ ရှိသည်။ UNIDO Myanmar Traditional Crafts Support Programme (2020-2025) သည် ဒေသတွင်း အလုပ်ရုံ ဒီဇိုင်း အဆင့်မြှင့်တင်မှုနှင့် ဈေးကွက် ချိတ်ဆက်မှုကို ပံ့ပိုးပေးသည်ဟု MIC Newsletter 2024 မှ ဖော်ပြသည်။ MyanMar SME Development Center မှ ကနဦးရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ထောက်ပံ့မှုများ ဆောင်ရွက်ပေးပြီး ADB Urban Craft Livelihood Project (2021-2024) မှ ဈေးကွက် စစ်တမ်းနှင့် ဒီဇိုင်း ကျွမ်းကျင်မှု သင်တန်းများ ပေးအပ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ပို့ကုန် ချဲ့ထွင်ချင်သူများ အနေဖြင့် Myanmar Trade Promotion Organization (MYANTRADE) ၏ Export Ready Program တွင် လျောက်ထားနိုင်ပြီး ပြည်ပဈေးကွက် ချိတ်ဆက်မှု၊ ထုပ်ပိုးမှု စံချိန်မြှင့်တင်မှုနှင့် ကုန်ပစ္စည်း မှတ်ပုံတင်ရေးကို ကူညီပေးသည်ဟု MYANTRADE Annual Report 2023 မှ ဖော်ပြသည်။ Crafts Council of Myanmar မှ ဒေသ ထုတ်လုပ်သူများနှင့် ရောင်းချသူ ဆိုင်ကွင်းများကြား ချိတ်ဆက်မှုကို အခမဲ့ ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်ဟု ဒေသဆရာများ ဖော်ပြကြသည်။

ရင်းမြစ်များ

• Wikipedia – တွံတေး မြို့သမိုင်း မှတ်တမ်း – https://en.wikipedia.org/wiki/Twante
• Encyclopaedia Britannica – Pottery ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတ – https://www.britannica.com/art/pottery
• UNESCO Intangible Cultural Heritage – မြန်မာနိုင်ငံ ကြွေပြားမဲ့ ယဉ်ကျေးမှုမွေ မှတ်တမ်း – https://ich.unesco.org/en/state/myanmar-MM

ရန်ကုန်မြို့ရှိ ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများ – သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖူးမျှော်နည်း